पुराणवाचकं ब्रह्मन्जयंतीव्रतिनं तथा । ये पश्यंति नराः पापास्ते यांति परमं पदम्
हे ब्राह्मण, जे पुरुष पुराण वाचणाऱ्या किंवा जयंती व्रत करणाऱ्याला पाहतात, त्यांची पापे नाहीशी होतात आणि ते श्रेष्ठ पदाला पोहोचतात.
शौनक उवाच- कथयस्व महाप्राज्ञ पुत्रहीनो जनो भवेत् । कर्मणा केन वै सूत पुत्रो भवति केन च
शौनक म्हणतो: महाप्राज्ञा, सांग की पुत्र नसलेला माणूस कशामुळे पुत्र प्राप्त करतो? सूता, कोणत्या कृतीने आणि कशामुळे पुत्र मिळतो?
सूत उवाच- एतत्पृष्टः पुरा ब्रह्मा नारदेन महात्मना । स यदाह तदा तं च शृणुष्व मुनिपुंगव
सूतम्हणाले — हे ऋषिश्रेष्ठ, पूर्वी महान आत्मा नारदांनी ब्रह्माजींना हाच प्रश्न विचारला होता. त्या वेळी ब्रह्माजींनी काय उत्तर दिलं, ते तू ऐक.
नारद उवाच- पितामह महाप्राज्ञ सर्वतत्त्वार्थपारग । अपुत्रो वै भवेन्मर्त्यः कर्मणा केन पद्मज
नारद म्हणाले — पितामह, तू अत्यंत बुद्धिमान आहेस, सर्व तत्त्वांचा अर्थ जाणतोस. कोणत्या कर्मामुळे मनुष्य अपत्यरहित होतो, हे कमळातून जन्मलेल्या ब्रह्मदेवा, मला सांग.
वंध्या स्त्री वा भवेत्केन वृजिनेन ममाग्रतः । कथय शृण्वतो वै मे सर्वप्राणिहिते रत
माझ्यासमोर कोणत्या पापामुळे एखादी स्त्री वंध्या होते, हेही सांग. मी ऐकतो आहे, सर्व प्राण्यांच्या हितासाठी तू नेहमीच तत्पर असतोस.
दुहिता जायते केन कर्मणा वा नपुंसकः । मृतवत्सो भवेत्केन मृतवत्सातिदुःखिता । केन पुण्येन भो ब्रह्मन्पुनः पुत्रो भवेद्वद
कुठल्या कर्मामुळे मुलगी जन्माला येते, किंवा मुलगा नपुंसक होतो? कोणत्या कारणामुळे मूल मरते, किंवा आईला अपत्यशोक सहन करावा लागतो? आणि कोणत्या पुण्यामुळे पुन्हा मुलगा मिळतो, हेही सांग, ब्रह्मदेवा.
ब्रह्मोवाच- कथयामि समासेन सावधानेन तच्छ्रणु । वृत्तांतं पृच्छसि त्वं वै शृण्वतां विस्मयप्रदम्
ब्रह्मा म्हणाले — मी तुला हे संक्षिप्तपणे सांगतो, लक्षपूर्वक ऐक. तू जो प्रसंग विचारतो आहेस, तो ऐकणाऱ्याला आश्चर्य वाटेल.
पूर्वजन्मनि यो मर्त्यो वर्तनं ब्राह्मणस्य च । हरेद्वा हारयेदत्र पुत्रहीनो भवेत्किल
जो मनुष्य पूर्वजन्मी ब्राह्मणाचा उपजीविका हिरावून घेतो किंवा घ्यायला लावतो, तो या जन्मी नक्कीच अपत्यरहित होतो.
इह जन्मनि यो मर्त्यः पुराणश्रवणं हि च । ससस्या भूमेर्दानं च कुर्याद्वै श्रद्धयान्वितः
जो मनुष्य या जन्मी श्रद्धेने पुराणांचे श्रवण करतो आणि धान्याने समृद्ध अशी जमीन दान देतो,
धेनुं बहुगुणां हैमीं बहुदुग्धां सदक्षिणाम् । सुवर्णप्रतिमां चैव तस्य पुत्रो भवेद्ध्रुवम्
किंवा अनेक गुणांनी युक्त, सोन्याची, भरपूर दूध देणारी गाय, योग्य दक्षिणेसह दान करतो, किंवा सुवर्णमूर्ती देतो — त्याला नक्कीच पुत्रप्राप्ती होते.
पूर्वजन्मनि या नारी परबालकघातनम् । करोति कपटेनैव बालहीना भवेद्ध्रुवम्
पूर्वजन्मी जी स्त्री कपटाने दुसऱ्याचं मूल मारते, ती नक्कीच अपत्यरहित होते.
सौवर्णप्रतिमादानं या नारी श्रद्धयान्विता । कुर्यात्पानं ब्राह्मणस्य भक्त्या वै चरणोदकम्
जी स्त्री श्रद्धेने सुवर्णमूर्ती दान करते आणि भक्तीने ब्राह्मणाच्या पायाचे पाणी पिते,
पुराणश्रवणं चैव दद्याद्वै बहुदक्षिणाम् । बह्वपत्या जीववत्सा भवेन्नास्त्यत्र संशयः
किंवा पुराणांचे श्रवण करते आणि भरपूर दक्षिणा देते — ती अनेक संततीची, जिवंत मुलांची आई होते; यात शंका नाही.
जले निमग्नं बालं यो दृष्ट्वा या न समुद्धरेत् । इह जन्मन्यपुत्रो वै साऽपुत्री च भवेद्ध्रुवम्
जी स्त्री पाण्यात बुडालेलं मूल पाहूनही वाचवत नाही, ती या जन्मी नक्कीच अपत्यरहित होते.
वृषभं चैव कूष्मांडं ससुवर्णं सवस्त्रकम् । दद्याद्दानं ब्राह्मणस्य कुर्याद्बालव्रतं शुभम्
जो मनुष्य ब्राह्मणाला वृषभ, कोहळा, सोनं आणि वस्त्र दान करतो आणि बाळप्राप्तीसाठी शुभ व्रत करतो,
गौरीं कन्यां तथा कुर्यात्पुराणश्रवणं हि यः । पुत्रो वै जायते तस्य सर्वपातकनाशनम्
किंवा गौरवर्णी कन्या दान करतो, किंवा पुराणांचे श्रवण करतो — त्याला नक्कीच पुत्रप्राप्ती होते आणि सर्व पापांचा नाश होतो.
पूर्वजन्मनि यो मर्त्यो निराशं चातिथिं द्विज । कुर्यात्क्रोधेन दंडं च पुत्रहीनो भवेद्ध्रुवम्
जो मनुष्य पूर्वजन्मी क्रोधाने अतिथी किंवा ब्राह्मणाला निराश करतो किंवा शिक्षा देतो, तो नक्कीच अपत्यरहित होतो.
ब्राह्मणं चातिथिं चैव कुर्याद्भक्त्या प्रपूजनम् । अन्नदानं जलं चैव तथा देवालयं शुभम्
जो भक्तीने ब्राह्मण किंवा अतिथीचे सत्कार करतो, अन्न-पाणी देतो आणि सुंदर देवालय बांधतो,
पूर्वजन्मनि या नारी भ्रूणहत्यां च यो नरः । कुर्यात्सा मृतवत्सा च मृतवत्सो भवेद्ध्रुवम्
पूर्वजन्मी जी स्त्री किंवा जो पुरुष गर्भहत्या करतो, ती नक्कीच मृत मूलाची आई आणि तो मृत मूलाचा वडील होतो.
या नारी स्वामिसहिता कुर्याच्च हरिवासरम् । सुपुत्रा भर्तृसुभगा भवेत्सा प्रतिजन्मनि
जी स्त्री पतीसह हरिवासर पाळते, ती प्रत्येक जन्मी सुदृढ पुत्रांची आणि सौभाग्यशाली पतीची लाभलेली होते.
यो नरो गोधनं कुर्याच्छूद्रः कुर्याद्विमोहितः । ब्राह्मणीहरणं वापि कर्मणा स नपुंसकः
जो पुरुष चुकीच्या मार्गाने गाई किंवा धन मिळवतो, किंवा एखादा भ्रमित शूद्र असं करतो, किंवा जो ब्राह्मणाची पत्नी घेतो, तो आपल्या कर्मामुळे नपुंसक होतो.
इदं तु वृजिनं कृत्वा पश्चात्पुण्यं करोति यः । इह पुण्यप्रभावेण दुहिता जायते द्विज
पण जर कोणी हा पाप केल्यानंतर पुण्यकर्मे केली, तर त्या पुण्याच्या प्रभावामुळे, हे द्विजा, त्याला या जन्मात मुलगी होते.
आसीत्त्रेतायुगे राजा श्रीधरो नामतो द्विज । अपुत्रो धनवांस्तस्य जाया हेमप्रभावती
त्रेतायुगात श्रीधर नावाचा एक राजा होता, हे द्विजा. तो धनवान पण मुलाबाळाविना होता, आणि त्याची पत्नी होती हेमप्रभावती.
व्यासं सकलशास्त्रज्ञं सर्वलोकहितैषिणम् । आगतं चैव पप्रच्छ चापुत्रोऽहं कथं द्विज
तो सर्व शास्त्रांचे जाणकार आणि सर्व लोकांचे हित करणारे व्यास यांच्याकडे गेला आणि नम्रपणे विचारले, 'मी मुलाबाळाविना आहे, हे द्विजा, मी काय करावे?'
उवाच नृपतेः श्रुत्वा वचनं विनयान्वितम् । राज्ञा दत्ते च पीठे च निर्मिते कनकादिभिः
राजाने नम्रपणे विचारलेले शब्द ऐकून व्यासांनी बोलायला सुरुवात केली. राजाने सोन्याने व इतर मौल्यवान वस्तूंनी बनवलेले आसन व्यासांना दिले होते.
राजाराज्ञी तस्य पादौ धौतं कृत्वा च हर्षितौ । पीत्वा पादोदकं द्वौ च सर्वपातकनाशनम्
राजा आणि राणी दोघांनीही आनंदाने व्यासांच्या पायांची स्वच्छ धुलाई केली आणि त्या पायधुत पाण्याचे पान केले, जे सर्व पापांचा नाश करणारे आहे.
व्यास उवाच- राजन्शृणुष्व यत्पृष्टमपुत्रो येन कर्मणा । तवेयं राज्ञी चापुत्री चैकपत्नीव्रतस्तथा
व्यास म्हणाले: 'राजा, तू जे विचारलेस, ते ऐक. तू मुलाबाळाविना का आहेस, तुझी राणीही का अपुत्र आहे, आणि तू एकपत्नीव्रत का पाळलेस, याचे कारण सांगतो.'
पूर्वजन्मनि चंद्रस्त्वं नाम्ना वरतनु स्मृतः । भार्या तवापि शुभ्रांगी नाम्ना वै शंकरी स्मृता
पूर्वजन्मी, हे वरतणू, तू चंद्र नावाने ओळखला जात होतास, आणि तुझी पत्नी शुभ्रांगी, जिला शंकारी असेही म्हणत.
एकदा पथियातौ च नीचपुत्रं जलेपि च । मग्नं दृष्ट्वा हेलया च गतौ स पंचतां गतः
एकदा प्रवास करत असताना, तुम्ही दोघांनी एका नीच जातीच्या मुलाला पाण्यात बुडताना पाहिले, पण दुर्लक्ष करून पुढे गेला, आणि तो मुलगा तिथेच मरण पावला.
बहुपुण्यप्रभावेण राज्ञीराजा गतौ युवाम् । तेन कर्मविपाकेन युवायोर्न भवेत्सुतः
तुमच्या दोघांच्या मोठ्या पुण्यामुळे तुम्ही राजा आणि राणी झालात, पण त्या कर्माच्या फळामुळे तुम्हाला मूल झाले नाही.