मार्जयंति हरेः स्थानं पितृयज्ञप्रवर्तकाः । जने दीने दयायुक्ता विज्ञेयास्ते च वैष्णवाः
जे हरीचं स्थान स्वच्छ करतात, पितृयज्ञ करतात आणि गरीबांवर दया करतात, तेच खरे वैष्णव समजावेत.
परस्वं ब्राह्मणद्रव्यं पश्यंति विषवच्च ये । हरिनैवेद्यं येऽश्नन्ति विज्ञेया वैष्णवा जनाः
जे दुसऱ्याचं धन आणि ब्राह्मणांचं मालमत्ता विषासारखी मानतात आणि फक्त हरीला नैवेद्य दाखवलेलं अन्न खातात, तेच खरे वैष्णव समजावेत.
वेदशास्त्रानुरक्ता ये तुलसीवनपालकाः । राधाष्टमीव्रतरता विज्ञेयास्ते च वैष्णवाः
जे वेद आणि शास्त्र यांच्यावर प्रेम करतात, तुळशीच्या बागेची देखभाल करतात आणि राधाष्टमीचं व्रत पाळतात, तेच खरे वैष्णव समजावेत.
श्रीकृष्णपुरतो ये च दीपं यच्छंति श्रद्धया । परनिंदां न कुर्वंति विज्ञेयास्ते च वैष्णवाः
जे श्रद्धेने श्रीकृष्णासमोर दिवा लावतात आणि इतरांची निंदा करत नाहीत, तेच खरे वैष्णव समजावेत.
सूत उवाच- पृष्टो जैमिनिना व्यास इत्युक्तः स यथाक्रमम् । मयेदं कथ्यते ब्रह्मन्यत्प्रसंगाद्गुरोः श्रुतम्
सूतमुनी म्हणाले – जैमिनीनं विचारल्यावर व्यासांनी यथाक्रम उत्तर दिलं. मी तुम्हाला जे सांगितलं, ते माझ्या गुरूकडून ऐकलं आहे.
अध्यायं श्रद्धया युक्तं ये शृण्वंति नरोत्तमाः । सर्वपापविनिर्मुक्ता यांति विष्णोः परं पदम्
जे उत्तम पुरुष श्रद्धेने हा अध्याय ऐकतात, ते सर्व पापांपासून मुक्त होतात आणि विष्णूचं परमपद प्राप्त करतात.
सूत उवाच- शृणु शौनक वक्ष्यामि चान्यधर्म्मं पुरातनम् । व्यासजैमिनिसंवादं श्रोतॄणां पापनाशनम्
सूतम्हणाले — शौनक, आता मी तुला आणखी एक प्राचीन धर्म सांगतो, जो व्यास आणि जैमिनी यांचा संवाद आहे. हे ऐकणाऱ्यांचे पाप नष्ट करणारे आहे.
जैमिनिरुवाच- कर्म्मणा हि गुरो केन मंदिरं जगतीपतेः । याति तत्कथयस्वाद्य नरः पापी च मे प्रभो
जैमिनी म्हणाले — गुरुवर्य, कोणत्या कृतीने अगदी पापी माणसालाही जगाच्या स्वामीच्या मंदिरात जाण्याचा लाभ मिळतो? हे आज मला कृपया सांग.
व्यास उवाच- श्रीकृष्णमंदिरे यो वै लेपनं कुरुते नरः । सर्वपापविनिर्मुक्तः श्रांतो याति हरेर्गृहम्
व्यास म्हणाले — जो कोणी श्रीकृष्णाच्या मंदिरात लिंपण करतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो आणि थकलेला असला तरी हरिच्या घरी पोहोचतो.
यश्चांबुलेपनं कुर्यात्संक्षेपाच्छृणु जैमिने । तस्यपुण्यमहं वच्मि मंदिरे जगतीपतेः
आणि जो कोणी मंदिरात चिखलाचे लिंपण करतो, ते मी तुला थोडक्यात सांगतो, जैमिनी. जगाच्या स्वामीच्या मंदिरात त्याला मिळणारे पुण्य मी सांगतो.
तत्र यावंति पश्यंति रजांसि च द्विजोत्तम । तावत्कल्पसहस्राणि स वसेद्विष्णुमंदिरे
तेथे जितक्या धुळीच्या कणांची गणना होते, तितक्या कल्पसहस्त्र काळ तो विष्णूच्या मंदिरात वास करतो, हे द्विजश्रेष्ठा.
पुरासीद्दंडको नाम्ना चौरो लोकभयप्रदः । ब्रह्मस्वहारी मित्रघ्नो युगे द्वापरसंज्ञके
पूर्वी दंडक नावाचा एक चोर होता, जो लोकांना घाबरवणारा होता. तो ब्राह्मणांचे धन चोरायचा, मित्रांचा वध करायचा आणि द्वापर युगात राहायचा.
असत्यभाषी क्रूरश्च परस्त्रीगमने रतः । गोमांसाशी सुरापश्च पाखंडजनसंगभाक्
तो खोटं बोलणारा, क्रूर, परस्त्रीगमनात आसक्त, गोमांस खाणारा, मद्यपान करणारा आणि पाखंडी लोकांच्या संगतीत राहणारा होता.
वृत्तिच्छेदी द्विजातीनां न्यासापहारकस्तथा । शरणागतहंता च वेश्याविभ्रमलोलुपः
तो ब्राह्मणांची उपजीविका तोडणारा, ठेवलेली वस्तू चोरणारा, शरण आलेल्यांचा वध करणारा आणि वेश्यांच्या मोहात पडणारा होता.
एकदा स द्विजश्रेष्ठ कस्यचिद्विष्णुमंदिरम् । जगाम हरणार्थाय विष्णोर्द्रव्यं स मूढधीः
एकदा, हे द्विजश्रेष्ठा, तो मूढ बुद्धीचा मनुष्य विष्णूच्या मंदिरात गेला, विष्णूचे धन चोरण्याच्या उद्देशाने.
अथ द्वारि प्रविश्यासावंघ्रिः कर्द्दमसंयुतः । प्रोच्छितः सकलं निम्ने भूमौ देवगृहस्य च
मग मंदिराच्या दारातून जाताना त्याचे पाय चिखलाने माखले गेले आणि तो देवाच्या घराच्या जमिनीवर खोल जागेत घसरून पडला.
तेनैव कर्म्मणा भूमिर्निम्नरिक्ता बभूव ह । लोहस्य च शलाकाभ्यां मुद्घाट्यत्वररंमुदा
त्याच कृतीमुळे जमीन खोल झाली आणि दोन लोखंडी सळयांनी त्याने कुलूप आनंदाने उघडले.
प्रविवेश हरेर्गेहं वितानवरशोभितम् । रत्नकांचनदीपाढ्यं परिध्वस्त महत्तमम्
तो हरिच्या घरात गेला, जे सुंदर छत्रांनी सजलेले, रत्न आणि सोन्याच्या दिव्यांनी उजळलेले आणि अत्यंत शोभिवंत होते.
नानापुष्पसुगंधाढ्यं नानापात्रसमाकुलम् । सुवासितस्य तैलस्य गंधेन परिपूरितम्
तेथे अनेक फुलांच्या सुगंधाने भरलेले, विविध पात्रांनी गजबजलेले आणि सुगंधीत तेलाच्या वासाने परिपूर्ण असे वातावरण होते.
अनेनहारकेणाथ पर्य्यंके सुमनोहरे । शायितो राधया सार्द्धं दृष्टः पीतांबरोऽच्युतः
त्या ठिकाणी, त्या चोराने, कमलनाथ पिवळ्या वस्त्रात राधेसोबत सुंदर पलंगावर झोपलेले अच्युताला पाहिले.
प्रणम्य राधिकानाथं निष्पापः सोऽभवत्तदा । नेष्याम्यथ न नेष्यामि अनेन किं भवेन्मम
राधिकेच्या नाथाला वंदन केल्यावर तो त्या क्षणी पापमुक्त झाला. मग त्याने विचार केला — 'हे नेऊ का नको? यामुळे मला काय मिळेल?'
सेवां कर्त्तुमशक्तोऽहं यतश्चौरोऽस्मि सर्वदा । द्रव्येण कार्यमस्तीति तन्नेतुं कृतवान्मनः
मी सेवा करू शकत नाही, कारण मी नेहमीच चोर आहे. म्हणून मला वस्तूंच्या माध्यमातून काहीतरी करावे लागेल, असे त्याने मनाशी ठरवले.
पातयित्वांशुकं भूमौ कौशेयं कमलापतेः । बबंध वस्तुजातं च पाणौ कृत्वा सकंपितः
कमलनाथाचे रेशमी वस्त्र जमिनीवर टाकून, त्याने सर्व मौल्यवान वस्तू गोळा केल्या, आणि त्याचा हात थरथरत होता.
विष्णोर्मायापतेश्चाथ तानि सर्वाणि जैमिने । कृत्वा शब्दं सुघोरं च पतितान्यथ तानि वै
जैमिनी, विष्णू — मायापतीच्या घरात, तो हे करत असताना, त्या सर्व वस्तू मोठ्या आवाजात जमिनीवर पडल्या.
परित्यज्य सुनिद्रां च धावंत इति किन्वहो । आगता बहुशो लोकाश्चोरो द्रव्यं जवेन च
गाढ झोप सोडून तो धावत गेला — याचं कारण काय होतं? बरेच लोक आले होते आणि चोराने पटकन धन उचलून पळ काढला.
त्यक्त्वा धनं च चौरोऽपि त्रस्तः किंचिज्जगाम ह । दंशितः कालसर्पेण मृतोऽसौ गतकिल्बिषः
चोरानेही ते धन तिथेच सोडून घाबरून पळ काढला; पण काळसर्पाने दंश केल्यामुळे तो मेला आणि त्याचं पाप दूर झालं.
यमाज्ञया तस्य दूताः पाशमुद्गरपाणयः । आगतास्तं समानेतुं दंष्ट्रिणश्चर्मवाससः
यमाच्या आज्ञेने, दोर आणि गदा हातात घेऊन, दात असलेले आणि कातडी घातलेले यमदूत त्याला घेऊन जायला आले.
बबंधुश्चर्मपाशेन निन्युर्दुर्गमवर्त्मना । दृष्ट्वा तं शमनः क्रुद्धः पप्रच्छ सचिवं प्रति
त्याला कातडीच्या दोऱ्याने बांधून कठीण वाटेने नेतले; तेव्हा यमाने रागाने त्याच्याकडे पाहून आपल्या मंत्र्याला विचारले.
यम उवाच- अनेन किं कृतं कर्म पापं वा पुण्यमेव वा । समूलं वद हे प्राज्ञ चित्रगुप्त ममाग्रतः
यम म्हणाला — या माणसाने कोणते पाप किंवा पुण्य केलं आहे? हे बुद्धिमान चित्रगुप्ता, माझ्यासमोर सर्व सांग.
चित्रगुप्त उवाच- सृष्टानि यानि पापानि विधात्रा पृथिवीतले । कृतान्यनेन मूढेन सत्यमेतन्मयोदितम्
चित्रगुप्त म्हणाला — सृष्टीकर्त्याने पृथ्वीवर जी जी पापं निर्माण केली आहेत, ती सगळी या मूढाने केली आहेत — हे मी खरं सांगतो.