सुधां तत्खादितुं चक्रुर्देवाः पंक्तिं यथाक्रमम् । श्रीविष्णोराज्ञया सर्वे चोचुश्चैव परस्परम्
मग देवांनी अमृत घेण्यासाठी योग्य क्रमाने रांग लावली, आणि श्रीविष्णूच्या आज्ञेने एकमेकांशी बोलू लागले.
त्वं च देहि त्वं च देहि त्वं च देहीति चाब्रुवन् । न शक्तोऽस्मि न शक्तोऽस्मि न शक्तोऽस्मीति चाब्रुवन्
ते म्हणू लागले, 'तू दे, तू दे, तू दे,' आणि काही म्हणाले, 'मी देऊ शकत नाही, मी देऊ शकत नाही, मी देऊ शकत नाही.'
ततो विष्णुः समुत्तस्थौ स्त्रीरूपं च दधार ह । चकार स्वर्णपात्रे तत्पीयूषपरिवेषणम्
मग विष्णू उठला आणि त्याने स्त्रीचे रूप घेतले; त्याने त्या अमृताचा सुवर्णाच्या भांड्यातून वाटप केले.
पीयूषभक्षणं राहुर्यावत्कुर्याद्द्विजोत्तम । चंद्रसूर्यौ चोक्तवंतौ राक्षसोऽसौ छलागतः
राहू अमृत घेणार इतक्यात, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, चंद्र आणि सूर्य बोलले; तो राक्षस फसवणूक करून तिथे आला होता.
ततः क्रुद्धो जगन्नाथो जघान स्वर्णपात्रतः । शिरस्तस्य पपातोर्व्यां केतुर्नाम्ना बभूव ह
मग सर्व जगाचा स्वामी रागावला आणि त्याने सुवर्णाच्या भांड्यातून राहूला मारले; त्याचे डोके जमिनीवर पडले आणि ते केतु म्हणून ओळखले जाऊ लागले.
राहुकेतू ततस्तूर्णं गतौ तौ भयविह्वलौ । इदानीं तद्दिने प्राप्ते चंद्रसूर्यौ स युध्यति
राहू आणि केतु घाबरून लगेच पळाले; आता त्या दिवशी तो चंद्र आणि सूर्याशी लढतो.
कुर्याद्ग्रासं सैंहिकेयस्तत्क्षणं दुर्लभं भवेत् । सर्वं गंगासमं तोयं वेदव्याससमा द्विजाः
सिंहिकेचा मुलगा त्या क्षणी त्यांना गिळू शकतो, तेव्हा ते फार कठीण होते; सर्व पाणी गंगेप्रमाणे आहे आणि सर्व ब्राह्मण वेदव्यासासारखे आहेत.
स्नानं वायसतीर्थे यो गंगास्नानफलं लभेत् । दानमक्षयपुण्यं स्यात्कोटिजन्मार्जितं तथा
जो कोणी वायसतीर्थात स्नान करतो, त्याला गंगेस्नानाचे फळ मिळते; तिथे केलेले दान कधीही संपत नाही, जणू कोट्यवधी जन्मांचे पुण्य मिळते.
पापं नश्येत्समूलं च किं पुनः क्रतुकोटिभिः । विद्यार्थी लभते विद्यां पुत्रार्थी पुत्रमाप्यते
तिथे पाप मुळासकट नष्ट होते—मग कोटी यज्ञांच्या पुण्याची काय गरज? जो विद्या मागतो, त्याला विद्या मिळते; जो पुत्रासाठी प्रार्थना करतो, त्याला पुत्र मिळतो.
मोक्षार्थी लभते मोक्षं मंत्रसिद्धिर्भवेद्ध्रुवम् । इति ते कथितं विप्र समुद्रमथनं तु तत्
मोक्षाची इच्छा करणाऱ्याला मोक्ष मिळतो; मंत्रसिद्धी निश्चित होते. हे ब्राह्मण, समुद्रमंथनाची कथा तुला सांगितली.
शौनक उवाच- इदानीं श्रोतुमिच्छामि कथयस्व यथार्थतः । हरिस्वरूपिणा साक्षाद्वेदव्यासेन शासित
शौनक म्हणाला: आता मला ऐकायचे आहे—सांग, खरेखुरे सांग—हरिच्या स्वरूपात स्वतः वेदव्यासांनी काय शिकवले होते?
निरहंकार हे सूत लोकानुग्रहकारक । केन स्यात्सुभगा नारी पापिनी च सुदुर्भगा
हे सूत, अहंकाररहित, सर्व लोकांचे कल्याण करणारा, कोणत्या कारणाने स्त्री भाग्यवान होते आणि पापी स्त्री अत्यंत दुर्दैवी होते?
पतिप्रियांग केन स्याद्रूपिता चक्षुषोः सुधा । केन वा जायते लक्ष्मीस्तन्मे ब्रूहि तपोधन
पतिसाठी प्रिय कशी होते, तिचे अंग डोळ्यांना कसे सुखावते? आणि ती सौंदर्याने कशी नटते? हे तपोधन, मला सांग.
सूत उवाच- यदि पुण्यमिदं विप्र वृत्तं परमदुर्लभम् । शृणुष्व भोः समासेन कथयामि विधानतः
सूत म्हणाला: हे ब्राह्मण, हे पुण्यदायी आणि अत्यंत दुर्मिळ वृतांत तुला ऐकायचा असेल, तर ऐक—मी तुला संक्षिप्त आणि योग्य रीतीने सांगतो.
आसीद्भद्रश्रवा राजा युगे द्वापरसंज्ञके । सौराष्ट्रदेशवासी च वेदवेदांगपारगः
द्वापर युगात भद्रश्रवा नावाचा राजा होता; तो सौराष्ट्र देशात राहणारा आणि वेद व वेदांगांचा जाणकार होता.
भार्या तस्य च संजाता नाम्ना सुरतिचंद्रिका । तस्यां बभूवुः श्रीराज्ञः सप्तपुत्रा मनोरमाः
त्याची पत्नी सुरतिचंद्रिका नावाची होती; तिच्या पोटी त्या राजाला सात सुंदर पुत्र झाले.
ततोऽभिजाता दुहिता सुंदरी सत्यवादिनी । श्यामबाला च विप्रेंद्र नाम्ना प्रीतिकरी पितुः
नंतर एक कन्या जन्मली, सुंदर आणि सत्य बोलणारी, काळी सावळी, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, तिचे नाव प्रीतिकरी आणि ती पित्याला अतिशय प्रिय होती.
अथैकदा श्यामबाला सुवर्णसिकतासु च । गूढैर्मनोहरै रत्नैः सखिभिः क्रीडितुं मुदा
एकदा श्यामबाला आपल्या सखींसोबत आनंदाने सोन्याच्या वाळूत, लपलेल्या मनमोहक रत्नांसह खेळायला गेली.
जगाम नीपवृक्षस्य तलं परमदुर्लभम् । एतस्मिन्नंतरे विप्र लक्ष्मीः संसारतारिणी
ती एका कदंबाच्या झाडाखाली, अत्यंत दुर्मिळ अशा ठिकाणी गेली; त्याच वेळी, हे ब्राह्मण, संसारातून तारणारी लक्ष्मी—
लोकानां नीतिदा साथ समायाता स्वयं पुरः । धृत्वा च ब्राह्मणीरूपं पलितांगी च भूसुर
—सर्व लोकांना नीती देणारी, तिथे स्वतः आली आणि तिने वृद्ध ब्राह्मण स्त्रीचे रूप घेतले.
अखिलानां च लोकानां शास्तू राज्ञः क्षयं विना । केषां क्षुद्रतराणां हि गृहे गच्छामि सांप्रतम्
सर्व लोकांचे अधिपती असलेल्या राजाचा नाश न होता, मी आता इतक्या क्षुद्र लोकांच्या घरी का जाऊ?
इति संचिंत्य मनसा गता राजनिकेतनम् । सुवर्णभित्तिभिर्युक्तं पताकाभिरलंकृतम्
अशी मनाशी विचार करून ती राजवाड्याकडे गेली, जिथे सोन्याच्या भिंती होत्या आणि पताका लावलेल्या होत्या.
सिंहद्वारमतिक्रम्य प्राह दौवारिकीं ततः । द्वारं जहि हि भो द्वारि नियुक्ते शुभलक्षणे
सिंहद्वार ओलांडून तिने द्वारपालिणीला म्हटले, "हे शुभचिन्ह असलेल्या द्वारपालिणी, दार उघड."
यामि वेगेन पश्यामि राज्ञीं सुरतिचंद्रिकाम् । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्या रत्नदंडकरा च सा । कोकिलावाक्यवन्मुक्तं परमं हर्षमाययौ
"मी वेगाने जाऊन राणी सुरतिचंद्रिकेला भेटणार आहे." तिचे हे शब्द ऐकून, रत्नदंड हातात असलेल्या द्वारपालिणीला, कोकिळेच्या स्वरासारखा आनंद वाटला.
द्वारनियुक्तोवाच- किं नाम वहसे वृद्धे कः पतिस्तावकः पुनः । आगतासि कथं किं ते कार्य्यं राज्ञ्याश्च दर्शने । कस्मात्किं ब्रूहि विप्रे त्वं श्रोतुं कौतुहलं हि मे
द्वारपाल म्हणाली, "वृद्धे, तुझे नाव काय? तुझा पती कोण? तू इथे कशी आलीस? तुला काय काम आहे आणि राणीला का भेटायचे आहे? ब्राह्मण, मला ऐकायची उत्सुकता आहे, सांग."
वृद्धोवाच- शृणु पोष्ये महाराज पत्न्या दंडकरे यदा । श्रोतुं कौतूहलं तेऽस्ति मदागमनकारणम्
वृद्ध म्हणाली, "हे पोष्य, ऐक. माझ्या पत्नी दंडकाराने काय केले ते सांगते. तुला जाणून घ्यायची उत्सुकता आहे म्हणून मी आले आहे."
प्रसिद्धा कमला नाम्ना चाहं प्राणेश्वरो मम । भुवनेश इति ख्यातो नाम्ना द्वारवतीपुरी
"माझे नाव कमला सर्वत्र प्रसिद्ध आहे, आणि माझ्या पतीचे नाव भुवनेश आहे. हे द्वारवती नगरी म्हणून ओळखली जाते."
तस्यां वै वर्त्तते पोष्ये मम प्राणेश्वरस्ततः । आगताहं रत्नवेत्रकरे शृणु सकौतुकम्
"त्या नगरीत माझा पती राहतो, हे पोष्य. म्हणूनच मी रत्नदंड हातात घेऊन आले आहे. उत्सुकतेने ऐक."
ममागमनकार्यं हि वच्मीदानीं तवाग्रतः । पुरासीद्वैश्यकुलजा राज्ञी तव च दुःखिनी
"आता तुझ्यासमोर मी माझ्या येण्याचे कारण सांगते. पूर्वी, व्यापारी कुळात जन्मलेली राणी दु:खी होती."
एकस्मिन्दिवसे पोष्ये पतिना कलहः कृतः । तया नार्या च दुःखिन्या ततो वै भर्तृपीडिता
"एकदा पोष्यामध्ये तिचा पतीशी भांडण झाले. ती दु:खी स्त्री पतीकडून त्रासली होती."