तेषां किं वा भविष्यति न जानेऽहं द्विजोत्तम । य इदं शृणुयाद्भक्त्या पठेद्यो वा समाहितः
द्विजश्रेष्ठा, अशा भक्तांचे पुढे काय होईल हे मला माहीत नाही. जो हा प्रसंग भक्तीने ऐकतो किंवा एकाग्रतेने वाचतो—
कोटिजन्मार्जितं पापं नश्यत्येव न संशयः
कोटी जन्मांची पापे निःसंशय नष्ट होतात.
शौनक उवाच- कार्त्तिकस्य च माहात्म्यं ब्रूहि सूत ममाग्रतः । तद्व्रतस्य फलं किं वा दोषं किं तदकुर्वतः
शौनक म्हणाले— सूत, माझ्यासमोर कार्तिक महिन्याचे माहात्म्य सांग. त्या व्रताचे फळ काय, आणि न केल्यास काय दोष आहे?
सूत उवाच- पुरैकदा मुनिश्रेष्ठ व्यासं सत्यवतीसुतम् । जैमिनिः पृष्टवानेतदारेभे कथितं मुनिः
सूत म्हणाले— एकदा, मुनीश्रेष्ठा, जैमिनीने सत्यवतीपुत्र व्यासांना विचारले आणि मग त्या मुनिने ही कथा सांगायला सुरुवात केली.
व्यास उवाच- तिलतैलं मैथुनं यः शुभदे कार्त्तिके त्यजेत् । बहुजन्मकृतैःपापैर्मुक्तो याति हरेर्गृहम्
व्यास म्हणाले— जो कोणी कार्तिक महिन्यात तिळाचे तेल आणि मैथुन सोडतो, तो अनेक जन्मांची पापे मुक्त होऊन हरिच्या घरी पोहोचतो.
मत्स्यं च मैथुनं यो वै कार्त्तिके न परित्यजेत् । प्रतिजन्मनि संमूढः शूकरश्च भवेद्ध्रुवम्
पण जो कार्तिक महिन्यात मासे आणि मैथुन सोडत नाही, तो प्रत्येक जन्मात अज्ञानात राहून नक्की डुक्कर होतो.
कार्त्तिके तुलसीपत्रैः पूजयेद्वै जनार्दनम् । पत्रेपत्रेऽश्वमेधस्य फलं प्राप्नोति मानवः
कार्तिक महिन्यात जो जनार्दनाची तुळशीच्या पानांनी पूजा करतो, त्याला प्रत्येक पानाबरोबर अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळते.
कार्त्तिके मुनिपुष्पैर्यः पूजयेन्मधुसूदनम् । देवानां दुर्लभं मोक्षं प्राप्नोति कृपया हरेः
कार्तिक महिन्यात जो मधुसूदनाची मुनींच्या फुलांनी पूजा करतो, त्याला हरिच्या कृपेने देवांनाही दुर्लभ असे मुक्ती मिळते.
कार्त्तिके मुनिशाकं वै योऽश्नाति च नरोत्तमः । संवत्सरकृतं पापं शाकेनैकेन नश्यति
जो उत्तम पुरुष कार्तिक महिन्यात मुनीशाक खातो, त्याच्या एका शाकाने वर्षभराची पापे नष्ट होतात.
फलं तस्य नरोऽश्नाति चोर्जे यो वै हरिप्रिये । प्रदत्त्वा तु हरेर्ब्रह्मन्वृजिनं कोटिजन्मजम्
जो मनुष्य उर्जेच्या काळात हरिप्रिय फळ खातो, आणि ते हरिला अर्पण करतो, त्याच्या कोटी जन्मांची पापे दूर होतात.
सुरसं सर्पिषायुक्तं दद्याद्यो हरयेपि च । सर्वपापैर्विनिर्मुक्तः स गच्छेद्धरिमंदिरम्
जो कोणी कार्तिक महिन्यात तुपासह स्वादिष्ट पदार्थ हरिला अर्पण करतो, तो सर्व पापांतून मुक्त होऊन हरिच्या घरी जातो.
कार्तिके यो नरो दद्यादेकपद्मं हरावपि । अंते विष्णुपदं गच्छेत्सर्वपापविवर्जितः
कार्तिक महिन्यात जो मनुष्य हरिला एकही कमळ देतो, तो शेवटी सर्व पापांपासून मुक्त होऊन विष्णूच्या पायाशी पोहोचतो.
प्रातःस्नानं नरो यो वै कार्तिके श्रीहरिप्रिये । करोतिसर्वतीर्थेषुयत्स्नात्वातत्फलंलभेत्
कार्तिक महिन्यात, श्रीहरिप्रिय काळात, जो मनुष्य सकाळी स्नान करतो, त्याला सर्व तीर्थांत स्नान केल्याचे फळ मिळते.
कार्तिके यो नरो दद्यात्प्रदीपं नभसि द्विजः । विप्रहत्यादिभिः पापैर्मुक्तो गच्छेद्धरेर्गृहम्
कार्तिक महिन्यात, द्विजा, जो आकाशात दिवा देतो, तो ब्रह्महत्येसारख्या पापांतून मुक्त होऊन हरिच्या घरी जातो.
मुहूर्तमपि यो दद्यात्कार्त्तिके प्रीतये हरेः । दीपं नभसि विप्रेन्द्र तस्मिंस्तुष्टः सदा हरिः
कार्तिक महिन्यात, ब्राह्मणश्रेष्ठा, जो हरिप्रीत्यर्थ क्षणभर जरी आकाशात दिवा देतो, त्याच्यावर हरि नेहमी प्रसन्न असतो.
यो दद्याच्च गृहे दीपं कृष्णस्य सघृतं द्विजः । कार्तिके चाश्वमेधस्य फलं स्याद्वै दिनेदिने
द्विजा, जो कार्तिक महिन्यात कृष्णाच्या घरी तुपाचा दिवा लावतो, त्याला दररोज अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळते.
प्रदीपस्य च माहात्म्यं विशेषमुच्यते मया । निशामय द्विजश्रेष्ठ सेतिहासं समाहितः
आता मी दिव्याचं विशेष महत्त्व तुला सांगतो, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, तू लक्षपूर्वक हा प्राचीन इतिहास ऐक.
पूर्वं त्रेतायुगे विप्रो वैकुंठो नामतः शुचिः । यस्य संगप्रभावेण मुक्तो भवति पातकी
पूर्वी त्रेतायुगात वैकुंठ नावाचा एक पवित्र मनाचा ब्राह्मण होता; त्याच्या संगतीमुळे पापी माणसालाही मुक्ती मिळायची.
एकदा कार्तिके सोऽपि प्रदीपं पुरतो हरेः । दत्वा गृहं गतो विप्रो घृतपूर्णं द्विजर्षभः
एकदा कार्तिक महिन्यात त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाने घरी परत येण्याआधी हरिच्या समोर तुपाने भरलेला दिवा दिला.
सर्पिस्तत्स्वादितु चाखुरागतोऽपि प्रदीपतः । यावत्खादितुमारेभे बोधितोऽसौ प्रदीपकः
त्याच वेळी, तुपाचा वास घेत एक उंदीर दिव्याकडे आला; तो तुप खायला लागला तेव्हा दिव्याच्या ज्वाळेने तो दचकला.
मूषकोऽग्निभयात्तत्र वेगेनापि पलायितः । आखोश्च सकलं पापं विनष्टं कृपया हरेः
आगीच्या भीतीने उंदीर तिथून जोरात पळून गेला; हरिच्या कृपेने त्या उंदराची सगळी पापं नष्ट झाली.
सर्पेण दंशितश्चाखुः प्राणत्यागं चकार ह । ततो यमाज्ञया दूताः पाशमुद्गरपाणयः
नंतर एका सापाने चावल्यामुळे उंदराने प्राण सोडले; मग यमाच्या आज्ञेने दोर व गदा घेऊन यमदूत आले.
आगतास्तं समानेतुं बबंधुश्चर्मरज्जुभिः । यावन्नेतुं मनश्चक्रुः शंखचक्रगदाधराः
ते उंदराला घेऊन जायला आले आणि त्याला कातडीच्या दोऱ्यांनी बांधले; पण त्याला घेऊन जाण्याच्या तयारीत असतानाच शंख, चक्र, गदा धारण केलेले ते प्रकट झाले.
आगता गरुडारूढा विष्णुदूताश्चतुर्भुजाः । विमानं गगने चैव राजहंसयुतं शुभम्
गरुडावर बसलेले, चार भुजा असलेले विष्णुदूत आले; आकाशात राजहंसांनी सजलेलं सुंदर विमान होतं.
निर्मितं कनकैः शुद्धैः कामगं कृपया हरेः । पाशं छित्वा ततो दूताः प्रोचुस्ते यमकिंकरान्
ते विमान शुद्ध सोन्याचं, हरिच्या कृपेने इच्छेनुसार जाणारं तयार केलं होतं; मग विष्णुदूतांनी दोर कापून यमदूतांना संबोधलं.
विष्णुभक्तोऽप्यसौ मूढा व्यर्थं तु बंधनं कृतम् । गच्छध्वं शमनप्रेष्या यदि वांछास्ति जीवितुम्
हा जरी अज्ञानी असला तरी विष्णुभक्त आहे; तुमचं बांधणं व्यर्थ गेलं. जा, यमदूतांनो, तुम्हाला जगायचं असेल तर निघा.
श्रुत्वा प्रकंपितास्ते वै पृच्छंति विनयान्विताः । केन पुण्यप्रभावेण युष्माभिर्नीयते पुरम्
हे ऐकून यमदूत घाबरले आणि विनयाने विचारू लागले: कोणत्या पुण्याच्या प्रभावामुळे तुम्ही त्याला तुमच्या नगरीत घेऊन जाता?
असौ विष्णोर्महापापी यूयं तद्वक्तुमर्हथ । विष्णुदूता ऊचुः- पुरतो वासुदेवस्य प्रदीपबोधनं कृतम्
हा मोठा पापी असूनही विष्णुभक्त आहे; तुम्ही हे स्पष्ट सांगावं. विष्णुदूत म्हणाले: याने वासुदेवाच्या समोर दिवा जागा केला.
तेनैव कर्मणा दूता नयामो विष्णुमंदिरम् । अनिच्छयापि यः कुर्याद्विष्णोर्दीपस्य बोधनम्
याच कृतीमुळे आम्ही त्याला विष्णूच्या धामात घेऊन जातो; जरी अनिच्छेने केलं तरी जो विष्णूच्या दिव्याला जागं करतो—
कोटिजन्मार्जितं पापं त्यक्त्वा याति हरेर्गृहम् । भक्त्या प्रदीपं यो दद्यात्कार्तिके तु हरेर्दिनैः
—तो कोटी जन्मांची पापं मागे टाकून हरिच्या घरी जातो; आणि जो कार्तिक महिन्यात भक्तीने हरिला दिवा अर्पण करतो—