गुरुपत्नी तु युवती नाभिवाद्या तु पादयोः । कुर्वीत वंदनं भूम्यामसावहमिति ब्रुवन्
गुरुपत्नी जर तरुण असेल, तर तिच्या पायांना स्पर्श करून नमस्कार करू नये. त्याऐवजी, जमिनीला हात लावून 'मी तुमचा आहे' असं म्हणत आदर दाखवावा.
विप्रोष्य पादग्रहणपूर्वकं चाभिवादनम् । गुरुदारेषु कुर्वीत सतां धर्म्ममनुस्मरन्
प्रवासावरून परत आल्यावर, सत्पुरुषांच्या धर्माचा स्मरण ठेवून, गुरुच्या पत्नींच्या पायांना स्पर्श करून नमस्कार करावा.
मातृष्वसा मातुलानी श्वश्रूश्चाथ पितृष्वसा । संपूज्या गुरुपत्नीवत्समास्ता गुरुभार्यया
मावशी, काकू, सासू आणि आत्या या सर्वांना गुरुपत्नीप्रमाणेच सन्मान द्यावा, त्या गुरुच्या पत्नीइतक्याच मानाच्या आहेत.
भ्रातृभार्याश्च संग्राह्या सवर्णा हन्यहन्यपि । विप्रोष्य तूपसंग्राह्या ज्ञातिसंबंधियोषितः
समान जातीच्या भावाच्या पत्नीला रोज नमस्कार करावा. प्रवासावरून परत आल्यावर, नातेवाईक स्त्रियांनाही नमस्कार करावा.
पितुर्भगिन्या मातुश्च जायस्यां च स्वसर्यपि । मातृवद्वृत्तिमातिष्ठेन्माता ताभ्यो गरीयसी
वडिलांची बहीण, आईची बहीण आणि पत्नीची बहीण यांच्याशी आईसारखं वागावं, कारण आई त्यांच्यापेक्षा श्रेष्ठ आहे.
एवमाचारसंपन्नमात्मवंतमदांभिकम् । वेदमध्यापयेद्धर्म्मं पुराणांगानि नित्यशः
ज्याचं वर्तन उत्तम आहे, जो स्वतःवर ताबा ठेवतो आणि कपट नाही, अशा व्यक्तीला वेद, धर्म आणि पुराणांचे भाग रोज शिकवावेत.
संवत्सरोषिते शिष्ये गुरुर्ज्ञानमनिर्दिशन् । हरते दुष्कृतं तस्य शिष्यस्य वसतो गुरुः
शिष्याने गुरुच्या घरी वर्षभर राहिल्यावर, गुरु त्याला ज्ञान देतो आणि त्याच्या पापांचं हरण करतो.
आचार्यपुत्रः शुश्रूषुर्ज्ञानदो धार्मिकः शुचिः । शक्तोन्नदोंबुदः साधुरध्याप्यादश धर्मतः
आचार्याचा मुलगा, जो सेवाभावी, ज्ञान देणारा, धर्मनिष्ठ, स्वच्छ, समर्थ, उदार आणि सज्जन आहे, त्याला धर्माप्रमाणे शिकवावं.
कृतकंठस्तथाऽद्रोहः मेधावी गुरुकृन्नरः । आप्तः प्रियोऽथ विधिवत्षडध्याप्या द्विजातयः
ज्याने यज्ञोपवीत घेतलं आहे, कपटी नाही, बुद्धिमान आहे, गुरु सांगतो तसं वागतो, विश्वासू आणि प्रिय आहे, आणि योग्य पद्धतीने वागतो, अशा सहा प्रकारच्या द्विजांना शिकवावं.
एतेषु ब्राह्मणे दानमन्यत्र तु यथोचितम् । आचम्य संयतो नित्यमधीयीत उदङ्मुखः
या ब्राह्मणांमध्ये दान द्यावं, इतरत्र योग्यतेनुसार द्यावं. नेहमी शुद्ध होऊन, उत्तर दिशेकडे तोंड करून अभ्यास करावा.
उपसंगृह्य तत्पादौ वीक्ष्यमाणो गुरोर्मुखम् । अधीष्व भो इति ब्रूयाद्विरामोऽस्त्विति चाऽरमेत्
गुरुचे पाय धरून, त्याच्याकडे पाहून 'कृपया शिकवा' असं सांगावं, आणि अभ्यास संपल्यावर 'थोडा विराम घ्या' असं म्हणावं.
प्राक्कूलान्पर्युपासीत पवित्रैश्चैव पावकः । प्राणायामैस्त्रिभिः पूतस्ततोंकारमर्हति
पूर्वेकडे तोंड करून, पवित्र वस्तू आणि अग्नी जवळ ठेवून बसावं. तीन श्वासांनी शुद्ध झाल्यावर, ओंकार उच्चारायला पात्र होतो.
ब्राह्मणः प्रणवं कुर्यादंतेऽपि विधिवद्द्विजाः । कुर्यादध्यापनं नित्यं सब्रह्मांजलिपूर्वतः
ब्राह्मणाने शेवटीही प्राणवाचा उच्चार करावा, आणि द्विजांनी नियमाप्रमाणे करावा. नेहमी हात जोडून, आदरपूर्वक अध्यापन करावं.
सर्वेषामेव भूतानां वेदश्चक्षुः सनातनः । अधीयीताप्ययं नित्यं ब्राह्मण्याद्धीयतेऽन्यथा
वेद हे सर्व जीवांचं सनातन नेत्र आहे. ते नेहमी अभ्यासावेत, आणि ब्राह्मणाकडूनच शिकावेत, इतर कुणाकडून नाही.
अधीयीत ऋचो नित्यं क्षीराहुत्या सदेवताः । प्रीणाति तर्पयन्कालं कामैर्हूताः सदैवताः
रोज ऋग्वेदाच्या ऋचा देवतांसह दूध अर्पण करून म्हणाव्यात. योग्य वेळी इच्छित नैवेद्य देऊन देवता तृप्त होतात.
यजूंष्यधीते नियतं दध्ना प्रीणाति देवताः । सामान्यधीते प्रीणाति घृताहुतिभिरन्वहम्
जो रोज यजुर्वेदाचे पठण करतो, तो देवतांना दह्याने प्रसन्न करतो. सामवेदाचे पठण करताना रोज तुपाच्या आहुतींनी देवता तृप्त होतात.
अथर्वांगिरसो नित्यं मध्वा प्रीणाति देवताः । धर्मांगानि पुराणानि मांसैस्तर्पयतेसुरान्
जो नेहमी अथर्वाङ्गिरस ऋचा म्हणतो, तो देवतांना मधाने प्रसन्न करतो. धर्माचे अंग आणि पुराणातील मांस अर्पण करून देवता तृप्त होतात.
प्रातश्च सायं प्रयतो नैत्यकं विधिमाश्रितः । गायत्रीं समधीयीत गत्वारण्यं समाहितः
प्रत्येक सकाळी आणि संध्याकाळी, नित्यकर्म पाळून, एकाग्रतेने आणि शुद्ध मनाने, वनात जाऊन गायत्री मंत्राचा जप करावा.
सहस्रपरमां देवीं शतमध्यां दशावराम् । गायत्रीं वै जपेन्नित्यं जपयज्ञः प्रकीर्तितः
हजार ऋचा असलेली, मध्ये शंभर आणि शेवटी दहा असलेली गायत्री देवी रोज जपावी. हाच जपयज्ञ म्हणून ओळखला जातो.
गायत्रीं चैव वेदांश्च तुलया तोलयत्प्रभुः । एकतश्चतुरोवेदा गायत्रीं च तथैकतः
प्रभूने गायत्री आणि वेद दोन्ही तुला घेऊन तौलले. एका बाजूला चारही वेद आणि दुसऱ्या बाजूला फक्त गायत्री ठेवली.
ॐकारमादितः कृत्वा व्याहृतीस्तदनंतरम् । ततोऽधीयीत सावित्रीमेकाग्रः श्रद्धयान्वितः
सर्वप्रथम 'ॐ' उच्चारून, मग व्याहृती म्हणाव्यात आणि नंतर एकाग्रतेने, श्रद्धेने सावित्रीचा जप करावा.
पुराकल्पे समुत्पन्ना भूर्भुवः स्वः सनातनाः । महाव्याहृतयस्तिस्रः सर्वाशुभनिबर्हणाः
पुरातन काळी तीन महान, शाश्वत व्याहृती — भूः, भुवः, स्वः — उत्पन्न झाल्या. त्या सर्व अशुभ दूर करतात.
प्रधानं पुरुषः कालो विष्णुब्रह्ममहेश्वराः । सत्वंरजस्तमस्तिस्रः क्रमाद्व्याहृतयः स्मृताः
प्रधान पुरुष, काळ, विष्णु, ब्रह्मा, महेश्वर आणि सत्त्व, रज, तम हे तीन गुण — या सर्वांना व्याहृती म्हणून ओळखले जाते.
ॐकारस्तत्परं ब्रह्म सावित्री स्यात्तदुत्तरम् । एष मंत्रो महायोगः सारात्सार उदाहृतः
'ॐ' हेच परम ब्रह्म आहे; त्यानंतर सावित्री येते. हा मंत्र सर्व योगांचा सार, सर्वांत श्रेष्ठ म्हणून सांगितला आहे.
योऽधीतेऽहन्यहन्येतां गायत्रीं वेदमातरम् । विज्ञायार्थं ब्रह्मचारी स याति परमां गतिम्
जो ब्रह्मचारी रोज गायत्री, वेदांची जननी, अर्थ समजून जपतो, तो परम अवस्था प्राप्त करतो.
गायत्री वेदजननी गायत्री लोकपावनी । गायत्र्या न परं जप्यमेतद्विज्ञायमुच्यते
गायत्री ही वेदांची आई आहे; ती सर्व लोकांना पावन करते. गायत्रीपेक्षा श्रेष्ठ जप नाही, हे जाणावे.
श्रावणस्य तु मासस्य पौर्णमास्यां द्विजोत्तमाः । आषाढ्यां प्रोष्ठपद्यां वा वेदोपाकरणं स्मृतम्
श्रावण महिन्यात पौर्णिमेला, किंवा आषाढी किंवा प्रोष्टपदी दिवशी, वेदोपाकरणाचा विधी सांगितला आहे.
यत्सूर्ययाम्यगमनं मासान्विप्रोर्द्धपंचमान् । अधीयीत शुचौ देशे ब्रह्मचारी समाहितः
सूर्य दक्षिणायन झाल्यावर पुढील पाच महिने, ब्रह्मचारी एकाग्रतेने, शुद्ध स्थळी वेदाध्ययन करावा.
पुष्ये तुच्छंदसां कुर्याद्बहिरुत्सर्जनं द्विजः । मासि शुक्लस्य वा प्राप्ते पूर्वाह्णे प्रथमेऽहनि
पुष्य महिन्यात, द्विजांनी छंदांचे बाह्य विसर्जन करावे. किंवा शुक्ल पक्षाच्या पहिल्या दिवशी सकाळी हे करावे.
छदांसि च द्विजोऽभ्यस्येच्छुक्लपक्षे तु वै द्विजः । वेदांगानि पुराणानि कृष्णपक्षेषु मानवः
शुक्ल पक्षात द्विजांनी छंदांचे अभ्यास करावे; कृष्ण पक्षात मानवाने वेदांग आणि पुराणे शिकावीत.