न कुर्यान्मानसं विप्रो गुरोस्त्यागे कथंचन । मोहाद्वा यदि वा लोभात्त्यक्त्वा तु पतितो भवेत्
ब्राह्मणाने कधीही मनातही गुरूला सोडण्याचा विचार करू नये; मोहाने किंवा लोभाने सोडल्यास तो पतित होतो.
लौकिकं वैदिकं वापि तथाध्यात्मिकमेव वा । आददीत यतो ज्ञानं तं न द्रुह्येत्कदाचन
सांसारिक, वैदिक किंवा आध्यात्मिक ज्ञान ज्या ठिकाणाहून मिळते, त्या स्त्रोताला कधीही त्रास देऊ नये.
गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतः । उत्पथप्रतिपन्नस्य न मनुस्त्यागमब्रवीत्
गुरू गर्विष्ठ असो, योग्य-अयोग्य कळत नसो किंवा चुकीच्या मार्गावर असो, तरीही मनूने त्यांना सोडण्याची आज्ञा दिलेली नाही.
गुरोर्गुरौ सन्निहिते गुरुवद्वृत्तिमाचरेत् । नत्वाभिसृष्टो गुरुणा स्वान्गुरूनभिवादयेत्
गुरूंच्या गुरूंच्या उपस्थितीत स्वतःच्या गुरूप्रमाणेच वागावे. गुरूला वंदन करून आणि त्यांची परवानगी घेऊन त्यांच्या गुरूंना नमस्कार करावा.
विद्यागुरुष्वेतदेवं नित्यावृत्तिषु योगिषु । प्रतिषेधत्सु चाधर्माद्धितं चोपदिशत्सु च
विद्येचे गुरू, नेहमी साधना करणारे, योगी, अधर्म टाळायला सांगणारे आणि हिताचे उपदेश करणारे यांच्याशीही हेच वर्तन ठेवावे.
श्रेयः स्वगुरुवद्वृत्तिं नित्यमेव समाचरेत् । गुरुपुत्रेषु दारेषु गुरोश्चैव स्वबंधुषु
गुरूंच्या मुलांशी, पत्नीशी आणि नातेवाईकांशी नेहमी गुरूंसारखेच वागावे.
बालः संमानयेन्मान्याञ्छिष्टो वा यदि कर्म्मणि । अध्यापयन्गुरोः सूनुं गुरुवन्मानमर्हति
लहान मूल असलं तरी, ज्यांना सन्मान द्यायला हवा अशा लोकांचा आदर करावा, जरी तो एखाद्या कामात मागे राहिला तरी. गुरुच्या मुलाला शिकवत असताना, त्याचाही आदर गुरुप्रमाणेच करावा.
उत्सादनं च गात्राणां स्नापनोच्छिष्टभोजनः । न कुर्याद्गुरुपुत्रस्य पादयोः शौचमेव च
गुरुच्या मुलाला अंग पुसणे, आंघोळ घालणे किंवा त्याचं उरलेलं अन्न खाणं, किंवा त्याचे पाय धुणे हे करू नये.
गुरुवत्प्रतिपूज्याश्च सवर्णा गुरुयोषितः । असवर्णाश्च संपूज्याः प्रत्युत्थानाभिवादनैः
गुरुच्या जातीतील स्त्रियांना गुरुप्रमाणेच सन्मान द्यावा. इतर जातीतील स्त्रियांना उभं राहून आणि नमस्कार करून आदर द्यावा.
अभ्यंजनं स्नापनं च गात्रोत्सादनमेव च । गुरुपत्न्या न कार्याणि केशानां च प्रसाधनम्
गुरुपत्नीला तेल लावणे, आंघोळ घालणे, अंग पुसणे किंवा केस विंचरणे हे कामे करू नयेत.
गुरुपत्नी तु युवती नाभिवाद्या तु पादयोः । कुर्वीत वंदनं भूम्यामसावहमिति ब्रुवन्
गुरुपत्नी जर तरुण असेल, तर तिच्या पायांना स्पर्श करून नमस्कार करू नये. त्याऐवजी, जमिनीला हात लावून 'मी तुमचा आहे' असं म्हणत आदर दाखवावा.
विप्रोष्य पादग्रहणपूर्वकं चाभिवादनम् । गुरुदारेषु कुर्वीत सतां धर्म्ममनुस्मरन्
प्रवासावरून परत आल्यावर, सत्पुरुषांच्या धर्माचा स्मरण ठेवून, गुरुच्या पत्नींच्या पायांना स्पर्श करून नमस्कार करावा.
मातृष्वसा मातुलानी श्वश्रूश्चाथ पितृष्वसा । संपूज्या गुरुपत्नीवत्समास्ता गुरुभार्यया
मावशी, काकू, सासू आणि आत्या या सर्वांना गुरुपत्नीप्रमाणेच सन्मान द्यावा, त्या गुरुच्या पत्नीइतक्याच मानाच्या आहेत.
भ्रातृभार्याश्च संग्राह्या सवर्णा हन्यहन्यपि । विप्रोष्य तूपसंग्राह्या ज्ञातिसंबंधियोषितः
समान जातीच्या भावाच्या पत्नीला रोज नमस्कार करावा. प्रवासावरून परत आल्यावर, नातेवाईक स्त्रियांनाही नमस्कार करावा.
पितुर्भगिन्या मातुश्च जायस्यां च स्वसर्यपि । मातृवद्वृत्तिमातिष्ठेन्माता ताभ्यो गरीयसी
वडिलांची बहीण, आईची बहीण आणि पत्नीची बहीण यांच्याशी आईसारखं वागावं, कारण आई त्यांच्यापेक्षा श्रेष्ठ आहे.
एवमाचारसंपन्नमात्मवंतमदांभिकम् । वेदमध्यापयेद्धर्म्मं पुराणांगानि नित्यशः
ज्याचं वर्तन उत्तम आहे, जो स्वतःवर ताबा ठेवतो आणि कपट नाही, अशा व्यक्तीला वेद, धर्म आणि पुराणांचे भाग रोज शिकवावेत.
संवत्सरोषिते शिष्ये गुरुर्ज्ञानमनिर्दिशन् । हरते दुष्कृतं तस्य शिष्यस्य वसतो गुरुः
शिष्याने गुरुच्या घरी वर्षभर राहिल्यावर, गुरु त्याला ज्ञान देतो आणि त्याच्या पापांचं हरण करतो.
आचार्यपुत्रः शुश्रूषुर्ज्ञानदो धार्मिकः शुचिः । शक्तोन्नदोंबुदः साधुरध्याप्यादश धर्मतः
आचार्याचा मुलगा, जो सेवाभावी, ज्ञान देणारा, धर्मनिष्ठ, स्वच्छ, समर्थ, उदार आणि सज्जन आहे, त्याला धर्माप्रमाणे शिकवावं.
कृतकंठस्तथाऽद्रोहः मेधावी गुरुकृन्नरः । आप्तः प्रियोऽथ विधिवत्षडध्याप्या द्विजातयः
ज्याने यज्ञोपवीत घेतलं आहे, कपटी नाही, बुद्धिमान आहे, गुरु सांगतो तसं वागतो, विश्वासू आणि प्रिय आहे, आणि योग्य पद्धतीने वागतो, अशा सहा प्रकारच्या द्विजांना शिकवावं.
एतेषु ब्राह्मणे दानमन्यत्र तु यथोचितम् । आचम्य संयतो नित्यमधीयीत उदङ्मुखः
या ब्राह्मणांमध्ये दान द्यावं, इतरत्र योग्यतेनुसार द्यावं. नेहमी शुद्ध होऊन, उत्तर दिशेकडे तोंड करून अभ्यास करावा.
उपसंगृह्य तत्पादौ वीक्ष्यमाणो गुरोर्मुखम् । अधीष्व भो इति ब्रूयाद्विरामोऽस्त्विति चाऽरमेत्
गुरुचे पाय धरून, त्याच्याकडे पाहून 'कृपया शिकवा' असं सांगावं, आणि अभ्यास संपल्यावर 'थोडा विराम घ्या' असं म्हणावं.
प्राक्कूलान्पर्युपासीत पवित्रैश्चैव पावकः । प्राणायामैस्त्रिभिः पूतस्ततोंकारमर्हति
पूर्वेकडे तोंड करून, पवित्र वस्तू आणि अग्नी जवळ ठेवून बसावं. तीन श्वासांनी शुद्ध झाल्यावर, ओंकार उच्चारायला पात्र होतो.
ब्राह्मणः प्रणवं कुर्यादंतेऽपि विधिवद्द्विजाः । कुर्यादध्यापनं नित्यं सब्रह्मांजलिपूर्वतः
ब्राह्मणाने शेवटीही प्राणवाचा उच्चार करावा, आणि द्विजांनी नियमाप्रमाणे करावा. नेहमी हात जोडून, आदरपूर्वक अध्यापन करावं.
सर्वेषामेव भूतानां वेदश्चक्षुः सनातनः । अधीयीताप्ययं नित्यं ब्राह्मण्याद्धीयतेऽन्यथा
वेद हे सर्व जीवांचं सनातन नेत्र आहे. ते नेहमी अभ्यासावेत, आणि ब्राह्मणाकडूनच शिकावेत, इतर कुणाकडून नाही.
अधीयीत ऋचो नित्यं क्षीराहुत्या सदेवताः । प्रीणाति तर्पयन्कालं कामैर्हूताः सदैवताः
रोज ऋग्वेदाच्या ऋचा देवतांसह दूध अर्पण करून म्हणाव्यात. योग्य वेळी इच्छित नैवेद्य देऊन देवता तृप्त होतात.
यजूंष्यधीते नियतं दध्ना प्रीणाति देवताः । सामान्यधीते प्रीणाति घृताहुतिभिरन्वहम्
जो रोज यजुर्वेदाचे पठण करतो, तो देवतांना दह्याने प्रसन्न करतो. सामवेदाचे पठण करताना रोज तुपाच्या आहुतींनी देवता तृप्त होतात.
अथर्वांगिरसो नित्यं मध्वा प्रीणाति देवताः । धर्मांगानि पुराणानि मांसैस्तर्पयतेसुरान्
जो नेहमी अथर्वाङ्गिरस ऋचा म्हणतो, तो देवतांना मधाने प्रसन्न करतो. धर्माचे अंग आणि पुराणातील मांस अर्पण करून देवता तृप्त होतात.
प्रातश्च सायं प्रयतो नैत्यकं विधिमाश्रितः । गायत्रीं समधीयीत गत्वारण्यं समाहितः
प्रत्येक सकाळी आणि संध्याकाळी, नित्यकर्म पाळून, एकाग्रतेने आणि शुद्ध मनाने, वनात जाऊन गायत्री मंत्राचा जप करावा.
सहस्रपरमां देवीं शतमध्यां दशावराम् । गायत्रीं वै जपेन्नित्यं जपयज्ञः प्रकीर्तितः
हजार ऋचा असलेली, मध्ये शंभर आणि शेवटी दहा असलेली गायत्री देवी रोज जपावी. हाच जपयज्ञ म्हणून ओळखला जातो.
गायत्रीं चैव वेदांश्च तुलया तोलयत्प्रभुः । एकतश्चतुरोवेदा गायत्रीं च तथैकतः
प्रभूने गायत्री आणि वेद दोन्ही तुला घेऊन तौलले. एका बाजूला चारही वेद आणि दुसऱ्या बाजूला फक्त गायत्री ठेवली.