तत्र यावंति पश्यंति रजांसि च द्विजोत्तम । तावत्कल्पसहस्राणि स वसेद्विष्णुमंदिरे
तेथे जितक्या धुळीच्या कणांची गणना होते, तितक्या कल्पसहस्त्र काळ तो विष्णूच्या मंदिरात वास करतो, हे द्विजश्रेष्ठा.
पुरासीद्दंडको नाम्ना चौरो लोकभयप्रदः । ब्रह्मस्वहारी मित्रघ्नो युगे द्वापरसंज्ञके
पूर्वी दंडक नावाचा एक चोर होता, जो लोकांना घाबरवणारा होता. तो ब्राह्मणांचे धन चोरायचा, मित्रांचा वध करायचा आणि द्वापर युगात राहायचा.
असत्यभाषी क्रूरश्च परस्त्रीगमने रतः । गोमांसाशी सुरापश्च पाखंडजनसंगभाक्
तो खोटं बोलणारा, क्रूर, परस्त्रीगमनात आसक्त, गोमांस खाणारा, मद्यपान करणारा आणि पाखंडी लोकांच्या संगतीत राहणारा होता.
वृत्तिच्छेदी द्विजातीनां न्यासापहारकस्तथा । शरणागतहंता च वेश्याविभ्रमलोलुपः
तो ब्राह्मणांची उपजीविका तोडणारा, ठेवलेली वस्तू चोरणारा, शरण आलेल्यांचा वध करणारा आणि वेश्यांच्या मोहात पडणारा होता.
एकदा स द्विजश्रेष्ठ कस्यचिद्विष्णुमंदिरम् । जगाम हरणार्थाय विष्णोर्द्रव्यं स मूढधीः
एकदा, हे द्विजश्रेष्ठा, तो मूढ बुद्धीचा मनुष्य विष्णूच्या मंदिरात गेला, विष्णूचे धन चोरण्याच्या उद्देशाने.
अथ द्वारि प्रविश्यासावंघ्रिः कर्द्दमसंयुतः । प्रोच्छितः सकलं निम्ने भूमौ देवगृहस्य च
मग मंदिराच्या दारातून जाताना त्याचे पाय चिखलाने माखले गेले आणि तो देवाच्या घराच्या जमिनीवर खोल जागेत घसरून पडला.
तेनैव कर्म्मणा भूमिर्निम्नरिक्ता बभूव ह । लोहस्य च शलाकाभ्यां मुद्घाट्यत्वररंमुदा
त्याच कृतीमुळे जमीन खोल झाली आणि दोन लोखंडी सळयांनी त्याने कुलूप आनंदाने उघडले.
प्रविवेश हरेर्गेहं वितानवरशोभितम् । रत्नकांचनदीपाढ्यं परिध्वस्त महत्तमम्
तो हरिच्या घरात गेला, जे सुंदर छत्रांनी सजलेले, रत्न आणि सोन्याच्या दिव्यांनी उजळलेले आणि अत्यंत शोभिवंत होते.
नानापुष्पसुगंधाढ्यं नानापात्रसमाकुलम् । सुवासितस्य तैलस्य गंधेन परिपूरितम्
तेथे अनेक फुलांच्या सुगंधाने भरलेले, विविध पात्रांनी गजबजलेले आणि सुगंधीत तेलाच्या वासाने परिपूर्ण असे वातावरण होते.
अनेनहारकेणाथ पर्य्यंके सुमनोहरे । शायितो राधया सार्द्धं दृष्टः पीतांबरोऽच्युतः
त्या ठिकाणी, त्या चोराने, कमलनाथ पिवळ्या वस्त्रात राधेसोबत सुंदर पलंगावर झोपलेले अच्युताला पाहिले.
प्रणम्य राधिकानाथं निष्पापः सोऽभवत्तदा । नेष्याम्यथ न नेष्यामि अनेन किं भवेन्मम
राधिकेच्या नाथाला वंदन केल्यावर तो त्या क्षणी पापमुक्त झाला. मग त्याने विचार केला — 'हे नेऊ का नको? यामुळे मला काय मिळेल?'
सेवां कर्त्तुमशक्तोऽहं यतश्चौरोऽस्मि सर्वदा । द्रव्येण कार्यमस्तीति तन्नेतुं कृतवान्मनः
मी सेवा करू शकत नाही, कारण मी नेहमीच चोर आहे. म्हणून मला वस्तूंच्या माध्यमातून काहीतरी करावे लागेल, असे त्याने मनाशी ठरवले.
पातयित्वांशुकं भूमौ कौशेयं कमलापतेः । बबंध वस्तुजातं च पाणौ कृत्वा सकंपितः
कमलनाथाचे रेशमी वस्त्र जमिनीवर टाकून, त्याने सर्व मौल्यवान वस्तू गोळा केल्या, आणि त्याचा हात थरथरत होता.
विष्णोर्मायापतेश्चाथ तानि सर्वाणि जैमिने । कृत्वा शब्दं सुघोरं च पतितान्यथ तानि वै
जैमिनी, विष्णू — मायापतीच्या घरात, तो हे करत असताना, त्या सर्व वस्तू मोठ्या आवाजात जमिनीवर पडल्या.
परित्यज्य सुनिद्रां च धावंत इति किन्वहो । आगता बहुशो लोकाश्चोरो द्रव्यं जवेन च
गाढ झोप सोडून तो धावत गेला — याचं कारण काय होतं? बरेच लोक आले होते आणि चोराने पटकन धन उचलून पळ काढला.
त्यक्त्वा धनं च चौरोऽपि त्रस्तः किंचिज्जगाम ह । दंशितः कालसर्पेण मृतोऽसौ गतकिल्बिषः
चोरानेही ते धन तिथेच सोडून घाबरून पळ काढला; पण काळसर्पाने दंश केल्यामुळे तो मेला आणि त्याचं पाप दूर झालं.
यमाज्ञया तस्य दूताः पाशमुद्गरपाणयः । आगतास्तं समानेतुं दंष्ट्रिणश्चर्मवाससः
यमाच्या आज्ञेने, दोर आणि गदा हातात घेऊन, दात असलेले आणि कातडी घातलेले यमदूत त्याला घेऊन जायला आले.
बबंधुश्चर्मपाशेन निन्युर्दुर्गमवर्त्मना । दृष्ट्वा तं शमनः क्रुद्धः पप्रच्छ सचिवं प्रति
त्याला कातडीच्या दोऱ्याने बांधून कठीण वाटेने नेतले; तेव्हा यमाने रागाने त्याच्याकडे पाहून आपल्या मंत्र्याला विचारले.
यम उवाच- अनेन किं कृतं कर्म पापं वा पुण्यमेव वा । समूलं वद हे प्राज्ञ चित्रगुप्त ममाग्रतः
यम म्हणाला — या माणसाने कोणते पाप किंवा पुण्य केलं आहे? हे बुद्धिमान चित्रगुप्ता, माझ्यासमोर सर्व सांग.
चित्रगुप्त उवाच- सृष्टानि यानि पापानि विधात्रा पृथिवीतले । कृतान्यनेन मूढेन सत्यमेतन्मयोदितम्
चित्रगुप्त म्हणाला — सृष्टीकर्त्याने पृथ्वीवर जी जी पापं निर्माण केली आहेत, ती सगळी या मूढाने केली आहेत — हे मी खरं सांगतो.
किंत्वाकर्णय लोकेश सुकृतं चास्य वर्त्तते । मन्येऽहं यमुनाभ्रातः सर्वपापविलोपि तत्
पण ऐका, हे लोकांचे स्वामी, याने एक पुण्यही केलं आहे; मला वाटतं, हे यमुनाब्राता, ते सर्व पापं नष्ट करणारं आहे.
धर्मराज उवाच- किं पुण्यं वर्त्ततेऽमात्य वद सारं ममांतिके । श्रुत्वैवं तद्विधास्यामि यत्र योग्यो भवेदसौ
धर्मराज म्हणाला — हे मंत्री, याच्याकडे कोणतं पुण्य आहे ते मला सारांशात सांग. ते ऐकून मी त्याला योग्य त्या स्थळी पाठवीन.
यमस्य वचनं श्रुत्वा सभयश्चित्रगुप्तकः । कृत्वा हस्तांजलिं प्राह चात्मनः स्वामिने द्विज
यमाची वचने ऐकून, चित्रगुप्त घाबरून हात जोडून आपल्या स्वामीला म्हणाला, हे द्विजश्रेष्ठ.
चित्रगुप्त उवाच- हरणार्थं हरेर्द्रव्यं गतोऽसौ पापिनां वरः । प्रोज्झितः कर्द्दमो राजन्पादयोर्द्वारतो हरेः
चित्रगुप्त म्हणाला — हरिच्या वस्तू चोरण्यासाठी हा सर्व पाप्यांमध्ये श्रेष्ठ गेला; पण राजन्, हरिच्या पायांच्या दारातील चिखल त्याने काढून टाकला.
बभूव लिप्ता सा भूमिर्बिलच्छिद्र विवर्जिता । तेन पुण्यप्रभावेण निर्गतं पातकं महत् । वैकुंठं प्रतियोग्योऽसौ निर्गतस्तव दंडतः
त्यामुळे ती जागा स्वच्छ झाली, कुठेही छिद्र किंवा फट राहिली नाही; त्या पुण्याच्या प्रभावाने मोठं पाप नष्ट झालं. आता तो तुझ्या दंडातून मुक्त होऊन वैकुंठाला जाण्यास योग्य आहे.
व्यास उवाच- श्रुत्वा स वचनं तस्य पीठं कनकनिर्मितम् । ददौ तस्मै चोपविष्टस्तत्र पूज्योयमेनसः
व्यास म्हणतो — चित्रगुप्ताची वचने ऐकून, यमाने त्याला सोन्याचं आसन दिलं आणि त्याला तिथे बसवून, पापी असूनही त्याचा सन्मान केला.
ननाम शिरसा तं वै प्रोवाच विनयान्वितः । यम उवाच- पवित्रं मंदिरं मेऽद्य पादयोस्तद्धि रेणुभिः
त्याने यमाला वाकून नमस्कार केला आणि नम्रतेने बोलला. यम म्हणाला — आज माझं निवासस्थान तुझ्या पायांच्या धुळीमुळे पवित्र झालं.
कृतार्थोऽस्मि कृतार्थोऽस्मि कृतार्थोऽस्मि न संशयः । इदानीं गच्छ भो साधो हरेर्मंदिरमुत्तमम्
मी कृतार्थ झालो, मी कृतार्थ झालो, मी कृतार्थ झालो — यात शंका नाही. आता जा, हे सज्जना, हरिच्या श्रेष्ठ निवासस्थानी.
नानाभोगसमायुक्तं जन्ममृत्युनिवारणम् । व्यास उवाच- इत्युक्त्वा धर्मराजोऽसौ स्यंदने स्वर्णनिर्मिते
अनेक सुखांनी युक्त, जन्ममृत्यूपासून मुक्त — व्यास म्हणतो — असं सांगून धर्मराजाने त्याला सोन्याच्या रथात बसवलं.
राजहंसयुते दिव्ये तमारोप्य गतैनसम् । समस्तसुखदं स्थानं प्रेषयामास चक्रिणः
राजहंसांनी ओढलेल्या दिव्य रथात बसवून, पापमुक्त करून, सर्व सुख देणाऱ्या चक्रधराच्या निवासस्थानी त्याला पाठवलं.