साधुसंगं तु यः कुर्य्यात्क्षणं वार्द्धक्षणं द्विज । तस्य नश्यंति पापानि ब्रह्महत्यामुखानि च
द्विजा, जो मनुष्य एक क्षण किंवा अर्धा क्षण जरी साधूजनांच्या संगतीत राहतो, त्याची सर्व पापं – अगदी ब्रह्महत्येसारखी जड पापंही – नष्ट होतात.
यत्रयत्र कुले चैव एको भवति वैष्णवः । कुलं तस्य यदा पापैर्युक्तं तन्मोक्षगामि वै
ज्या कुळात, ज्या घरात एक जरी वैष्णव असतो, त्या घरातील लोक कितीही पापी असले तरी, ते सर्वजण नक्कीच मुक्तीला पोहोचतात.
हिंसादंभकामक्रोधैर्वर्जिताश्चैव ये नराः । लोभमोहपरित्यक्ता ज्ञेयास्ते वैष्णवा द्विज
द्विजा, जे लोक हिंसा, दांभिकपणा, इच्छा आणि राग यांपासून दूर आहेत, तसेच जे लोभ आणि मोह सोडून दिले आहेत, तेच खरे वैष्णव समजावे.
पितृभक्ता दयायुक्ताः सर्वप्राणिहिते रताः । अमत्सरा वैष्णवा ये विज्ञेयाः सत्यभाषिणः
जे पितरांची भक्ती करतात, दयाळू आहेत, सर्व प्राण्यांच्या हितासाठी झटतात, मत्सर नसतो आणि नेहमी सत्य बोलतात – असे लोक वैष्णव म्हणून ओळखावेत.
विप्रभक्तिरता ये च परस्त्रीषु नपुंसकाः । एकादशीव्रतरता विज्ञेयास्ते च वैष्णवाः
जे ब्राह्मणांची भक्ती करतात, परस्त्रीकडे तटस्थ असतात आणि एकादशीचे व्रत पाळतात, तेच खरे वैष्णव समजावेत.
गायंति हरिनामानि तुलसीमाल्यधारकाः । हर्यंघ्रिसलिलैः सिक्ता विज्ञेयास्ते च वैष्णवाः
जे हरीचे नाम गातात, तुळशीची माळ घालतात आणि हरीच्या पायांवरून वाहिलेल्या पाण्याने शिंपडलेले असतात, तेच खरे वैष्णव समजावेत.
श्रोत्रयोर्मस्तके येषां तुलस्याः पर्णमुत्तमम् । कर्हिचिद्दृश्यते विप्र विज्ञेयास्ते च वैष्णवाः
ब्राह्मणा, ज्यांच्या कानात किंवा डोक्यावर तुळशीचं उत्तम पान नेहमी दिसतं, तेच खरे वैष्णव समजावेत.
पाखंडसंगरहिता विप्रद्वेषविवर्जिताः । सिंचेयुस्तुलसीं ये च ज्ञातव्या वैष्णवा नराः
जे पाखंडी लोकांची संगत टाळतात, ब्राह्मणांवर द्वेष करत नाहीत आणि तुळशीला पाणी घालतात, असे पुरुष वैष्णव म्हणून ओळखावेत.
पूजयंति हरिं ये च तुलस्या चार्चयंति ये । कन्यादानरता ये च ये वै ह्यतिथिपूजकाः
जे हरीची पूजा करतात, तुळशीनेही पूजा करतात, कन्यादानात मन लावतात आणि पाहुण्यांचा सन्मान करतात—
शृण्वंति विष्णुचरितं विज्ञेया वैष्णवा नराः । यस्य गृहे सुप्रतिष्ठेत्शालग्रामशिलापि च
जे विष्णूच्या लीला ऐकतात आणि ज्यांच्या घरी शाळग्रामशिला प्रतिष्ठित आहे, तेच खरे वैष्णव समजावेत.
मार्जयंति हरेः स्थानं पितृयज्ञप्रवर्तकाः । जने दीने दयायुक्ता विज्ञेयास्ते च वैष्णवाः
जे हरीचं स्थान स्वच्छ करतात, पितृयज्ञ करतात आणि गरीबांवर दया करतात, तेच खरे वैष्णव समजावेत.
परस्वं ब्राह्मणद्रव्यं पश्यंति विषवच्च ये । हरिनैवेद्यं येऽश्नन्ति विज्ञेया वैष्णवा जनाः
जे दुसऱ्याचं धन आणि ब्राह्मणांचं मालमत्ता विषासारखी मानतात आणि फक्त हरीला नैवेद्य दाखवलेलं अन्न खातात, तेच खरे वैष्णव समजावेत.
वेदशास्त्रानुरक्ता ये तुलसीवनपालकाः । राधाष्टमीव्रतरता विज्ञेयास्ते च वैष्णवाः
जे वेद आणि शास्त्र यांच्यावर प्रेम करतात, तुळशीच्या बागेची देखभाल करतात आणि राधाष्टमीचं व्रत पाळतात, तेच खरे वैष्णव समजावेत.
श्रीकृष्णपुरतो ये च दीपं यच्छंति श्रद्धया । परनिंदां न कुर्वंति विज्ञेयास्ते च वैष्णवाः
जे श्रद्धेने श्रीकृष्णासमोर दिवा लावतात आणि इतरांची निंदा करत नाहीत, तेच खरे वैष्णव समजावेत.
सूत उवाच- पृष्टो जैमिनिना व्यास इत्युक्तः स यथाक्रमम् । मयेदं कथ्यते ब्रह्मन्यत्प्रसंगाद्गुरोः श्रुतम्
सूतमुनी म्हणाले – जैमिनीनं विचारल्यावर व्यासांनी यथाक्रम उत्तर दिलं. मी तुम्हाला जे सांगितलं, ते माझ्या गुरूकडून ऐकलं आहे.
अध्यायं श्रद्धया युक्तं ये शृण्वंति नरोत्तमाः । सर्वपापविनिर्मुक्ता यांति विष्णोः परं पदम्
जे उत्तम पुरुष श्रद्धेने हा अध्याय ऐकतात, ते सर्व पापांपासून मुक्त होतात आणि विष्णूचं परमपद प्राप्त करतात.
सूत उवाच- शृणु शौनक वक्ष्यामि चान्यधर्म्मं पुरातनम् । व्यासजैमिनिसंवादं श्रोतॄणां पापनाशनम्
सूतम्हणाले — शौनक, आता मी तुला आणखी एक प्राचीन धर्म सांगतो, जो व्यास आणि जैमिनी यांचा संवाद आहे. हे ऐकणाऱ्यांचे पाप नष्ट करणारे आहे.
जैमिनिरुवाच- कर्म्मणा हि गुरो केन मंदिरं जगतीपतेः । याति तत्कथयस्वाद्य नरः पापी च मे प्रभो
जैमिनी म्हणाले — गुरुवर्य, कोणत्या कृतीने अगदी पापी माणसालाही जगाच्या स्वामीच्या मंदिरात जाण्याचा लाभ मिळतो? हे आज मला कृपया सांग.
व्यास उवाच- श्रीकृष्णमंदिरे यो वै लेपनं कुरुते नरः । सर्वपापविनिर्मुक्तः श्रांतो याति हरेर्गृहम्
व्यास म्हणाले — जो कोणी श्रीकृष्णाच्या मंदिरात लिंपण करतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो आणि थकलेला असला तरी हरिच्या घरी पोहोचतो.
यश्चांबुलेपनं कुर्यात्संक्षेपाच्छृणु जैमिने । तस्यपुण्यमहं वच्मि मंदिरे जगतीपतेः
आणि जो कोणी मंदिरात चिखलाचे लिंपण करतो, ते मी तुला थोडक्यात सांगतो, जैमिनी. जगाच्या स्वामीच्या मंदिरात त्याला मिळणारे पुण्य मी सांगतो.
तत्र यावंति पश्यंति रजांसि च द्विजोत्तम । तावत्कल्पसहस्राणि स वसेद्विष्णुमंदिरे
तेथे जितक्या धुळीच्या कणांची गणना होते, तितक्या कल्पसहस्त्र काळ तो विष्णूच्या मंदिरात वास करतो, हे द्विजश्रेष्ठा.
पुरासीद्दंडको नाम्ना चौरो लोकभयप्रदः । ब्रह्मस्वहारी मित्रघ्नो युगे द्वापरसंज्ञके
पूर्वी दंडक नावाचा एक चोर होता, जो लोकांना घाबरवणारा होता. तो ब्राह्मणांचे धन चोरायचा, मित्रांचा वध करायचा आणि द्वापर युगात राहायचा.
असत्यभाषी क्रूरश्च परस्त्रीगमने रतः । गोमांसाशी सुरापश्च पाखंडजनसंगभाक्
तो खोटं बोलणारा, क्रूर, परस्त्रीगमनात आसक्त, गोमांस खाणारा, मद्यपान करणारा आणि पाखंडी लोकांच्या संगतीत राहणारा होता.
वृत्तिच्छेदी द्विजातीनां न्यासापहारकस्तथा । शरणागतहंता च वेश्याविभ्रमलोलुपः
तो ब्राह्मणांची उपजीविका तोडणारा, ठेवलेली वस्तू चोरणारा, शरण आलेल्यांचा वध करणारा आणि वेश्यांच्या मोहात पडणारा होता.
एकदा स द्विजश्रेष्ठ कस्यचिद्विष्णुमंदिरम् । जगाम हरणार्थाय विष्णोर्द्रव्यं स मूढधीः
एकदा, हे द्विजश्रेष्ठा, तो मूढ बुद्धीचा मनुष्य विष्णूच्या मंदिरात गेला, विष्णूचे धन चोरण्याच्या उद्देशाने.
अथ द्वारि प्रविश्यासावंघ्रिः कर्द्दमसंयुतः । प्रोच्छितः सकलं निम्ने भूमौ देवगृहस्य च
मग मंदिराच्या दारातून जाताना त्याचे पाय चिखलाने माखले गेले आणि तो देवाच्या घराच्या जमिनीवर खोल जागेत घसरून पडला.
तेनैव कर्म्मणा भूमिर्निम्नरिक्ता बभूव ह । लोहस्य च शलाकाभ्यां मुद्घाट्यत्वररंमुदा
त्याच कृतीमुळे जमीन खोल झाली आणि दोन लोखंडी सळयांनी त्याने कुलूप आनंदाने उघडले.
प्रविवेश हरेर्गेहं वितानवरशोभितम् । रत्नकांचनदीपाढ्यं परिध्वस्त महत्तमम्
तो हरिच्या घरात गेला, जे सुंदर छत्रांनी सजलेले, रत्न आणि सोन्याच्या दिव्यांनी उजळलेले आणि अत्यंत शोभिवंत होते.
नानापुष्पसुगंधाढ्यं नानापात्रसमाकुलम् । सुवासितस्य तैलस्य गंधेन परिपूरितम्
तेथे अनेक फुलांच्या सुगंधाने भरलेले, विविध पात्रांनी गजबजलेले आणि सुगंधीत तेलाच्या वासाने परिपूर्ण असे वातावरण होते.
अनेनहारकेणाथ पर्य्यंके सुमनोहरे । शायितो राधया सार्द्धं दृष्टः पीतांबरोऽच्युतः
त्या ठिकाणी, त्या चोराने, कमलनाथ पिवळ्या वस्त्रात राधेसोबत सुंदर पलंगावर झोपलेले अच्युताला पाहिले.