सर्वपापविनिर्मुक्तः प्राप्नोति परमां गतिम् । द्विजैः कृष्णचतुर्दश्यां कृष्णाष्टम्यां विशेषतः
सर्व पापांपासून मुक्त होऊन, तो परमगती प्राप्त करतो; विशेषतः कृष्णचतुर्दशी आणि कृष्णाष्टमीला ब्राह्मणांनी केलेल्या पूजेमुळे.
अमावास्यां तथा भक्तैः पूजनीयस्त्रिविक्रमः । एकादश्यां निराहारो द्वादश्यां पुरुषोत्तमम्
अमावस्येला भक्तांनी त्रिविक्रमाची पूजा करावी; एकादशीला उपवास करावा आणि द्वादशीला पुरुषोत्तमाची पूजा करावी.
अर्चयेद्ब्राह्मणमुखे स गच्छेत्परमं पदम् । एषा तिथिर्वैष्णवी स्याद्द्वादशी शुक्लपक्षतः
जो ब्राह्मणाच्या माध्यमातून पूजा करतो, तो परमपदाला पोहोचतो; शुक्ल पक्षातील द्वादशी ही वैष्णवी तिथी आहे.
तस्यामाराधयेद्देवं प्रयत्नेन जनार्दनम् । यत्किंचिद्देवमीशानमुद्दिश्य ब्राह्मणे शुचौ
त्या दिवशी प्रयत्नपूर्वक जनार्दनाची पूजा करावी; शुद्ध ब्राह्मणाला देव मानून जे काही अर्पण केले जाते, ते स्वीकारावे.
दीयते विष्णुमेवापि तदनंतफलं स्मृतम् । यो हि यां देवतामिच्छेत्समाराधयितुं नरः
शुद्ध ब्राह्मणाला देव म्हणून जे काही दिले जाते, ते विष्णूला दिल्यासारखेच अनंत फळ देणारे मानले जाते.
ब्राह्मणान्पूजयेद्यत्नात्स तस्यास्तोषयेत्ततः । द्विजानां वपुरास्थाय नित्यं तिष्ठंति देवताः
जो कोणी कोणत्याही देवतेची पूजा करू इच्छितो, त्याने ब्राह्मणांची मनापासून पूजा करावी, कारण त्यामुळे ती देवता प्रसन्न होते.
पूज्यंते ब्राह्मणा लाभे प्रतिमादिषु तैः क्वचित् । प्रतिमादिषु यत्नेन तस्मात्फलमभीप्सता
देवतांचे वास नेहमी ब्राह्मणांच्या देहात असतो; काही जण मूर्ती वगैरेमध्ये पूजा करतात, पण प्रयत्नपूर्वक मूर्तीमध्ये केलेली पूजा इच्छित फळ देते.
द्विजेषु देवता नित्यं पूजनीया विशेषतः । विभूतिकामः सततं पूजयेद्धि पुरंदरम्
देवतांची पूजा नेहमी विशेषतः ब्राह्मणांत करावी; जो नेहमी समृद्धीची इच्छा करतो, त्याने पुरंदराची पूजा करावी.
ब्रह्मवर्चसकामस्तु ब्रह्माणं ज्ञानकामुकः । आरोग्यकामोथ रविं धनकामो हुताशनम्
जो ब्रह्मतेजाची इच्छा करतो, त्याने ब्रह्माची पूजा करावी; ज्ञानाची इच्छा असलेल्याने ज्ञानी पुरुषांची, आरोग्याची इच्छा असलेल्याने सूर्याची, आणि धनाची इच्छा असलेल्याने अग्नीची पूजा करावी.
कर्म्मणां सिद्धिकामस्तु पूजयेद्वै विनायकम् । भोगकामस्तु शशिनं बलकामः समीरणम्
कर्मसिद्धीची इच्छा असलेल्याने विनायकाची पूजा करावी; भोगाची इच्छा असलेल्याने चंद्राची, आणि बळाची इच्छा असलेल्याने वायूची पूजा करावी.
मुमुक्षुः सर्वसंसारात्प्रयत्नेनार्चयेद्धरिम् । यस्तु योगं तथा मोक्षमन्विच्छेऽज्ज्ञानमैश्वरम्
जो सर्व संसारातून मुक्त होण्याची इच्छा करतो, त्याने प्रयत्नपूर्वक हरिची पूजा करावी; तसेच योग, मोक्ष, ज्ञान किंवा ऐश्वर्य हवे असल्यास.
अर्चयेत विरूपाक्षं प्रयत्नेन सुरेश्वरम् । ये वांच्छंति महाभोगान्ज्ञानानि च महेश्वरम्
त्याने प्रयत्नपूर्वक विरूपाक्ष, देवांचा स्वामी याची पूजा करावी; जे मोठ्या भोगांची आणि ज्ञानाची इच्छा करतात, ते महेश्वराची पूजा करतात.
ते पूजयंति भूतेशं केशवं चापि भोगिनः । वारिदस्तृप्तिमाप्नोति जलदानं ततोधिकम्
ते भोगी लोक भूतनाथ आणि केशवाची पूजा करतात; जो पाणी दान करतो, त्याला जसे मेघ पाऊस देऊन तृप्त होतो तसे समाधान मिळते.
तैलप्रदः प्रजामिष्टां दीपदश्चक्षुरुत्तमम् । भूमिदः सर्वमाप्नोति दीर्घमायुर्हिरण्यदः
तेल दान करणाऱ्याला इच्छित संतती मिळते; दिवा दान करणाऱ्याला उत्तम दृष्टी मिळते; भूमी दान करणाऱ्याला सर्व काही मिळते; आणि सुवर्ण दान करणाऱ्याला दीर्घायुष्य मिळते.
गृहदाताग्र्यवेश्मानि रूप्यदो रूपमुत्तमम् । वासोदश्चंद्रसालोक्यमश्वदो यानमुत्तमम्
जो घर दान करतो त्याला उत्तम निवासस्थान मिळतं; चांदी दान करणाऱ्याला सुंदर रूप मिळतं; वस्त्र दान करणाऱ्याला चंद्रलोक मिळतो; घोडे दान करणाऱ्याला उत्तम वाहन मिळतं.
अन्नदाता श्रियं स्वेष्टां गोदो ब्राह्मणविष्टपम् । यानशय्याप्रदो भार्य्यामैश्वर्यमभयप्रदः
जो अन्न दान करतो त्याला हवी ती समृद्धी मिळते; गायी दान करणाऱ्याला ब्राह्मणलोक मिळतो; वाहन व शय्या दान करणाऱ्याला पत्नी आणि ऐश्वर्य मिळतं, आणि जो निर्भयता दान करतो त्याला स्वतःही निर्भयता मिळते.
धान्यदः शाश्वतं सौख्यं ब्रह्मदो ब्रह्मशाश्वतम् । धान्यान्यपि यथाशक्ति विप्रेषु प्रतिपादयेत्
जो धान्य दान करतो त्याला कायमचं सुख मिळतं; ब्रह्मविद्या दान करणाऱ्याला शाश्वत ब्रह्म मिळतं; आणि आपल्या शक्तीनुसार ब्राह्मणांना धान्य द्यावं.
वेदविद्याविशिष्टेषु प्रेत्य स्वर्गं समश्नुते । गवां चान्नप्रदानेन सर्वपापैः प्रमुच्यते
जे वेदविद्या असलेल्या ब्राह्मणांना दान देतात, त्यांना मृत्यूनंतर स्वर्ग मिळतो; गायी आणि अन्न दान केल्याने सर्व पापांपासून मुक्ती मिळते.
इंधनानां प्रदानेन दीप्ताग्निर्जायते नरः । फलमूलानि पानानि शाकानि विविधानि च
इंधन दान केल्याने माणसाला तेजस्वी अग्नि मिळतो; फळं, पेये आणि विविध भाज्या यांचंही दान करावं.
प्रदद्याद्ब्राह्मणेभ्यस्तु मुदायुक्तः सदा भवेत् । औषधं स्नेहमाहारं रोगिणो रोगशांतये
हे सर्व ब्राह्मणांना आनंदाने द्यावं; औषध, तेल आणि आहार रोग्यांना रोग शांत व्हावा म्हणून द्यावा.
ददानो रोगरहितः सुखी दीर्घायुरेव च । असिपत्रवनं मार्गं क्षुरधारासमन्वितम्
हे दान करणारा रोगमुक्त, सुखी आणि दीर्घायुषी होतो; तो असिपत्रवनासारख्या धारदार पानांच्या मार्गावरून सहज पार होतो.
तीक्ष्णतापं च तरति छत्रोपानत्प्रदो नरः । यद्यदिष्टतमं लोके यच्चास्यापेक्षितं गृहे
छत्री आणि पादत्राण दान करणारा तीव्र उष्णता पार करतो; जगात जे सर्वात प्रिय आहे आणि घरात जे आवश्यक आहे—
तत्तद्गुणवते देयं तदेवाक्षयमिच्छता । अयने विषुवे चैव ग्रहणे चंद्रसूर्ययोः
—ते सर्व गुणी व्यक्तींना द्यावं, ज्याला अक्षय पुण्य हवं आहे; उत्तरायण, विषुव, आणि चंद्रसूर्यग्रहण यावेळी—
संक्रांत्यादिषु कालेषु दत्तं भवति चाक्षयम् । प्रयागादिषु तीर्थेषु पुण्येष्वायतनेषु च
—संक्रमण वगैरे काळात जे दान केलं जातं ते अक्षय होतं; प्रयागसारख्या तीर्थक्षेत्रांमध्ये आणि पवित्र स्थळी—
दत्वा चाक्षयमाप्नोति नदीप्रस्रवणेषु च । दानधर्मात्परो धर्मो भूतानां नेह विद्यते
—आणि नद्यांच्या संगमावर दान केल्याने ते अक्षय होतं; सर्व प्राण्यांमध्ये दानधर्मापेक्षा मोठा धर्म नाही.
तस्माद्विप्राय दातव्यं श्रोत्रियाय द्विजातिभिः । स्वर्गाय भूतिकामेन तथा पापोपशांतये
म्हणून द्विजांनी वेदपाठी ब्राह्मणांना स्वर्ग, संपत्ती आणि पापशांतीसाठी दान द्यावं.
मुमुक्षुणा तु दातव्यं ब्राह्मणेभ्यस्तथान्वहम् । दीयमानं तु यो मोहाद्गोविप्राग्निसुरेषु च
मोक्षाची इच्छा असणाऱ्याने रोज ब्राह्मणांना दान द्यावं; पण जो अज्ञानामुळे गायी, ब्राह्मण, अग्नि किंवा देवांना दान देण्यास अडथळा आणतो—
निवारयत्यधर्मात्मा तिर्यग्योनिं व्रजेत सः । यस्तु द्रव्यार्जनं कृत्वा नार्चयेद्ब्राह्मणान्सुरान्
—तो अधर्मी माणूस पशुयोनीत जन्म घेतो; आणि जो संपत्ती मिळवूनही ब्राह्मण किंवा देवांची पूजा करत नाही—
सर्वस्वमपहृत्यैनं राजा राष्ट्रात्प्रवासयेत् । यस्तु दुर्भिक्षवेलायामन्नाद्यं न प्रयच्छति
—राजाने त्याचं सर्व संपत्ती जप्त करून त्याला राज्याबाहेर हाकलावं; आणि जो दुष्काळाच्या वेळी ब्राह्मणांना अन्न देत नाही—
म्रियमाणेषु विप्रेषु ब्राह्मणः स तु गर्हितः । न तस्मात्प्रतिगृह्णीयुः न वसेयुश्च तेन हि
—ब्राह्मण मरत असताना तो ब्राह्मण निंदनीय ठरतो; इतरांनी त्याच्याकडून काहीही घ्यू नये किंवा त्याच्यासोबत राहू नये.