कन्याविक्रयिणो ब्रह्मन्न पश्येल्लपनं बुधः । दृष्ट्वा चाज्ञानतो वापि कुर्य्यान्मार्तंड दर्शनम्
हे ब्राह्मण, जो कन्येची विक्री करतो त्याच्याशी बुद्धिमान माणसाने बोलूही नये; आणि चुकून जरी त्याला पाहिले, तरी सूर्याकडे पाहावे.
फलदाता नरो गच्छेत्त्रिदिवं च द्विजोत्तम । भुंक्ते कल्पसहस्राणि फलं तत्रामृतोपमम्
जो फळ दान करतो, हे द्विजोत्तम, तो स्वर्गात जातो आणि तेथे हजारो कल्पेपर्यंत अमृतासारखे फळ भोगतो.
शाकं यच्छति यो मर्त्यो शिवस्यभवनं द्विज । याति कल्पद्वयं भुंक्ते दुर्ल्लभं पायसं सुरैः
जो भाजीपाला दान करतो, हे द्विजा, तो शंकराच्या लोकात जातो आणि दोन कल्पेपर्यंत देवांना दुर्मिळ असलेले पायस भोगतो.
घृतदो दधिदश्चैव तक्रदो दुग्धदस्तथा । विष्णोर्निकेतनं गत्वा सुधापानं करोति सः
जो तूप, दही, ताक किंवा दूध दान करतो, तो विष्णूच्या निवासस्थानी जाऊन तेथे अमृतपान करतो.
गंधदः पुष्पदश्चैव मर्त्यो याति सुरालयम् । तिष्ठेद्युगसहस्राणि गंधपुष्पविभूषितः
जो सुगंध किंवा फुले दान करतो, तो देवांच्या लोकात जातो आणि हजारो युगे सुगंध व फुलांनी सुशोभित राहतो.
शय्यादानं दानसारं ब्राह्मणाय ददाति यः । स याति ब्रह्मसदनं पर्य्यंके शेरते चिरम्
जो शय्या, सर्व दानांमध्ये श्रेष्ठ, ब्राह्मणाला देतो, तो ब्रह्माच्या लोकात जाऊन दीर्घकाळ पलंगावर झोपतो.
पीठदाता दीपदाता सर्वदुष्कृतवर्जितः । स्वर्गे सिंहासने तिष्ठेज्ज्वलद्दीपावलीवृतः
जो आसन किंवा दिवा दान करतो आणि सर्व पापांपासून मुक्त आहे, तो स्वर्गात सिंहासनावर बसतो आणि तेजस्वी दिव्यांच्या रांगेने वेढलेला असतो.
तांबूलं यो नरो दद्याद्भूमिं भुंक्तेऽखिलां सुखम् । स्वर्गे देवांगनाक्रोडे सुप्तस्तांबूलमत्ति वै
जो तांबूल दान करतो, तो पृथ्वीवरील सर्व सुखे भोगतो; आणि स्वर्गात देवांगनांच्या मिठीत झोपून तांबूल खातो.
विद्यादानं दानवरं करोति यो नरोत्तमः । प्रेत्य स सन्निधिं विष्णोस्तिष्ठेद्युगशतत्रयम्
जो श्रेष्ठ पुरुष विद्या दान करतो, तो मरणानंतर तीनशे युगे विष्णूच्या सान्निध्यात राहतो.
प्राप्य ज्ञानं ततस्तत्र दुर्ल्लभं वै द्विजर्षभ । दुर्ल्लभं मोक्षमाप्नोति श्रीहरेः कृपया द्विज
ते दुर्मिळ ज्ञान तेथे मिळाल्यावर, हे द्विजश्रेष्ठ, तो श्रीहरिच्या कृपेने दुर्मिळ मोक्ष प्राप्त करतो.
अनाथं दुःखितं विप्रं पाठयेद्वै नरोत्तमः । श्रीहरेर्भवनं याति पुनर्जन्मविवर्जितः
जो श्रेष्ठ पुरुष अनाथ व दुःखी ब्राह्मणाला वाचन घालतो, तो श्रीहरिच्या निवासस्थानी जातो आणि त्याला पुन्हा जन्म घ्यावा लागत नाही.
यो नरः पुस्तकं दद्याद्भक्तिश्रद्धासमन्वितः । प्रतिवर्णं लभेत्पुण्यं कपिलाकोटिदानजम्
जो पुरुष भक्ती आणि श्रद्धेने पुस्तक दान करतो, त्याला प्रत्येक अक्षरासाठी दहा कोटी गायी दान केल्याचे पुण्य मिळते.
मधुदो गुडदश्चैव मर्त्यो यातीक्षुसागरम् । लवणप्रदो नरो याति वारुणं लोकमेव च
जो मनुष्य मध किंवा गूळ दान करतो, तो यमाच्या समुद्रात जातो; आणि जो मीठ दान करतो, तो वरुणाच्या लोकात पोहोचतो.
सर्वेषामेव दानानामन्नं वारि द्विजोत्तम । तत्त्वज्ञैर्मुनिभिः सर्वैः प्रवरं वै प्रकीर्त्तितम्
सर्व दानांमध्ये, अन्न आणि पाणी हेच श्रेष्ठ आहेत, हे सर्व तत्वज्ञानी ऋषींनी सांगितले आहे, हे द्विजश्रेष्ठ.
अन्नं वारि द्विजश्रेष्ठ येन दत्तं महीतले । तेन दत्तानि दानानि सर्वाणि च द्विजर्षभ
हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, जो कोणी पृथ्वीवर अन्न आणि पाणी दान करतो, त्याने जणू सर्व दाने दिलीच आहेत.
अन्नदो यो नरो विप्र प्राणदश्च प्रकीर्त्तितः । तस्मात्समस्तदानानामन्नदो लभते फलम्
हे ब्राह्मण, जो अन्न देतो, तो प्राण देणारा समजला जातो; म्हणून सर्व दानांमध्ये अन्नदानाचे फळ श्रेष्ठ आहे.
यथाचान्नं तथा वारि द्वे तुल्ये च प्रकीर्त्तिते । वारिणा च विना चान्नं सिद्धं न स्याद्द्विजोत्तम
जसे अन्न तसेच पाणी, दोन्हीही समान मानले गेले आहेत; पाणी नसल्यास, हे द्विजश्रेष्ठ, अन्न पूर्णत्वास जात नाही.
क्षुधा तृषा द्विज व्याघ्र द्वे च तुल्ये प्रकीर्त्तिते । अतश्चान्नं च तोयं च श्रेष्ठं प्रोक्तं बुधैरपि
भूक आणि तहान या दोन्ही समान आहेत, असे ब्राह्मण सांगितले आहे; म्हणून अन्न आणि पाणी हेच बुद्धिमान लोकांनी श्रेष्ठ मानले आहे.
अन्नदानं क्षितौ ब्रह्मन्ये कुर्वंति नरोत्तमाः । सर्वपापविनिर्मुक्ता गच्छंति हरिमंदिरम्
जे उत्तम पुरुष पृथ्वीवर ब्राह्मणांना अन्नदान करतात, ते सर्व पापांपासून मुक्त होऊन हरिच्या निवासस्थानी जातात.
यावंत्यन्नानि भो विप्र यच्छति क्षितिमंडले । ब्रह्महत्याश्च तावंत्यो नश्यंत्येव तपोधन
हे ब्राह्मण, पृथ्वीवर जितक्या वेळा कोणी अन्नदान करतो, तितक्या ब्रह्महत्या नष्ट होतात, हे तपोधन.
यच्छतां चान्नदानानि शरीराणि च पातकम् । गात्राणि गृह्णतां त्यक्त्वा सहसा यांति शौनक
जे अन्नदान करतात, त्यांचे शरीर आणि पाप मागे राहते; ते आपले अवयव सोडून, त्वरेने निघून जातात, हे शौनक.
अतः पापिष्ठ चान्नानि न गृह्णंति मनीषिणः । गृह्णंति मोहाद्ये मूढा भवंति पापभागिनः
म्हणून, हे पापिष्ठा, ज्ञानी लोक अन्न स्वीकारत नाहीत; जे अज्ञानाने घेतात, ते पापाचे भागीदार होतात.
कुर्याद्भूमिष्ठमुदकं चैकं भो द्विजसत्तम । सर्वपापैर्विनिर्मुक्तो व्रजेत्स हरिमंदिरम्
हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, जो पृथ्वीवर एक पाण्याचा घट जरी दान करतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होऊन हरिच्या निवासात जातो.
प्रयत्नेन द्विजश्रेष्ठ कर्त्तव्यो धनसंचयः । संचितं च धनं ब्रह्मन्दानकर्मणि विक्षिपेत्
हे द्विजश्रेष्ठ, धन मेहनतीने साठवावे आणि ते साठवलेले धन ब्राह्मणांना दान करण्यासाठी खर्च करावे.
रणंति ये च कार्पण्याद्धनं ते चातिदुःखिनः । अंते सर्वधनं त्यक्वा निःस्वा गच्छंति भो मुने
जे लोक कंजूषपणाने धन साठवतात, ते फार दुःखी असतात; शेवटी सर्व धन सोडून, ते निर्धन होऊन निघून जातात, हे मुनी.
मानवा ये सदा दानं दत्त्वा दत्त्वा दरिद्रति । दरिद्रास्तेन विज्ञेया नरलोके महेश्वराः
जे लोक नेहमी दान देतात आणि त्यामुळे गरीब होतात, ते या जगात खरे महेश्वर समजावे.
परलोके द्विजव्याघ्र साधुसंयमवर्जिते । निर्दये बंधुहीने च न दत्तं नोपतिष्ठते
हे द्विजव्याघ्र, परलोकात जिथे ना सद्गुण असतो, ना संयम, ना दया, ना आप्त, तिथे न दिलेले काहीच उरत नाही.
स्थिते धने नरो यो वै नाश्नाति न ददाति सः । दरिद्र इव विज्ञेयः प्रेत्य निश्वासमुत्सृजेत्
ज्याच्याकडे धन आहे पण तो ना खातो ना देतो, तो खरा गरीब समजावा; मृत्यूनंतर तो हळहळतच निघून जातो.
तपसोऽपि वरं दानं प्रोक्तं च तत्त्वदर्शिभिः । अतो यत्नाद्द्विजश्रेष्ठ दानकर्म समाचरेत्
तत्वदर्शी लोकांनी तपस्येपेक्षा दान श्रेष्ठ सांगितले आहे; म्हणून, हे द्विजश्रेष्ठ, दानाची कृती मन लावून करावी.
दाता दानं न दद्याद्वै समुत्सृज्य द्विजातये । स याति निरयं घोरं सर्वजंतुभयावहम्
जो दाता ब्राह्मणाला दान देण्याचे कबूल करूनही देत नाही, तो सर्व प्राण्यांना भीती देणाऱ्या भयंकर नरकात जातो.