स्वप्रकाशं जगद्धेतु हेत्वतीतं गुणोर्जितम् । नित्यं विज्ञानमानंद स्वभासा भासयज्जगत्
ते स्वयंप्रकाश, जगाचे कारण, कारणांपलीकडे, गुणांनी युक्त, नित्य, ज्ञानस्वरूप, आनंदस्वरूप आहे आणि स्वतःच्या प्रकाशाने जगाला प्रकाशित करते.
न जिह्वा लेढि तच्चक्षुर्न पश्यति शृणोति न । श्रुतिर्जिघ्रति न घ्राणं न त्वक्स्पृशति कर्हिचित्
ते जिभेला लागत नाही, डोळ्यांना दिसत नाही, कानांना ऐकू येत नाही; ते श्रवणाला, नाकाला, किंवा त्वचेलाही कधीच जाणवत नाही.
अतीतमिंद्रियेभ्यस्तत्स्वप्रकाशकमात्मदृक् । अविषयं मनोदूरं बुद्धेरपि न गोचरम्
ते इंद्रियांपलीकडे, स्वयंप्रकाशक, आत्म्याला पाहणारे, विषय नसलेले, मनापलीकडे आणि बुद्धीलाही न समजणारे आहे.
तस्यावताररूपाणि शुद्धसत्वानि देवताः । सेवंते तन्न जानंति रूपं यत्सदसत्परम्
त्याच्या अवताररूपात शुद्धस्वभाव असलेल्या देवता आहेत; त्या त्याची सेवा करतात, पण त्याचे जे रूप आहे, जे अस्तित्व आणि अनस्तित्व यापलीकडे आहे, ते त्यांना माहीत नाही.
एवं स्वरूपमात्मा यस्तं समुद्दिश्य कः कुधीः । क्रोधं कुर्याद्यतस्तस्य नोत्पत्तिर्नैव संक्षयः
असं हे आत्म्याचं स्वरूप आहे, मग त्याच्याकडे पाहून कोण अज्ञानी माणूस रागावेल, ज्याचा जन्म किंवा नाश कधीच होत नाही?
इति श्रीपाद्मेमहापुराणे पचंपंचाशत्साहस्र्यां संहितायामुत्तरखंडे कालिंदीमाहात्म्ये नवाधिकद्विशततमोऽध्यायः
श्रीपद्ममहापुराणाच्या उत्तरखंडातील कालिंदीमाहात्म्य या विभागातील दोनशे नवव्या अध्यायाचा येथे समारोप झाला.
नारद उवाच- एवं प्रबोध्य तान्सर्वान्वचोभिः पारमार्थिकैः । स हंसः कारयामास क्रियास्तस्यात्मसंभवाः
नारद म्हणतो — अशा प्रकारे त्या सर्वांना परमार्थाचे शब्द सांगून, त्या हंसाने त्यांना आत्म्याशी संबंधित विधी करायला लावले.
अंतर्वत्नी मुकुंदस्य निर्बंधं कुर्वती वधूः । अनुगंतुं स्वभर्तारं विदुषा तेन वारिता
मुकुंदाची पत्नी, जी गर्भवती होती, आपल्या पतीच्या मागे जाण्याचा हट्ट करत होती, पण त्या ज्ञानी व्यक्तीने तिला थांबवले.
तस्यास्थीनि समादाय तेन सन्यासिना समम् । तद्भ्राता प्रययौ गंगाजले पातयितुं नृप
तिची हाडे घेऊन, त्या संन्याशासोबत तिचा भाऊ गेला, राजन, ती हाडे गंगेत विसर्जन करण्यासाठी.
विप्रसन्यासिनौ तौ हि कतिभिर्वासरैर्नृप । सार्थलोकवशात्प्राप्तौ इंद्रप्रस्थेऽत्र सत्पदे
तो ब्राह्मण आणि संन्यासी, काही दिवसांनी, राजन, नशीबाने, इंद्रप्रस्थ या पवित्र ठिकाणी पोहोचले.
इंद्रप्रस्थांतरावर्तिन्येषा या कोशला नृप । अत्र सुप्तौ निशायां तौ यमुनातीरभूतले
राजन, इंद्रप्रस्थाजवळ वाहणारी ही कोसलानदी आहे; तिथे, यमुनाकाठी जमिनीवर त्या दोघांनी रात्रीची झोप घेतली.
आत्मनोरुभयोर्मध्ये न्यस्यास्थिपटसंपुटम् । मार्गखेदपरिक्रांतौ दशां सौषुप्तिकीं गतौ
आपल्या दोघांच्या मध्ये हाडांचा गठ्ठा ठेवून, प्रवासाने थकलेले ते दोघे गाढ झोपले.
निशीथेऽथ प्रसुप्तेषु सार्थलोकेषु कश्चन । एकः श्वा तत्र संप्राप्तः पक्वान्नादि जिहीर्षया
मध्यरात्रीला, सर्व प्रवासी गाढ झोपेत असताना, तिथे एक कुत्रा आला, त्याला शिजवलेल्या अन्नाची इच्छा होती.
बभ्राम सर्वशिविरे जिघ्रन्पाकस्थलीं मुहुः । भाजनानि लिहन्मूर्ध्नि क्व च दंडाहतिं सहन्
तो सारा छावणीभर भटकत राहिला, सारख्या स्वयंपाकाच्या भांड्यांचा वास घेत होता, कधी कधी भांडी चाटत होता आणि काही ठिकाणी डोक्यावर मार सहन करत होता.
केनचित्ताडितो मूर्ध्नि निशब्दं विद्रुतस्ततः । प्रतिचक्रुमशक्तस्तु स्त्रीजितः स्वस्त्रिया यथा
कोणीतरी डोक्यावर मारल्यावर तो काही न बोलता तिथून पळून गेला, परत काहीच करू शकला नाही, जसा स्वतःच्या बायकोने जिंकलेला पुरुष असतो.
यत्रावकंडितः स श्वा दंडग्रावेष्टकादिभिः । पुनर्विवेश तत्रैव सान्नपात्रलिलिप्सया
जिथे त्याला काठी, दगड किंवा विटांनी मारले होते, तिथेच तो पुन्हा अन्न आणि भांड्यांच्या लालसेने परत गेला.
भोगेच्छया यथा वेश्या स्नेहवान्निर्द्धनो जनः । भ्रमन्नेवं स चात्रापि यत्र सुप्तौ हि तावुभौ
जसा एखादा गरीब माणूस उपभोगाच्या इच्छेने वेश्यासोबत प्रेम शोधत भटकतो, तसाच तोही तिथे भटकत राहिला, शेवटी जिथे दोघे झोपले होते तिथे पोहोचला.
सारमेयस्तयोर्मध्याज्जह्रे स पटसंपुटम् । नीत्वा स कियतीं भूमिं दंतैस्तत्पटसंपुटम्
त्या कुत्र्याने त्या दोघांच्या मध्ये ठेवलेली कापडाची गाठ उचलली आणि ती दातात धरून थोडं अंतर गेला.
विदार्यास्थीनि तत्स्थानि निर्मांसान्यवलोक्य सः । एतस्याः कोशलायास्तु जलमध्ये समाक्षिपत्
त्या गाठीतली हाडं फाडून, ती मांसाविना आहेत हे पाहून, त्याने ती त्या नदीच्या पाण्यात टाकली.
क्षिप्तमात्रेषु तेनास्थिष्वेतदंबुनि भूपते । दिव्यं विमानमास्थाय मुकुंदोऽत्र समागतः
राजा, त्या कुत्र्याने हाडं पाण्यात टाकताच, मुकुंद दिव्य विमानावर बसून तिथे आला.
दृष्ट्वा गुर्वनुजौ सुप्तौ शनैः प्राबोधयत्तदा । उवाच च नमस्कृत्य गुंरुं दिव्याकृतिर्नृप
आपला गुरु आणि लहान भाऊ झोपलेले पाहून, त्याने हळूच त्यांना उठवले आणि वंदन करून, दिव्य रूपात गुरूला संबोधले.
मुकुंद उवाच। वेदायन गुरो तुभ्यं नम आशीस्तवानुज । प्रासादाद्वां ममास्थीनि तीर्थेऽत्र पतितानि वै
मुकुंद म्हणाला: वेदायना गुरुजी, आपल्याला नमस्कार आणि आपल्या लहान भावाला आशीर्वाद. माझी हाडं इथल्या पवित्र स्थळी राजवाड्यातून पडली आहेत.
अयं मृत्युमहं गत्वा निरयं प्राप्य तत्फलम् । एतत्तीर्थप्रसादेन दैवी लब्धा मया गतिः
माझा मृत्यू झाल्यावर मी नरकात गेलो आणि तिथले फळ भोगले; पण या तीर्थाच्या कृपेने मला आता दिव्य अवस्था मिळाली आहे.
त्वां गुरुं तीर्थभूतं तु नमस्कर्तुमिहागतः । अहं गच्छन्विमानेन दिव्येन त्रिदशालयम्
गुरुजी, आपणच या तीर्थाचे मूर्तिमंत रूप आहात, म्हणून आपल्याला वंदन करण्यासाठी मी आलो आहे. आता मी या दिव्य विमानातून देवांच्या लोकात जाणार आहे.
नमस्कृतो भवानेतत्तीर्थ चायं सहोदरः । दृष्टो मामनुजानीहि यामि स्वर्गं सुखोदयम्
आपल्याला, या तीर्थाला आणि माझ्या भावाला वंदन करून, मी आता स्वर्गात, सुखाचे स्थान, जाण्यासाठी आपली परवानगी मागतो.
नारद उवाच- श्रुत्वैवं वचनं तस्य मुकुंदस्य गुरुस्तदा । वेदायनो विमानस्थं तमूचे गतविस्मयः
नारद म्हणतात: मुकुंदाची ही वचने ऐकून, वेदायन गुरुजी आश्चर्यचकित होऊन, विमानावर बसलेल्या त्याला म्हणाले.
देवायन उवाच- मुकुंदाख्याहि मे सत्यं लब्ध्वा यन्मरणं भवान् । कस्मिंल्लोके गतस्तात यतो यात्यधुना दिवम्
देवायन म्हणाले: मुकुंदा, सत्य सांग, मृत्यू आल्यावर तू कुठल्या लोकात गेला होतास? आणि आता कुठून स्वर्गात जात आहेस?
किं वृत्तं तत्र ते तात तस्यलोकस्य कोऽधिपः । कीदृशी च प्रजा कीदृक्धर्मस्तत्राखिलं वद
तिथे तुझ्यावर काय घडलं? त्या लोकांचा राजा कोण आहे? तिथली माणसं कशी आहेत आणि तिथला धर्म कसा आहे? सगळं मला सांग.
मुकुंद उवाच- कथयामि गुरो तुभ्यं यद्वृत्तं मरणादनु । तीर्थस्यास्य प्रसादेन स्मृतिर्मे जायतेऽधुना
मुकुंद म्हणाला: गुरुजी, मृत्यूनंतर माझ्यावर जे काही घडलं ते मी सांगतो. या तीर्थाच्या कृपेने मला आता सर्व आठवतंय.
यदाहं तेन निहतश्चंडकेन दुरात्मना । नापितेन तदा जग्मुर्यमभृत्याः सुदारुणाः
जेव्हा त्या दुष्ट नापिताने मला मारलं, तेव्हा यमाचे भयंकर सेवक मला घेऊन गेले.