बद्ध्वा नेतुं मनश्चक्रुरागता विष्णुकिंकराः । तदा छित्त्वा चर्मपाशं स्यंदने तं मनोहरे
त्याला बांधून घेऊन जात असताना, विष्णूचे दूत आले. त्यांनी त्या कातडीच्या दोऱ्या तोडल्या आणि त्याला सुंदर रथावर बसवले.
तूर्णमारोहयामासुः पप्रच्छुर्विनयान्विताः । तेऽपि पुण्येन भोः संतः केन वै नीयतेऽप्यसौ
ते पटकन त्याला रथावर बसवून, नम्रतेने विचारू लागले, 'हे पुण्यवानहो, या माणसाला कोणत्या पुण्यामुळे घेऊन जात आहात?'
ऊचुस्तेऽसौ पुरा राजा पुण्यं बहुतरं कृतम् । अकरोद्धरणं कांचित्सुंदरीं चांगनामयम्
त्यांनी उत्तर दिले, 'हा पूर्वी राजा होता आणि त्याने पुष्कळ पुण्य केले होते. त्याने एक सुंदर स्त्री संकटातून सोडवली होती.'
अनेन चांहसा राजा गतो वै शमनक्षयम् । तत्रक्लेशं तु युष्माभिर्दत्तं वै शमनाज्ञया
या पापामुळे तो राजा यमाच्या लोकात गेला. तिथे, यमाच्या आज्ञेने तुम्ही त्याला यातना दिल्या.
ताम्रमय्यास्त्रियासार्द्धं क्रीडां सुप्त्वा चकार सः । तप्तायां लोहशय्यायां वैक्लव्यं कर्मणा नृप
तांबड्या शरीराच्या स्त्रीसोबत तो खेळला आणि झोपला. त्या कडकडीत गरम लोखंडाच्या खाटेवर त्याने आपल्या कर्माचे फळ भोगले.
तप्तायोभीषणं तप्तं लोहस्तंभं यमाज्ञया । ततः स्थितः समालिंग्य भुक्त्वा दुःखं चिरं नृपः
यमाच्या आज्ञेने त्याला भयानक, तापलेल्या लोखंडाच्या खांबाला मिठी मारावी लागली आणि तिथे तो राजा बराच काळ मोठ्या यातना भोगत राहिला.
सिक्तः क्षारांबुधाराभिरन्यैर्वै शमनालये । ततो नरकशेषे च पापयोनौ मुहुर्मुहुः
यमाच्या घरात इतरांनी त्याच्यावर क्षारयुक्त पाण्याच्या धारांनी शिंपडले जाते, आणि मग तो पुन्हा पुन्हा उरलेल्या नरकांत, पापामुळे जन्म घेतो.
जन्मासाद्य चिरं दुःखमनुभूतं स्वकर्मणा । तुलसीमूलकं वारि पीत्वा याति हरेर्गृहम्
जन्म मिळाल्यावर, आपल्या कर्मामुळे तो फार काळ दुःख भोगतो; पण जर त्याने तुळशीच्या मुळाशी असलेले पाणी प्यायले, तर तो हरिच्या घरी जातो.
इदानीं तद्वचः श्रुत्वा गतादूता यथागताः । तेन सार्द्धं विष्णुदूता गता वैकुंठमंदिरम्
आता ती वचने ऐकून, यमदूत जसे आले तसे परत गेले; आणि विष्णुदूत त्याच्यासोबत वैकुंठाच्या महालात गेले.
माहात्म्यं कथितं ब्रह्मन्तुलस्याः पापनाशनम् । कुर्वंति सेवां ये भक्त्या न जाने किं भवेन्मुने
ब्रह्मन्, तुळशीचे पावित्र्य आणि पाप नष्ट करणारे माहात्म्य सांगितले आहे; जे भक्तीने तिची सेवा करतात, त्यांनी काय मिळवू नये हे मला माहीत नाही, हे मुनी.
शौनक उवाच। कथयस्व मुने सूत माहात्म्यं कलुषक्षयम् । शेषपंचदिनस्यापि कार्त्तिकस्यानुकंपया
शौनक म्हणाले: सूत मुनी, कृपया कार्तिकाच्या शेवटच्या पाच दिवसांचे, पाप नष्ट करणारे माहात्म्य सांग.
सूत उवाच। शृणु शौनक यत्पृष्टं माहात्म्यं पापनाशनम् । वक्ष्याम्यहं वै चोर्जस्य शेषपंचदिनस्य च
सूत म्हणाले: शौनक, तू विचारलेले, पापांचा नाश करणारे माहात्म्य ऐक. मी आता त्या शेवटच्या पाच दिवसांचे पुण्य सांगतो.
व्रतानां मुनिशार्दूल प्रवरं विष्णुपंचकम् । तस्मिन्यः पूजयेद्भक्त्या श्रीहरिं राधया सह
मुनीश्रेष्ठा, सर्व व्रत्यांमध्ये विष्णुपंचक हे श्रेष्ठ आहे; त्या काळात, भक्तीने श्रीहरीची राधेसह पूजा करावी.
गंधपुष्पैर्धूपदीपैर्वस्त्रैर्नानाविधैः फलैः । स याति विष्णुसदनं सर्वपापविवर्जितः
गंध, फुले, धूप, दिवे, वस्त्रे आणि विविध फळांनी जो पूजा करतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होऊन विष्णूच्या निवासात जातो.
ब्रह्मचारी गृहस्थो वा वानप्रस्थोऽथवा यतिः । न प्राप्नोति परं स्थानमकृत्वा विष्णुपंचकम्
ब्रहमचारी, गृहस्थ, वानप्रस्थ किंवा संन्यासी — जो विष्णुपंचक करीत नाही, त्याला परम स्थान मिळत नाही.
सर्वपापहरं पुण्यं विख्यातं विष्णुपंचकम् । तत्र स्नानं तु यः कुर्यात्सर्वतीर्थफलं लभेत्
विष्णुपंचक हे सर्व पाप नष्ट करणारे आणि पुण्य देणारे म्हणून प्रसिद्ध आहे; तिथे जो स्नान करतो, त्याला सर्व तीर्थांचे फळ मिळते.
श्रीहरेः पुरतो विप्र तुलस्याश्च समीपतः । प्रदीपं सर्पिषा पूर्णं दद्याद्यो भक्तिभावतः
श्रीहरीसमोर आणि तुळशीच्या जवळ जो भक्तिभावाने तुपाचा दिवा प्रज्वलित करतो—
नभसि श्रीहरेः प्रीत्यै याति स विष्णुमंदिरम् । पापी याति हरेर्धाम सत्यमेतन्मयोदितम्
श्रीहरीच्या आनंदासाठी आकाशात तो विष्णूच्या मंदिरात जातो; पापी माणूसही हरिच्या धामात जातो—हे मी खरे सांगतो.
स्नापयेच्चाच्युतं भक्त्या मधुक्षीरघृतादिभिः । दद्यात्किं नो हरिः प्रीतस्तस्मै साधुजनाय वै
जो भक्तिभावाने मध, दूध, तूप इत्यादींनी अच्युताचे अभिषेक करतो, त्याला प्रसन्न झालेला हरि काय देणार नाही?
नैवेद्यं देवदेवेशं परमान्नं निवेदयेत् । तस्य पुण्यं प्रसंख्यातुं न शक्तो वै चतुर्मुखः
देवतांचा देव असलेल्या श्रीहरीस उत्तम अन्न नैवेद्य म्हणून अर्पण करावे; त्या पुण्याची गणना चार मुखांचा ब्रह्माही करू शकत नाही.
अर्चयित्वा हृषीकेशमेकादश्यां समाहितः । निष्प्राप्य गोमयं सम्यक्मंत्रवत्समुपासते
एकादशीला मन लावून हृषीकेशाची पूजा केल्यावर, जर गोमय मिळाले नाही, तर मंत्रांनी योग्य रीतीने पूजा करावी.
गोमूत्रं मंत्रवद्भूयो द्वादश्यां प्राशयेद्व्रती । क्षीरं तथा त्रयोदश्यां चतुर्दश्यां तथा दधि
द्वादशीला व्रतीने मंत्रांनी गोमूत्र पिणे, त्रयोदशीला दूध आणि चतुर्दशीला दही घ्यावे.
संप्राप्य पापशुद्ध्यर्थं लंघयित्वा चतुर्दिनम् । पंचमे तु दिने स्नात्वा विधिवत्पूज्य केशवम्
पापशुद्धीसाठी चार दिवस उपवास करून, पाचव्या दिवशी स्नान करून विधिपूर्वक केशवाची पूजा करावी.
भोजयेद्ब्राह्मणान्भक्त्या तेभ्यो दद्याच्च दक्षिणाम् । ततो नक्तं समश्नीयात्पंचगव्यं सुमंत्रितम्
त्याने भक्तीने ब्राह्मणांना जेवू घालावे आणि त्यांना दक्षिणा द्यावी; मग रात्री पाच गायींची उत्पादने, मंत्रांनी शुद्ध केलेली, स्वतः खावी.
एवं कर्तुमशक्तो यः फलमूलं च भोजनम् । कुर्याद्धविष्यं वा विप्र यथोक्तविधिना ह वै
जो हे करायला असमर्थ असेल, त्याने फळं आणि कंद खावीत, किंवा यथाविधी हव्याचं अन्न घ्यावं.
श्रीहरेः पंचकं विप्र कुर्याद्यस्तुलसीदलैः । पूजयेत्तं स विज्ञेयः स्वयं नारायणः प्रभुः
जो कोणी श्रीहरीची पाच तुळशीच्या पानांनी पूजा करतो, त्याने समजावं की त्याने स्वतः नारायणाचीच पूजा केली आहे.
पुरा त्रेतायुगे शूद्रो दस्युवृत्तिपरायणः । नाम्ना दंडकरो नित्यं धर्मनिंदां करोति यः
पूर्वी त्रेतायुगात दंडक नावाचा एक शूद्र होता, जो नेहमी चोरट्या वागणुकीत गुंतलेला आणि धर्माची निंदा करणारा होता.
असत्यभाषी मित्रघ्नो वेश्याविभ्रम लोलुपः । ब्रह्मस्वहारी क्रूरश्च परस्त्रीगमने रतः
तो नेहमी खोटं बोलायचा, मित्रांचा घात करायचा, वेश्यांमध्ये आसक्त असायचा, ब्राह्मणांचं धन चोरायचा, क्रूर होता आणि परस्त्रीसोबत संबंध ठेवायचा.
शरणागतहंता च पाखंडजनसंगभाक् । गोमांसाशी सुरापश्च परनिंदाकरः सदा
तो शरण आलेल्यांचा वध करायचा, पाखंडी लोकांमध्ये वावरायचा, गोमांस खायचा, मद्यपान करायचा आणि नेहमी दुसऱ्यांची निंदा करायचा.
विश्वासघाती ज्ञातीनां वृत्तिच्छेदी द्विजोत्तम । दुष्टं सर्वे समालोक्य तादृशं तद्गृहे द्विजः
तो विश्वासघात करायचा, नातेवाईकांची उपजीविका बुडवायचा. अशा वाईट वागणुकीमुळे त्या घरातील सर्व नातेवाईक—