गोविंदाराधने सम्यग्यथा वै सौख्यमिंद्रियम् । माहात्म्यश्रवणादस्या द्वारकायास्तथा नृप
गोविंदा यांची योग्यरित्या पूजा केल्यावर जसा इंद्रियांना आनंद मिळतो, तसाच या द्वारका नगरीच्या महात्म्याचे श्रवण केल्यावरही सुख मिळते, राजन.
सूर्येंदुग्रहणे दानात्सुवर्णपलविंशतेः । यत्फलं शृण्वतैतस्या माहात्म्यं तदवाप्यते
सूर्य किंवा चंद्रग्रहणाच्या वेळी वीस तोळे सोनं दान केल्यावर जसं पुण्य मिळतं, तसंच या द्वारका महात्म्याचं श्रवण केल्यावर मिळतं.
विमलस्य सुतप्राप्तिं श्रुत्वा सुत इहाप्यते । तत्सख्युर्भक्तिलाभं च लभ्यते भक्तिरुत्तमा
पवित्र पुत्रप्राप्तीचा प्रसंग ऐकून येथे पुत्र मिळतो; आणि त्याच्या मित्राला मिळालेली श्रेष्ठ भक्ती, ती भक्तीही प्राप्त होते.
राक्षसीनां विमोक्षं यः शृणोति श्रद्धयान्वितः । स याति ता इव श्रेष्ठं विमानेन सुरालयम्
जो श्रद्धेने राक्षसींच्या मुक्तीचा प्रसंग ऐकतो, तो त्यांच्यासारखा उत्तम विमानात बसून देवांच्या निवासस्थानी पोहोचतो.
नृपवरमहिमा ते वर्णितो द्वारकायास्त्रिभुवनजनसेव्या शक्रतीर्थस्थितायाः । किमपरमतिपुण्यं वर्णयामि त्वदग्रे कथय न हि विधेयः श्रेयसि स्वे विलंबः
राजा आणि द्वारका नगरीचे महात्म्य, जे तीनही लोकांच्या लोकांनी पूजले जाते आणि शक्रतीर्थावर स्थित आहे, ते वर्णन केले आहे. आता आणखी कोणते श्रेष्ठ पुण्य मी तुझ्यासमोर सांगू? सांग, कारण उत्तम कल्याणाच्या शोधात विलंब करणे योग्य नाही.
इति श्रीपाद्मे महापुराणे पंचपंचाशत्साहस्र्यां संहितायामुत्तरखंडे कालिन्दी। माहात्म्ये द्वारकायाख्यानंनाम अष्टाधिकद्विशततमोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणातील उत्तरखंडात कालिंदीच्या महात्म्यात द्वारका आख्यायन नावाचा दोनशे आठवा अध्याय, पंचपंचाशत्सहस्त्र संहितेत, येथे संपला.
युधिष्ठिर उवाच- सौभरे कस्य तीर्थस्य माहात्म्यं नारदो मुनिः । वर्णयामास शिबये शक्रतीर्थगतस्य च
युधिष्ठिर म्हणाला: हे मुनी, नारदाने शिबीला शक्रतीर्थावर गेल्यावर कोणत्या तीर्थाचे महात्म्य सांगितले?
अतस्तु मम शुश्रूषा जायते मुनिपुंगवः । शिविनारदसंवादं ब्रूहि पुण्यं नताय मे
म्हणून, हे श्रेष्ठ मुनी, मला ऐकण्याची इच्छा झाली आहे; शिबी आणि नारद यांचा पुण्य संवाद मला सांग, कारण मी तुझ्या अमृतासारख्या वचनांची तहान लागली आहे.
सौभरिरुवाच- धर्मराज शिबीराजा श्रुत्वा नारदवर्णितम् । द्वारकायास्तु माहात्म्यं तमेवापृच्छदादरात्
सौभरी म्हणाला: धर्मराजा, शिबी राजाने नारदाने द्वारका नगरीचे महात्म्य सांगितल्यावर, आदराने त्याला पुढे विचारले.
शिबिरुवाच- ब्रह्मांगज सुरश्रेष्ठ श्रुतं माहात्म्यमुत्तमम् । इंद्रप्रस्थतटस्थाया द्वारकाया मयाद्भुतम्
शिबी म्हणाला: ब्रह्माचा पुत्र, देवांचा श्रेष्ठ, मी इंद्रप्रस्थाच्या तटावर असलेल्या द्वारका नगरीचे अद्भुत आणि श्रेष्ठ महात्म्य ऐकले आहे.
अयोध्यायां यदि मुने किंचिदस्ति पवित्रकम् । चरितं मम तद्ब्रूहि पिपासोस्त्वद्वचोऽमृतम्
मुनि, अयोध्येत काही पवित्र गोष्ट असेल तर ती माझी कथा सांग, कारण तुझ्या अमृतासारख्या वचनांची मला तहान लागली आहे.
नारद उवाच- अस्त्यत्र चरितं पुण्यं महापातकनाशनम् । नापितस्याद्ययुक्तस्य मुकुंदस्य द्विजस्य च
नारद म्हणाला: येथे एक पुण्य कथा आहे, जी मोठ्या पापांचा नाश करते; ती एका नापित आणि मूकुंद नावाच्या द्विजाची आहे, ज्यांनी अलीकडेच काही केले.
ब्रह्महा नापितो राजन्नपमृत्युं गतो द्विजः । प्रसादात्कोशलायास्तु द्वावपि स्वर्गतिं गतौ
राजा, ब्रह्महत्येचा पापी नापित आणि अकाली मृत्यू आलेला द्विज, दोघेही कोसलाच्या कृपेने स्वर्गात गेले.
चंद्रभागा नदी तीरे पुरी सा च निवेशिता । तत्रास्ति नापितः पापश्चंडकोनाम गर्हितः
चंद्रभागा नदीच्या तीरावर ती नगरी वसलेली होती; तिथे चंडक नावाचा पापी, नापित, सर्वांनी तिरस्कार केलेला, राहात होता.
चौर्येण परवित्तानामपहर्ता स पापकृत् । घातकः शस्त्रपाशाद्यैः पांथानामवलुंठकः
त्याने चोरी करून दुसऱ्यांची संपत्ती घेतली, वाईट कृत्ये केली; शस्त्र, दोर इत्यादी वापरून प्रवाशांना लुटून त्यांचा जीव घेतला.
द्यूतमद्यरतो नित्यं परस्त्रीलंपटेंद्रियः । भित्वा देवालयं भित्तिमिष्टिका ग्राव विक्रयी
तो नेहमी जुगार आणि दारूला आसक्त होता, दुसऱ्या स्त्रियांकडे आकर्षित; देवळाची भिंत फोडून, विटा आणि दगड विकले.
स तस्योद्वसिताभ्यासे ब्राह्मणो वसति श्रिया । संयुक्तो ब्रह्मकर्मज्ञो मुकुंदो नामतो नृप
त्याच्या घराजवळ एक ब्राह्मण, मूकुंद नावाचा, संपत्तीने युक्त आणि वेदकर्म जाणणारा, राहात होता.
स एकदा समालिंग्य तरुणीमात्मयोषितम् । सुष्वाप सुरतायास श्लथांगो निशि निर्भयम्
एकदा रात्री, त्याने आपल्या तरुण पत्नीला मिठी मारून, प्रेमाच्या थकव्याने शरीर शिथिल झालेले, निर्भयपणे गाढ झोप घेतली.
स चंडको निशीथेऽथ प्रविवेश तदालयम् । मुकुंदस्य समाहर्तुं हर्म्ये भूषादि वस्तु यत्
मग मध्यरात्रीला चंडक त्या घरात शिरला आणि मुकुंदाच्या महालातले जे काही दागिने व मौल्यवान वस्तू होत्या, त्या चोरायला लागला.
उपकार्या बहिस्थं यत्तद्गृहीत्वोऽगमद्गृहम् । स्वकीयं च पुनस्तस्य ब्राह्मणस्याविशद्गृहम्
जे काही बाहेर उपयुक्ततेसाठी ठेवले होते, ते घेऊन तो आपल्या घरी गेला. पुन्हा एकदा तो त्या ब्राह्मणाच्या घरात शिरला.
कपाटोत्पाटनार्थी तु यत्नेन महताऽभवत् । लोहयंत्रावरुद्धश्च स नोद्धाटयितुं क्षमः
दार उघडण्याचा खूप प्रयत्न केला, पण ते लोखंडी यंत्राने घट्ट बंद होते, म्हणून त्याला ते उघडता आले नाही.
आरुरोह तदा तस्य ब्राह्मणस्याविशद्गृहम् । प्रविश्य तद्गृहं क्रूरः कृपणं पाणिनादधत्
मग त्याने चढून त्या ब्राह्मणाच्या घरात प्रवेश केला. आत गेल्यावर त्या निर्दयी माणसाने त्या गरीबावर हात ठेवला.
अट्टालिकां स पापिष्ठो नापितस्तस्करक्रियः । तत्रापश्यत्प्रसुप्तौ तौ दंपतीरतिविह्वलौ
तो दुष्ट नापित, चोरी करत, वरच्या मजल्यावर गेला आणि तिथे त्याने दोघे पती-पत्नी खूप दुःखी अवस्थेत झोपलेले पाहिले.
जगाम च तयोः पार्श्वे हेमभूषाजिघृक्षया । शय्याया एकदेशस्थं गृहीत्वा भूषणं बहु
त्यांच्या सोन्याच्या दागिन्यांची इच्छा करून तो त्यांच्या जवळ गेला. पलंगाच्या एका बाजूला पडलेले बरेच दागिने त्याने उचलले—
हर्तुं तदंगतो हस्तं प्रससार स नापितः । तस्करस्पर्शतो विप्रो जजागार भयातुरः
ते दागिने घ्यायला नापिताने हात पुढे केला, पण चोराचा स्पर्श होताच घाबरून ब्राह्मण जागा झाला.
न किंचिदूचे संमील्य नेत्रे तत्रैव संस्थितः । यदा स तस्करः पापो गृहीत्वा देहभूषणम्
तो काहीच बोलला नाही, डोळे मिटून तिथेच पडून राहिला. तेव्हा तो पापी चोर त्याच्या अंगावरील दागिने काढू लागला—
चलितः स तदा तेन दोर्भ्यामात्तो द्विजेन हि । पश्चादागत्य वित्तस्यासहमानेन संक्षयम्
मग चोर निघू लागला, तेव्हा ब्राह्मणाने दोन्ही हातांनी त्याला पकडले, कारण आपली संपत्ती गमावणे त्याला सहन झाले नाही.
तेनापि नृप चौरेण कृपाणेन हतो द्विजः । विदीर्णोदरमध्यस्तु तातमातरितीरयन्
राजा, त्या चोराने तलवारीने ब्राह्मणाचा वध केला. पोट फाटलेले असताना तो वडील आणि आईला हाक मारू लागला.
वदंतः किंकिमेत्येतत्पार्श्वं तस्या ययुर्जनाः । ददृशुस्तं निःसृतांत्रं रुधिरालिप्तविग्रहम्
'काय झाले? हे काय आहे?' असे विचारत लोक त्याच्या जवळ आले. त्यांनी त्याला आतडी बाहेर आलेली, रक्ताने माखलेली अवस्था पाहिली.
पप्रच्छुश्च मुकुंदेदं कर्म केनेदृशं कृतम् । सोऽपि कृच्छ्रेण महता प्रोवाचेदं स्वबांधवान्
लोकांनी मुकुंदाला विचारले, 'हे कृत्य कोणी केले?' मोठ्या कष्टाने त्याने आपल्या नातेवाईकांना सर्व सांगितले.