यत्रयत्र कुले चैव एको भवति वैष्णवः । कुलं तस्य यदा पापैर्युक्तं तन्मोक्षगामि वै
ज्या कुळात एक जरी वैष्णव असतो, त्या कुळावर कितीही पाप असलं तरी ते कुळ मुक्तीला पात्र होतं.
हिंसादंभकामक्रोधैर्वर्जिताश्चैव ये नराः । लोभमोहपरित्यक्ता ज्ञेयास्ते वैष्णवा द्विज
हे ब्राह्मण, जे माणसं हिंसा, दांभिकपणा, काम, क्रोध, लोभ आणि मोह यांना सोडून देतात, तेच खरे वैष्णव समजावे.
पितृभक्ता दयायुक्ताः सर्वप्राणिहिते रताः । अमत्सरा वैष्णवा ये विज्ञेयाः सत्यभाषिणः
जे पित्याची भक्ती करतात, दयाळू आहेत, सर्व जीवांच्या हितासाठी कार्य करतात, मत्सर नाही आणि नेहमी सत्य बोलतात, तेच वैष्णव समजावे.
विप्रभक्तिरता ये च परस्त्रीषु नपुंसकाः । एकादशीव्रतरता विज्ञेयास्ते च वैष्णवाः
जे ब्राह्मणांची भक्ती करतात, परस्त्रीकडे कधीच वाईट नजरेने पाहत नाहीत आणि एकादशीचं व्रत पाळतात, तेच वैष्णव समजावे.
गायंति हरिनामानि तुलसीमाल्यधारकाः । हर्यंघ्रिसलिलैः सिक्ता विज्ञेयास्ते च वैष्णवाः
जे हरिनाम गातात, तुळशीच्या माळा घालतात आणि हरिपादोदकाने शिंपडलेले असतात, तेच वैष्णव समजावे.
श्रोत्रयोर्मस्तके येषां तुलस्याः पर्णमुत्तमम् । कर्हिचिद्दृश्यते विप्र विज्ञेयास्ते च वैष्णवाः
हे ब्राह्मण, ज्यांच्या कानात किंवा डोक्यावर तुळशीचं पवित्र पान नेहमी असतं, तेच वैष्णव समजावे.
पाखंडसंगरहिता विप्रद्वेषविवर्जिताः । सिंचेयुस्तुलसीं ये च ज्ञातव्या वैष्णवा नराः
जे पाखंडी लोकांचा संग टाळतात, ब्राह्मणद्वेष करत नाहीत आणि तुळशीला पाणी घालतात, तेच खरे वैष्णव समजावे.
पूजयंति हरिं ये च तुलस्या चार्चयंति ये । कन्यादानरता ये च ये वै ह्यतिथिपूजकाः
जे हरिपूजा करतात, तुळशीने पूजा करतात, कन्यादानात रमतात आणि अतिथींचं आदराने स्वागत करतात—
शृण्वंति विष्णुचरितं विज्ञेया वैष्णवा नराः । यस्य गृहे सुप्रतिष्ठेत्शालग्रामशिलापि च
जे विष्णूच्या चरित्राचं श्रवण करतात आणि ज्यांच्या घरी शाळग्रामशिला प्रतिष्ठित आहे, तेच वैष्णव समजावे.
मार्जयंति हरेः स्थानं पितृयज्ञप्रवर्तकाः । जने दीने दयायुक्ता विज्ञेयास्ते च वैष्णवाः
जे हरिचं स्थान स्वच्छ करतात, पितृयज्ञ करतात आणि गरीबांवर दया करतात, तेच वैष्णव समजावे.
परस्वं ब्राह्मणद्रव्यं पश्यंति विषवच्च ये । हरिनैवेद्यं येऽश्नन्ति विज्ञेया वैष्णवा जनाः
जे दुसऱ्याचं धन किंवा ब्राह्मणाचं सामान विषासारखं मानतात आणि जे हरिप्रसाद खातात, तेच वैष्णव समजावे.
वेदशास्त्रानुरक्ता ये तुलसीवनपालकाः । राधाष्टमीव्रतरता विज्ञेयास्ते च वैष्णवाः
जे वेदशास्त्रांवर प्रेम करतात, तुळशीवनाचं रक्षण करतात आणि राधाष्टमीचं व्रत पाळतात, तेच वैष्णव समजावे.
श्रीकृष्णपुरतो ये च दीपं यच्छंति श्रद्धया । परनिंदां न कुर्वंति विज्ञेयास्ते च वैष्णवाः
जे लोक श्रद्धेने श्रीकृष्णाच्या समोर दिवा लावतात आणि दुसऱ्यांची निंदा करत नाहीत, त्यांना खरे वैष्णव समजावे.
सूत उवाच- पृष्टो जैमिनिना व्यास इत्युक्तः स यथाक्रमम् । मयेदं कथ्यते ब्रह्मन्यत्प्रसंगाद्गुरोः श्रुतम्
सूत म्हणाला: जैमिनीने विचारल्यावर व्यासांनी योग्य क्रमाने उत्तर दिले; मी येथे जे सांगतो ते माझ्या गुरूकडून ब्रह्माच्या संदर्भात ऐकले आहे.
अध्यायं श्रद्धया युक्तं ये शृण्वंति नरोत्तमाः । सर्वपापविनिर्मुक्ता यांति विष्णोः परं पदम्
जे उत्तम माणसं श्रद्धेने हा अध्याय ऐकतात, ती सर्व पापांपासून मुक्त होऊन विष्णूच्या परम स्थानाला पोहोचतात.
सूत उवाच- शृणु शौनक वक्ष्यामि चान्यधर्म्मं पुरातनम् । व्यासजैमिनिसंवादं श्रोतॄणां पापनाशनम्
सूत म्हणाला: शौनक, ऐक, मी तुला आणखी एक प्राचीन धर्म सांगतो—व्यास आणि जैमिनी यांचा संवाद, जो ऐकणाऱ्यांची पापं नाहीशी करतो.
जैमिनिरुवाच- कर्म्मणा हि गुरो केन मंदिरं जगतीपतेः । याति तत्कथयस्वाद्य नरः पापी च मे प्रभो
जैमिनी म्हणाला: गुरुजी, कोणत्या कृतीने, अगदी पापी माणूससुद्धा, जगाच्या स्वाम्याच्या मंदिरात पोहोचतो? हे मला कृपया सांगा.
व्यास उवाच- श्रीकृष्णमंदिरे यो वै लेपनं कुरुते नरः । सर्वपापविनिर्मुक्तः श्रांतो याति हरेर्गृहम्
व्यास म्हणाले: जो कोणी श्रीकृष्णाच्या मंदिरात लेप लावतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होऊन, थकून, हरीच्या घरी पोहोचतो.
यश्चांबुलेपनं कुर्यात्संक्षेपाच्छृणु जैमिने । तस्यपुण्यमहं वच्मि मंदिरे जगतीपतेः
आणि जो माणूस चिखलाचा लेप लावतो, हे जैमिनी, थोडक्यात ऐक; मी तुला जगाच्या स्वाम्याच्या मंदिरात अशा माणसाचं पुण्य सांगतो.
तत्र यावंति पश्यंति रजांसि च द्विजोत्तम । तावत्कल्पसहस्राणि स वसेद्विष्णुमंदिरे
हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, तिथे जितक्या धुळीच्या कणांची मोजणी होते, तितक्या कल्पसहस्त्र काळ तो विष्णूच्या मंदिरात राहतो.
पुरासीद्दंडको नाम्ना चौरो लोकभयप्रदः । ब्रह्मस्वहारी मित्रघ्नो युगे द्वापरसंज्ञके
पूर्वी दंडक नावाचा एक चोर होता, जो सगळ्या जगाला घाबरवत असे; तो ब्राह्मणांची संपत्ती चोरायचा आणि मित्रांचा वध करायचा, हे द्वापार युगात घडलं.
असत्यभाषी क्रूरश्च परस्त्रीगमने रतः । गोमांसाशी सुरापश्च पाखंडजनसंगभाक्
तो खोटं बोलायचा, क्रूर होता, दुसऱ्यांच्या बायका गाठायचा, गायीचं मांस खायचा, दारू प्यायचा आणि पाखंडी लोकांच्या संगतीत राहायचा.
वृत्तिच्छेदी द्विजातीनां न्यासापहारकस्तथा । शरणागतहंता च वेश्याविभ्रमलोलुपः
तो ब्राह्मणांच्या उपजीविकेला धक्का द्यायचा, ठेवलेली वस्तू चोरायचा, शरण आलेल्यांना मारायचा आणि वेश्यांच्या मोहात पडायचा.
एकदा स द्विजश्रेष्ठ कस्यचिद्विष्णुमंदिरम् । जगाम हरणार्थाय विष्णोर्द्रव्यं स मूढधीः
एकदा, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, त्या मूढ मनाच्या चोराने विष्णूच्या मंदिरात जाऊन विष्णूचं धन चोरण्याचा विचार केला.
अथ द्वारि प्रविश्यासावंघ्रिः कर्द्दमसंयुतः । प्रोच्छितः सकलं निम्ने भूमौ देवगृहस्य च
मग तो दारातून आत गेला, त्याचे पाय चिखलाने माखलेले होते; त्याने देवाच्या घरातील सगळी माती आणि घाण खाली काढली.
तेनैव कर्म्मणा भूमिर्निम्नरिक्ता बभूव ह । लोहस्य च शलाकाभ्यां मुद्घाट्यत्वररंमुदा
त्या कृतीमुळे तिथली जमीन खालच्या बाजूला रिकामी झाली; लोखंडाच्या काठ्यांनी तो आनंदाने ती खोदू लागला.
प्रविवेश हरेर्गेहं वितानवरशोभितम् । रत्नकांचनदीपाढ्यं परिध्वस्त महत्तमम्
तो हरीच्या घरात गेला, जे सुंदर छपरांनी सजलेलं होतं, रत्न आणि सोन्याच्या दिव्यांनी भरलेलं आणि फारच देखणं होतं.
नानापुष्पसुगंधाढ्यं नानापात्रसमाकुलम् । सुवासितस्य तैलस्य गंधेन परिपूरितम्
तिथे वेगवेगळ्या फुलांचा सुगंध दरवळत होता, विविध भांड्यांनी ते घर भरलेलं होतं आणि सुवासिक तेलाचा दरवळ सर्वत्र पसरलेला होता.
अनेनहारकेणाथ पर्य्यंके सुमनोहरे । शायितो राधया सार्द्धं दृष्टः पीतांबरोऽच्युतः
मग त्या चोराला एक सुंदर पलंगावर राधेसोबत झोपलेला आणि पिवळ्या वस्त्रातील अच्युत तिथे दिसला.
प्रणम्य राधिकानाथं निष्पापः सोऽभवत्तदा । नेष्याम्यथ न नेष्यामि अनेन किं भवेन्मम
राधिकेच्या नाथाला वंदन केल्यावर तो त्या क्षणी पापमुक्त झाला; 'मी हे घ्यावं का नाही? यातून मला काय मिळणार?' असं त्याला वाटलं.