विव्याध तं गतप्राणं नेतुं वै शमनाज्ञया । आगताः किंकराः क्रुद्धाः पाशमुद्गरपाणयः
त्याने त्याला मारले आणि त्याचा जीव गेला. मग यमाच्या आज्ञेने रागावलेले यमदूत दोर आणि गदा घेऊन त्याला घेऊन जायला आले.
बद्ध्वा नेतुं मनश्चक्रुरागता विष्णुकिंकराः । तदा छित्त्वा चर्मपाशं स्यंदने तं मनोहरे
त्याला बांधून नेत असताना विष्णुदूत आले. त्यांनी यमदूतांचा दोर कापला आणि त्याला सुंदर रथावर बसवले.
तूर्णमारोहयामासुः पप्रच्छुर्विनयान्विताः । तेऽपि पुण्येन भोः संतः केन वै नीयतेऽप्यसौ
ते पटकन त्याला रथावर बसवून विनयाने विचारू लागले, 'हे पुण्यवानहो, या माणसाला कोणत्या पुण्यामुळे घेऊन जात आहात?'
ऊचुस्तेऽसौ पुरा राजा पुण्यं बहुतरं कृतम् । अकरोद्धरणं कांचित्सुंदरीं चांगनामयम्
ते म्हणाले, 'पूर्वी हा राजा होता. त्याने पुष्कळ पुण्य केले. एकदा त्याने एका सुंदर स्त्रीला संकटातून वाचवले होते.'
अनेन चांहसा राजा गतो वै शमनक्षयम् । तत्रक्लेशं तु युष्माभिर्दत्तं वै शमनाज्ञया
त्या पापामुळे राजा यमाच्या घरी गेला. तिथे यमाच्या आज्ञेने तुम्ही त्याला यातना दिल्या.
ताम्रमय्यास्त्रियासार्द्धं क्रीडां सुप्त्वा चकार सः । तप्तायां लोहशय्यायां वैक्लव्यं कर्मणा नृप
त्याने तांब्याच्या स्त्रीबरोबर क्रीडा केली आणि झोपला. त्या कर्मामुळे त्याला तापलेल्या लोखंडाच्या खाटेवर फार यातना भोगाव्या लागल्या.
तप्तायोभीषणं तप्तं लोहस्तंभं यमाज्ञया । ततः स्थितः समालिंग्य भुक्त्वा दुःखं चिरं नृपः
यमाच्या आज्ञेने त्याला तापलेल्या भयंकर लोखंडाच्या खांबाला बिलगावे लागले आणि तिथे तो राजा दीर्घकाळ दुःख भोगत राहिला.
सिक्तः क्षारांबुधाराभिरन्यैर्वै शमनालये । ततो नरकशेषे च पापयोनौ मुहुर्मुहुः
यमाच्या घरी दुसऱ्यांनी त्याच्यावर क्षारयुक्त पाण्याचे फवारे मारले. मग त्याला पुन्हा पुन्हा नरकात आणि पापयुक्त गर्भात टाकले.
जन्मासाद्य चिरं दुःखमनुभूतं स्वकर्मणा । तुलसीमूलकं वारि पीत्वा याति हरेर्गृहम्
नव्या जन्मात त्याने आपल्या कर्मामुळे फार काळ दुःख भोगले. पण तुळशीच्या मुळाशी असलेले पाणी प्यायल्याने तो श्रीहरीच्या घरी जातो.
इदानीं तद्वचः श्रुत्वा गतादूता यथागताः । तेन सार्द्धं विष्णुदूता गता वैकुंठमंदिरम्
आता ती वचने ऐकून यमदूत जसे आले तसे परत गेले. आणि विष्णुदूत त्याला घेऊन वैकुंठमंदिरात गेले.
माहात्म्यं कथितं ब्रह्मन्तुलस्याः पापनाशनम् । कुर्वंति सेवां ये भक्त्या न जाने किं भवेन्मुने
ब्रह्मन्, तुलसीचे जे महात्म्य सांगितले, ते सर्व पापांचा नाश करणारे आहे. जी माणसे भक्तीने तिची सेवा करतात, त्यांना पुढे काय मिळेल, हे मला माहीत नाही, मुनी.
शौनक उवाच। कथयस्व मुने सूत माहात्म्यं कलुषक्षयम् । शेषपंचदिनस्यापि कार्त्तिकस्यानुकंपया
शौनक म्हणाले — सूत मुनी, कृपा करून कार्तिक महिन्याच्या शेवटच्या पाच दिवसांचे, पाप दूर करणारे महात्म्य आम्हाला सांग.
सूत उवाच। शृणु शौनक यत्पृष्टं माहात्म्यं पापनाशनम् । वक्ष्याम्यहं वै चोर्जस्य शेषपंचदिनस्य च
सूत म्हणाले — शौनक, तू विचारलेले, पापांचा नाश करणारे हे महात्म्य ऐक. मी आता त्या शेवटच्या पाच दिवसांचे पुण्य सांगतो.
व्रतानां मुनिशार्दूल प्रवरं विष्णुपंचकम् । तस्मिन्यः पूजयेद्भक्त्या श्रीहरिं राधया सह
मुनीश्रेष्ठा, सर्व व्रतांमध्ये विष्णुपंचक हे श्रेष्ठ आहे. त्या काळात जो कोणी भक्तीने श्रीहरी आणि राधेची पूजा करतो—
गंधपुष्पैर्धूपदीपैर्वस्त्रैर्नानाविधैः फलैः । स याति विष्णुसदनं सर्वपापविवर्जितः
गंध, फुले, धूप, दिवे, वस्त्रे आणि अनेक प्रकारची फळे याने जो पूजा करतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होऊन विष्णूच्या धामात जातो.
ब्रह्मचारी गृहस्थो वा वानप्रस्थोऽथवा यतिः । न प्राप्नोति परं स्थानमकृत्वा विष्णुपंचकम्
ब्रह्मचारी, गृहस्थ, वानप्रस्थ किंवा संन्यासी—जोपर्यंत विष्णुपंचक करत नाही, तोपर्यंत कोणीही परम स्थान मिळवू शकत नाही.
सर्वपापहरं पुण्यं विख्यातं विष्णुपंचकम् । तत्र स्नानं तु यः कुर्यात्सर्वतीर्थफलं लभेत्
विष्णुपंचक हे सर्व पापे दूर करणारे आणि पुण्य देणारे म्हणून प्रसिद्ध आहे. जो तिथे स्नान करतो, त्याला सर्व तीर्थांचे फळ मिळते.
श्रीहरेः पुरतो विप्र तुलस्याश्च समीपतः । प्रदीपं सर्पिषा पूर्णं दद्याद्यो भक्तिभावतः
जो कोणी भक्तीभावाने श्रीहरीसमोर आणि तुलसीजवळ तुपाचा दिवा लावतो—
नभसि श्रीहरेः प्रीत्यै याति स विष्णुमंदिरम् । पापी याति हरेर्धाम सत्यमेतन्मयोदितम्
श्रीहरीच्या आनंदासाठी जो दिवा लावतो, तो विष्णूच्या मंदिरात जातो. पापी माणूससुद्धा हरिच्या धामात जातो—हे मी सत्य सांगतो.
स्नापयेच्चाच्युतं भक्त्या मधुक्षीरघृतादिभिः । दद्यात्किं नो हरिः प्रीतस्तस्मै साधुजनाय वै
जो भक्तीने अच्युताचे मध, दूध, तूप इत्यादींनी अभिषेक करतो, त्याला प्रसन्न झालेला हरि काय देणार नाही?
नैवेद्यं देवदेवेशं परमान्नं निवेदयेत् । तस्य पुण्यं प्रसंख्यातुं न शक्तो वै चतुर्मुखः
जो देवदेवेश्वराला उत्तम अन्न नैवेद्य म्हणून अर्पण करतो, त्याच्या त्या पुण्याचे मोजमाप ब्रह्मदेवालाही करता येत नाही.
अर्चयित्वा हृषीकेशमेकादश्यां समाहितः । निष्प्राप्य गोमयं सम्यक्मंत्रवत्समुपासते
जो एकादशीला एकाग्रतेने हृषीकेशाची पूजा करतो, आणि जर गोमय मिळाले नाही, तरीही योग्य मंत्रांनी पूजा करावी.
गोमूत्रं मंत्रवद्भूयो द्वादश्यां प्राशयेद्व्रती । क्षीरं तथा त्रयोदश्यां चतुर्दश्यां तथा दधि
द्वादशीला व्रतीने मंत्रोच्चाराने गोमूत्र प्यावे; त्रयोदशीला दूध, आणि चतुर्दशीला दही घ्यावे.
संप्राप्य पापशुद्ध्यर्थं लंघयित्वा चतुर्दिनम् । पंचमे तु दिने स्नात्वा विधिवत्पूज्य केशवम्
अशा प्रकारे, पापशुद्धीसाठी चार दिवस उपवास करून, पाचव्या दिवशी स्नान करून विधिपूर्वक केशवाची पूजा करावी.
भोजयेद्ब्राह्मणान्भक्त्या तेभ्यो दद्याच्च दक्षिणाम् । ततो नक्तं समश्नीयात्पंचगव्यं सुमंत्रितम्
नंतर भक्तीने ब्राह्मणांना जेवू घालावे आणि त्यांना दक्षिणा द्यावी. मग रात्री मंत्रांनी शुद्ध केलेले पंचगव्य घ्यावे.
एवं कर्तुमशक्तो यः फलमूलं च भोजनम् । कुर्याद्धविष्यं वा विप्र यथोक्तविधिना ह वै
हे ब्राह्मण, जो हे करू शकत नाही, त्याने फळे, कंद किंवा यथाविधी हवीष्य अन्न खावे.
श्रीहरेः पंचकं विप्र कुर्याद्यस्तुलसीदलैः । पूजयेत्तं स विज्ञेयः स्वयं नारायणः प्रभुः
जो ब्राह्मण श्रीहरीचे पंचक तुलसीच्या पानांनी करतो आणि त्याची पूजा करतो, तो स्वतः नारायण समजावा.
पुरा त्रेतायुगे शूद्रो दस्युवृत्तिपरायणः । नाम्ना दंडकरो नित्यं धर्मनिंदां करोति यः
पूर्वी त्रेतायुगात दंडकर नावाचा एक शूद्र होता, जो नेहमी दुष्ट वर्तन करायचा आणि धर्माची निंदा करायचा.
असत्यभाषी मित्रघ्नो वेश्याविभ्रम लोलुपः । ब्रह्मस्वहारी क्रूरश्च परस्त्रीगमने रतः
जो खोटं बोलतो, मित्रांना फसवतो, वेश्यांमध्ये आसक्त असतो, पवित्र वस्तू चोरतो, क्रूर असतो आणि दुसऱ्याच्या पत्नीशी संबंध ठेवण्यात आनंद मानतो.
शरणागतहंता च पाखंडजनसंगभाक् । गोमांसाशी सुरापश्च परनिंदाकरः सदा
जो शरण आलेल्याचा वध करतो, पाखंडी लोकांच्या संगतीत राहतो, गायीचे मांस खातो, मद्यपान करतो आणि नेहमी दुसऱ्यांची निंदा करतो.