नैवेद्यं देवदेवेशं परमान्नं निवेदयेत् । तस्य पुण्यं प्रसंख्यातुं न शक्तो वै चतुर्मुखः
जो देवदेवेश्वराला उत्तम अन्न नैवेद्य म्हणून अर्पण करतो, त्याच्या त्या पुण्याचे मोजमाप ब्रह्मदेवालाही करता येत नाही.
अर्चयित्वा हृषीकेशमेकादश्यां समाहितः । निष्प्राप्य गोमयं सम्यक्मंत्रवत्समुपासते
जो एकादशीला एकाग्रतेने हृषीकेशाची पूजा करतो, आणि जर गोमय मिळाले नाही, तरीही योग्य मंत्रांनी पूजा करावी.
गोमूत्रं मंत्रवद्भूयो द्वादश्यां प्राशयेद्व्रती । क्षीरं तथा त्रयोदश्यां चतुर्दश्यां तथा दधि
द्वादशीला व्रतीने मंत्रोच्चाराने गोमूत्र प्यावे; त्रयोदशीला दूध, आणि चतुर्दशीला दही घ्यावे.
संप्राप्य पापशुद्ध्यर्थं लंघयित्वा चतुर्दिनम् । पंचमे तु दिने स्नात्वा विधिवत्पूज्य केशवम्
अशा प्रकारे, पापशुद्धीसाठी चार दिवस उपवास करून, पाचव्या दिवशी स्नान करून विधिपूर्वक केशवाची पूजा करावी.
भोजयेद्ब्राह्मणान्भक्त्या तेभ्यो दद्याच्च दक्षिणाम् । ततो नक्तं समश्नीयात्पंचगव्यं सुमंत्रितम्
नंतर भक्तीने ब्राह्मणांना जेवू घालावे आणि त्यांना दक्षिणा द्यावी. मग रात्री मंत्रांनी शुद्ध केलेले पंचगव्य घ्यावे.
एवं कर्तुमशक्तो यः फलमूलं च भोजनम् । कुर्याद्धविष्यं वा विप्र यथोक्तविधिना ह वै
हे ब्राह्मण, जो हे करू शकत नाही, त्याने फळे, कंद किंवा यथाविधी हवीष्य अन्न खावे.
श्रीहरेः पंचकं विप्र कुर्याद्यस्तुलसीदलैः । पूजयेत्तं स विज्ञेयः स्वयं नारायणः प्रभुः
जो ब्राह्मण श्रीहरीचे पंचक तुलसीच्या पानांनी करतो आणि त्याची पूजा करतो, तो स्वतः नारायण समजावा.
पुरा त्रेतायुगे शूद्रो दस्युवृत्तिपरायणः । नाम्ना दंडकरो नित्यं धर्मनिंदां करोति यः
पूर्वी त्रेतायुगात दंडकर नावाचा एक शूद्र होता, जो नेहमी दुष्ट वर्तन करायचा आणि धर्माची निंदा करायचा.
असत्यभाषी मित्रघ्नो वेश्याविभ्रम लोलुपः । ब्रह्मस्वहारी क्रूरश्च परस्त्रीगमने रतः
जो खोटं बोलतो, मित्रांना फसवतो, वेश्यांमध्ये आसक्त असतो, पवित्र वस्तू चोरतो, क्रूर असतो आणि दुसऱ्याच्या पत्नीशी संबंध ठेवण्यात आनंद मानतो.
शरणागतहंता च पाखंडजनसंगभाक् । गोमांसाशी सुरापश्च परनिंदाकरः सदा
जो शरण आलेल्याचा वध करतो, पाखंडी लोकांच्या संगतीत राहतो, गायीचे मांस खातो, मद्यपान करतो आणि नेहमी दुसऱ्यांची निंदा करतो.
विश्वासघाती ज्ञातीनां वृत्तिच्छेदी द्विजोत्तम । दुष्टं सर्वे समालोक्य तादृशं तद्गृहे द्विजः
जो विश्वासघात करतो, नातेवाईकांचा उपजीविका हिरावून घेतो, हे सर्व दुष्टपण पाहून, श्रेष्ठ ब्राह्मण, त्या व्यक्तीच्या घरात सर्वजण एकत्र येतात.
आगता ज्ञातयः क्रुद्धास्तस्य पापपरायणम् । ज्ञातय ऊचुः। रे रे मूढ दुराचार विनाशं प्रतिनीयते । या प्रतिष्ठार्जिता पूर्वैरस्माकं निर्मलेऽन्वये
तेव्हा त्याचे नातेवाईक रागाने आले आणि म्हणाले: 'अरे मूर्ख, वाईट वागणाऱ्या, तुझ्यामुळे आमच्या पूर्वजांनी मिळवलेली आणि आमच्या शुद्ध वंशात असलेली प्रतिष्ठा नष्ट होत आहे.'
इति क्रुद्धा द्विजश्रेष्ठ अपकीर्तिभयादपि । पापिनां प्रवरं सर्वे तत्यजुस्तं कुलादरम्
त्यामुळे, श्रेष्ठ ब्राह्मण, रागावून आणि अपकीर्तीच्या भीतीने, सर्वांनी त्या पापी माणसाला, म्हणजे कुटुंबाचा कलंक, सोडून दिले.
ततो गतो महारण्यं विनष्टाखिल वैभवः । कुर्यात्स दस्युभिः सार्द्धं दस्युकर्म निरंतरम्
नंतर तो सर्व संपत्ती गमावून मोठ्या जंगलात गेला आणि तिथे दरोडेखोरांसोबत सतत दरोडेखोरी करू लागला.
पथि प्रगच्छतां तेषां भयाद्विप्र न खादितुम् । प्राप्तं किंचित्क्षुधार्त्तास्ते गताश्चान्य स्थलं प्रति
रस्त्यावर जात असताना, ब्राह्मण, भीतीमुळे त्यांना काहीच खाता आले नाही; भुकेले होऊन ते दुसऱ्या ठिकाणी गेले.
तत्र प्रविष्टास्ते सर्वे दृष्ट्वा पुण्यजनान्बहून् । धात्रीमूले स्थितान्ब्रह्मन्वैष्णवान्द्विजसत्तमान्
तिथे पोहोचल्यावर, त्यांनी अनेक पुण्यवान लोक, ब्राह्मण आणि वैष्णव, उंबराच्या झाडाखाली उभे असलेले पाहिले.
सर्वे ते दस्यवो विप्र गता दंडकरोऽपि सः । तेषां परिसरं गत्वा प्रणामं वै चकार ह
ते सर्व दरोडेखोर, ब्राह्मण, दंडकासह तिथे गेले आणि त्यांच्या जवळ जाऊन नमस्कार केला.
दंडकर उवाच। क्षुधार्तोऽहं द्विजश्रेष्ठाः प्राणा यास्यंति मे ध्रुवम् । ददध्वं खादितुं किंचिद्युष्माकं शरणं गतः
दंडक म्हणाला: 'मी खूप भुकेला आहे, श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो; आता माझा प्राण निघून जाईल. कृपया मला काहीतरी खायला द्या, मी तुमच्या आश्रयाला आलो आहे.'
आकर्ण्य वचनं तस्य चोचुस्ते धर्मतत्पराः । सर्वपापहरे त्वं च विख्याते विष्णुपंचके
त्याचे बोलणे ऐकून, धर्मनिष्ठ लोक म्हणाले: 'तू विष्णुपंचकामध्ये सर्व पापे दूर करणारा म्हणून प्रसिद्ध आहेस.'
कथमन्नं खादितुं ते वांछा त्वद्य हरेर्दिने । विशेषं ते ब्रूहि संज्ञा काते भवति सांप्रतम्
'आज हरिदिन असल्याने तुला अन्न कसे खावेसे वाटते? तू नेमके कोण आहेस, ते आम्हाला स्पष्टपणे सांग.'
स उवाच मुदा विप्रा नाम्ना दंडकरोप्यहम् । सर्वपापसमायुक्तश्चोद्धारो मे कथं भवेत्
तो आनंदाने म्हणाला: 'ब्राह्मणांनो, माझे नाव दंडक आहे; मी सर्व पापांनी भरलेला आहे. माझे उद्धार कसा होईल?'
ऊचुस्ते वै व्रतं श्रेष्ठं कुरुष्व विष्णुपंचकम् । विप्राणामाज्ञया विप्र चकार विष्णुपंचकम्
ते म्हणाले: 'सर्वश्रेष्ठ व्रत म्हणजे विष्णुपंचक, ते कर.' ब्राह्मणांच्या आज्ञेने दंडकाने विष्णुपंचक व्रत केले.
स प्रेत्य च हरेः स्थानमारुह्य स्यंदने वरे । आसाद्य श्रीहरेरूपं तस्थौ जन्मविवर्जितः
मृत्यूनंतर तो सुंदर रथावर बसून हरिच्या लोकात गेला; श्रीहरिचे रूप प्राप्त करून, जन्ममरणातून मुक्त झाला.
य इदं शृणुयाद्भक्त्या चाख्यानं पापनाशनम् । कोटिजन्मार्जितं पापं तस्य नश्यति तत्क्षणात्
जो कोणी भक्तीने हे पापनाशक आख्यान ऐकतो, त्याचे कोटी जन्मांचे पाप त्या क्षणी नष्ट होते.
शौनक उवाच। विदुषांवर तत्त्वज्ञ कथयस्व महामते । इदानीं मम दानानां माहात्म्यं क्रमतो मुने
शौनक म्हणाला: 'विद्वानांमध्ये श्रेष्ठ, सत्य जाणणाऱ्या, हे महात्म्या मला आता दानांचे महत्त्व क्रमाने सांग.'
सूत उवाच। क्षितिदानं मुनिश्रेष्ठ दानानामुत्तमं मतम् । येन कृतं वै तद्दानं सर्वदानफलं मतम्
सूतम्हणाला: 'मुनिश्रेष्ठा, सर्व दानांमध्ये भूमिदान श्रेष्ठ मानले जाते; जेव्हा कुणी भूमिदान करतो, तेव्हा ते सर्व दानांचे फळ मिळवते.'
क्षितिं ससस्यां यो दद्याद्ब्राह्मणाय द्विजोत्तम । विष्णुलोके सुखं भुंक्ते यावदिंद्राश्चतुर्दश
जो कुणी सुपीक जमीन ब्राह्मणाला देतो, हे श्रेष्ठ द्विजा, तो विष्णूच्या लोकात चौदा इंद्रांच्या काळापर्यंत सुखाने राहतो.
पृथिव्यां जन्म चासाद्य सार्वभौमस्ततो नृपः । महीं सर्वां चिरं भुक्त्वा व्रजेद्वै श्रीहरेर्गृहम्
पृथ्वीवर सर्वांचा राजा म्हणून जन्म मिळाल्यावर, तो राजा दीर्घकाळ सर्व पृथ्वीचा उपभोग घेतो आणि शेवटी श्रीहरिच्या घरी जातो.
गोचर्ममात्रां भूमिं यः प्रयच्छति द्विजातये । स गच्छति हरेर्गेहं सर्वपापविवर्जितः
जो कुणी गायीच्या कातडीएवढी जमीन द्विजाला दान करतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होऊन हरिच्या घरी जातो.
शतं गावो वृषश्चैको यत्र तिष्ठंत्ययंत्रिताः । गोचर्ममात्रां तां भूमिं प्रवदंति महर्षयः
जिथे शंभर गायी आणि एक बैल मोकळेपणाने उभे राहू शकतात, तेवढ्या जागेला महर्षी गायीच्या कातडीएवढी जमीन असे म्हणतात.