एकदा चाश्विने मासि पौर्णमासीदिने द्विज । लाजान्वराटिका नागो बिलात्प्राक्षेपयद्बहिः
एकदा, हे ब्राह्मणा, आश्विन महिन्यातील पूर्णिमेच्या दिवशी, त्या सर्पाने आपल्या बिलातून भाजलेले तांदूळ आणि एक नाणी बाहेर टाकली.
पतिता सा हरेरग्रे पापमस्य स्वयं हरिः । तूर्णं तु नाशयामास दयालुर्दुःखनाशकः
ती वस्तू हरिच्या समोर पडली; दयाळू आणि दुःख दूर करणाऱ्या हरिने त्याचे पाप लगेच नष्ट केले.
कदाचित्प्राप्तकालस्तु पंचत्वं स जगाम ह । यमदूतास्तमानेतुं चागता बहुशो द्विज
कधीतरी, जेव्हा त्याचा वेळ आला, तो मरण पावला; मग, हे ब्राह्मणा, त्याला घेण्यासाठी बरेच यमदूत आले.
बद्ध्वा नेतुं यदा चक्रुर्यमस्य सदनं प्रति । तदागता विष्णुदूताः शंखचक्रगदाधराः
त्याला बांधून यमाच्या घरी नेण्यासाठी ते तयार झाले, तेव्हा शंख, चक्र आणि गदा धारण केलेले विष्णुदूत तिथे आले.
पाशं छित्त्वा रथे दिव्ये तमाशुगतकिल्बिषम् । तत्र चारोपयामासुः यमदूताः पलायिताः
त्यांनी पाश तोडून त्याला पापमुक्त करून दिव्य रथावर बसवले; यमदूत तिथून पळून गेले.
ततो निकेतनं विष्णोर्नागस्तैर्वेष्टितो ययौ । तत्र तस्थौ हरेरग्रे पुनरावर्त्तिवर्जितः
नंतर, त्या विष्णुदूतांनी वेढलेला तो सर्प विष्णूच्या निवासस्थानी गेला; तिथे तो हरिच्या समोर पुनर्जन्माच्या चक्रातून मुक्त राहिला.
भक्त्या यो हरये दद्याल्लाजांश्च सघृतान्द्विज । वराटिकां तस्य पुण्यं न जाने किं भवेद्ध्रुवम्
जो कोणी भक्तीने हरिला तुपात मिसळलेले भाजलेले तांदूळ आणि एक नाणी अर्पण करतो, हे ब्राह्मणा, त्याला काय पुण्य मिळणार नाही, हे मी सांगू शकत नाही.
य इमं शृणुयाद्विप्र चाध्यायं पापनाशनम् । तस्य नश्यंति पापानि श्रीहरेः कृपयापि च
हे ब्राह्मणा, जो कोणी हा पाप नष्ट करणारा अध्याय ऐकतो, त्याची पापे श्रीहरिच्या कृपेने नष्ट होतात.
शौनकउवाच। माहात्म्यं ब्रूहि सर्वज्ञ शृण्वतां पापनाशनम् । सर्वप्राणिहितार्थाय तुलस्या अनुकंपया
शौनक म्हणाला: 'हे सर्वज्ञ, सर्व प्राण्यांच्या कल्याणासाठी आणि तुळशीच्या दयेमुळे, पाप नष्ट करणारे तिचे माहात्म्य आम्हाला सांग.'
सूत उवाच। तुलस्याः परिसरे यस्य काननं तिष्ठति द्विज । गृहस्य तीर्थरूपत्वान्नायांति यमकिंकराः
सूता म्हणाला: 'हे ब्राह्मणा, ज्या घराजवळ तुळशीचे कुंज असते, त्या घराला तीर्थाचे स्वरूप लाभते आणि तिथे यमाचे सेवक येत नाहीत.'
तुलस्याः काननं विप्र सर्वपापहरं शुभम् । रोपयंति नराः श्रेष्ठास्ते न पश्यंति भास्करिम्
ब्राह्मणांनो, तुळशीचं वन पवित्र आहे आणि सर्व पापं नाहीशी करतं. जे श्रेष्ठ माणसं तुळशी लावतात, त्यांना सूर्याचं घर म्हणजे नरक दिसत नाही.
रोपणं पालनं सेवां दर्शनं स्पर्शनं तु यः । कुर्य्यात्तस्य प्रणष्टं स्यात्सर्वपापं द्विजोत्तम
द्विजश्रेष्ठा, जो कोणी तुळशीचं रोपण, संगोपन, सेवा, दर्शन किंवा स्पर्श करतो, त्याची सर्व पापं नष्ट होतात.
कोमलैस्तुलसीपत्रैरर्चयंति हरिं तु ये । कालस्य सदनं विप्र ते न यांति महाशयाः
ब्राह्मणांनो, जे सज्जन लोक कोवळ्या तुळशीच्या पानांनी हरिची पूजा करतात, ते काळाच्या घरात म्हणजे मृत्यूकडे जात नाहीत.
गंगाद्याः सरितः श्रेष्ठा विष्णु ब्रह्म महेश्वराः । देवैस्तीर्थैः पुष्कराद्यैस्तिष्ठंति तुलसीदले
गंगा आणि इतर श्रेष्ठ नद्या, विष्णू, ब्रह्मा, महेश आणि पुष्करासारखी तीर्थक्षेत्रं, या सर्वांचा वास तुळशीच्या पानात असतो.
यो युक्तस्तुलसीपत्रैः पापी प्राणान्विमुञ्चति । विष्णोर्निकेतनं याति सत्यमेतन्मयोदितम्
जो कोणी पापी माणूससुद्धा तुळशीच्या पानांनी सुशोभित होऊन प्राण सोडतो, तो विष्णूच्या निवासस्थानी जातो. हे मी सत्य सांगतो.
तुलसीमृत्तिकालिप्तो युक्तः पापशतैरपि । विमुंचति नरः प्राणान्स याति हरिमन्दिरम्
जो माणूस मृत्यूसमयी तुळशीच्या मातीने लिप्त असतो, जरी त्याच्यावर शेकडो पापं असली तरी, त्याला मुक्ती मिळते आणि तो हरिच्या मंदिरात पोहोचतो.
यो नरो धारयेद्विप्र तुलसीकाष्ठचंदनम् । तस्याङ्गं न स्पृशेत्पापं स याति परमं पदम्
ब्राह्मणांनो, जो माणूस तुळशीच्या काष्ठाची आणि चंदनाची माळ घालतो, त्याच्या अंगाला पाप स्पर्श करत नाही आणि तो परमपदाला पोहोचतो.
तुलसीकाष्ठमालां तु कण्ठस्थां वहते तु यः । अप्यशौचोप्यनाचारो भक्त्या याति हरेर्गृहम्
जो कोणी तुळशीच्या काष्ठाची माळ गळ्यात घालतो, तो जरी अपवित्र किंवा वाईट वागणुकीचा असला, तरी भक्तीमुळे हरिच्या घरी जातो.
धात्रीफलकृतामाला तुलसीकाष्ठसंभवा । दृश्यते यस्य देहे तु स वै भागवतो नरः
ज्याच्या अंगावर धात्रीफळ आणि तुळशीच्या काष्ठाची माळ दिसते, तो खरा भगवंताचा भक्त आहे.
तुलसीदलजां मालां कण्ठस्थां वहते तु यः । विष्णूच्छिष्टां विशेषेण स नमस्यो दिवौकसाम्
जो कोणी तुळशीच्या पानांची माळ गळ्यात घालतो, विशेषतः ती विष्णूला अर्पण केलेली असेल, तो देवांमध्ये वंदनीय ठरतो.
यः पुनस्तुलसीमालां कण्ठे कृत्वा जनार्दनम् । पूजयेत्पुण्यमाप्नोति प्रतिपुष्पं गवायुतम्
जो कोणी तुळशीमाळ गळ्यात घालून जनार्दनाची पूजा करतो, त्याला प्रत्येक फुलाबद्दल दहा हजार गायी दान केल्याचं पुण्य मिळतं.
धारयन्ति न ये मालां हैतुकाः पापबुद्धयः । नरकान्न निवर्तंते दग्धाः कोपाग्निना हरेः
जे दुष्ट बुद्धीचे लोक कारण देऊन माळ घालत नाहीत, ते हरिच्या रागाच्या आगीत जळून नरकातून सुटत नाहीत.
न जह्यात्तुलसीमालां धात्रीमालां विशेषतः । महापातकसंहर्त्रीं धर्मकामार्थदायिनीम्
तुळशीची माळ, विशेषतः धात्रीमाळ, कधीच सोडू नये. ती मोठी पापं नष्ट करते आणि धर्म, काम, अर्थ देते.
स्पृशेच्च यानि लोमानि धात्रीमाला कलौ नृणाम् । तावद्वर्षसहस्राणि वसते केशवालये
कलियुगात धात्रीमाळ ज्या माणसाच्या अंगावर ज्या केसांना स्पर्श करते, त्या प्रत्येक केसासाठी तो केशवाच्या घरी हजारो वर्षं राहतो.
निवेद्य केशवे मालां तुलसीकाष्ठसंभवाम् । वहते यो नरो भक्त्या तस्य वै नास्ति पातकम्
जो कोणी तुळशीच्या काष्ठाची माळ केशवाला अर्पण करून भक्तीने घालतो, त्याच्यावर कोणतंही पाप राहत नाही.
तुलसीकाष्ठमालां तु प्रेतराजस्य दूतकाः । दृष्ट्वा नश्यन्ति दूरेण वातोद्धूतं यथा दलम्
प्रेतराजाच्या दूतांना तुळशीच्या काष्ठाची माळ दिसली की, ते वाऱ्याने उडणाऱ्या पानासारखे दूर पळून जातात.
तुलस्या विपिने धात्र्याश्छायासु यो नरोत्तमः । पिण्डं ददाति पितरो मुक्तिं यान्ति द्विजोत्तम
द्विजश्रेष्ठा, जो उत्तम पुरुष तुळशीच्या वनात किंवा धात्रीच्या सावलीत पितरांना पिंड देतो, त्याचे पितर मुक्तीला जातात.
पाणौ मूर्ध्नि गले चैव कर्णयोश्च मुखे द्विज । धात्रीफलं यस्तु धत्ते स विज्ञेयो हरिः स्वयम्
ब्राह्मणांनो, जो माणूस हातात, डोक्यावर, गळ्यात, कानांवर किंवा तोंडात धात्रीफळ धरतो, तो स्वतः हरि समजावा.
धात्रीपत्रैः फलैर्विप्र श्रीहरिं चार्चयेद्द्विज । कोटिजन्मार्जितं पापं पूजया नश्यति सकृत्
ब्राह्मणांनो, जो कोणी धात्रीच्या पानांनी आणि फळांनी श्रीहरीची पूजा करतो, त्याचे कोट्यावधी जन्मांतील पाप एकदाच पूजा केल्याने नष्ट होते.
यज्ञादेवाश्च मुनयस्तीर्थानि कार्तिके द्विज । धात्रीवृक्षं समाश्रित्य तिष्ठन्ति कार्तिके सदा
द्विजांनो, कार्तिक महिन्यात यज्ञातील देवता, ऋषी आणि सर्व तीर्थक्षेत्रे नेहमी धात्रीच्या झाडाजवळ वास करतात.