न क्षेत्रे न बिले वापि न तीर्थे न चतुष्पथे । नोद्यानेऽपासमीपे वा नोषरे नगराशये
शेतीमध्ये, खड्ड्यात, पवित्र तीरावर, चौकात, बागेत, स्मशानाजवळ, ओसाड जागी किंवा शहरातील घरात — या कुठल्याही ठिकाणी नाही.
न सोपानत्पादुको वा छत्री वा नांतरिक्षके । न चैवाभिमुखः स्त्रीणां गुरुब्राह्मणयोर्गवाम्
पायरीवर, चपला घालून, छत्रीखाली, मोकळ्या आकाशाखाली, किंवा स्त्रिया, गुरु, ब्राह्मण आणि गायी यांच्या समोरसुद्धा नाही.
न देवदेवालययोरपामपि कदाचन । न ज्योतींषि निरीक्षन्वानवाप्रतिमुखोथ वा
देवळात किंवा देवस्थानात, पाण्याजवळ, दिवा, मूर्ती किंवा प्रतिमा पाहताना — कधीच नाही.
प्रत्यादित्यं प्रत्यनलं प्रतिसोमं तथैव च । आहृत्य मृत्तिकां कूलाल्लेपगंधापकर्षणीम्
सूर्य, अग्नी किंवा चंद्र यांच्या समोर नाही. नदीच्या काठी शुद्ध, सुवासिक आणि स्वच्छ माती गोळा करावी.
कुर्यादतंद्रितः शौचं विशुद्धैरुद्धृतोदकैः । नाहरेन्मृतिकां विप्रः पांशुलां न सकर्दमाम्
शुद्ध पाण्याने, लक्षपूर्वक शौच करावे. ब्राह्मणाने धुळकट किंवा चिखलकट माती घेऊ नये.
न मार्गान्नोषराद्देशाच्छौचशिष्टां परस्य च । न देवायतनात्कूपाद्धाम्नो न च जलात्तथा
रस्त्यावरून, ओसाड जागेतून, दुसऱ्याच्या शौचानंतर उरलेली, देवळातून, विहिरीतून, घरातून किंवा पाण्यातून माती घेऊ नये.
उपस्पृशेत्ततो नित्यं पूर्वोक्तेन विधानतः
यानंतर, आधी सांगितलेल्या पद्धतीने नेहमीच आचमन करावे.
इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे कर्मयोगकथने। द्विपंचाशत्तमोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणाच्या स्वर्गखंडातील कर्मयोग कथनाचा बावन्नावा अध्याय येथे संपला.
व्यास उवाच- एवं दंडादिभिर्युक्तः शौचाचारसमन्वितः । आहूतोध्यापनं कुर्याद्वीक्ष्यमाणो गुरोर्मुखम्
व्यास म्हणाले — दंड वगैरे आवश्यक वस्तूंनी युक्त, शुद्ध आचार पाळणारा शिष्य, गुरु बोलावतात तेव्हा त्यांच्याकडे पाहून पठण करावे.
नित्यमुद्यतपाणिः स्यात्साध्वाचारः सुसंयतः । आस्यतामिति चोक्तः सन्नासीताभिमुखं गुरोः
नेहमी जागरूक, चांगला आचार असलेला आणि संयमी असावा. 'बस' असे गुरु म्हणाले की, त्यांच्या समोर बसावे.
प्रतिश्रवणसंभाषे शयानो न समाचरेत् । आसीनो न च भुंजानो न तिष्ठेन्न पराङ्मुखः
गुरु बोलावल्यावर झोपेत, जेवत किंवा उभा राहून उत्तर देऊ नये, किंवा पाठ फिरवू नये.
नीचैः शय्यासनं चास्य सर्वदा गुरुसन्निधौ । गुरोस्तु चक्षुर्विषयेन यथेष्टासनो भवेत्
गुरुंच्या उपस्थितीत नेहमी आपले आसन आणि पलंग खाली असावेत. मात्र गुरुंच्या नजरेत, गरजेनुसार बसावे.
नोदाहरेदस्य नाम परोक्षमपि केवलम् । न चैवास्यानुकुर्वीत गतिभाषणचेष्टितम्
गुरुंचे नाव त्यांच्या अनुपस्थितीतही उच्चारू नये. त्यांची चाल, बोलणे किंवा हावभाव यांची नक्कल करू नये.
गुरोर्यत्र परीवादो निंदा वापि प्रवर्तते । कर्णौ तत्र पिधातव्यौ गंतव्यं वा ततोऽन्यतः
जिथे गुरुंची निंदा किंवा टीका होते, तिथे कान झाकावेत किंवा तिथून निघून जावे.
दूरस्थो नार्चयेदेनं न क्रुद्धो नांतिके स्त्रियः । न चैवास्योत्तरं ब्रूयात्स्थितो नासीत सन्निधौ
दूरून गुरुंची पूजा करू नये, रागात किंवा जवळ स्त्रिया असताना त्यांच्याजवळ जाऊ नये. उभा राहून उत्तर देऊ नये किंवा गुरुंच्या परवानगीशिवाय त्यांच्या समोर बसू नये.
उदकुंभं कुशान्पुष्पं समिधोऽस्याहरेत्सदा । मार्जनं लेपनं नित्यमंगानां वै समाचरेत्
नेहमी गुरुंसाठी पाण्याचे भांडे, कुशा, फुले, समिधा आणावीत. त्यांचे अंग स्वच्छ करणे व उटणे लावणे नेहमी करावे.
नास्य निर्माल्यशयनं पादुकोपानहावपि । आक्रामेदासनं चास्य च्छायादीन्वा कदाचन
गुरुंची माळ, पलंग, चपला किंवा पादत्राणे यावर कधीच पाऊल ठेवू नये, किंवा त्यांच्या आसन किंवा सावलीवरून कधीही जाऊ नये.
साधयेद्दंतकाष्ठादींल्लब्धं चास्मै निवेदयेत् । अनापृच्छ्य न गंतव्यं भवेत्प्रियहिते रतः
दात घासण्याची काडी वगैरे तयार करून गुरुंना द्यावी. काही मिळाले तर तेही त्यांना अर्पण करावे. गुरुंची परवानगी न घेता जाऊ नये आणि त्यांच्या प्रिय व हितकारक गोष्टींमध्ये मन लावावे.
न पादौ सारयेदस्य सन्निधाने कदाचन । जृंभितं हसितं चैव कंठप्रावरणं तथा
कधीही गुरूंच्या उपस्थितीत पाय सरळ करु नयेत, तिथे जांभई देऊ नये, हसू नये किंवा गळा झाकू नये.
वर्जयेत्सन्निधौ नित्यमंगस्फोटनमेव च । यथाकालमधीयीत यावन्न विमना गुरुः
गुरूंच्या समोर नेहमी अंग वाजवणे टाळावे. योग्य वेळी अभ्यास करावा, तोपर्यंतच गुरू नाराज होत नाहीत.
आसीनोऽधो गुरोः पार्श्वे सेवां च सुसमाहितः । आसने शयने याने नैव तिष्ठेत्कदाचन
गुरूंच्या खाली किंवा बाजूला बसून एकाग्रतेने सेवा करावी. गुरू बसलेले, झोपलेले किंवा वाहनात असताना कधीही उभे राहू नये.
धावंतमनुधावेत गच्छंतमनुगच्छति । गोश्वोष्ट्रयानप्रासादे तथाधोविष्टरेषु च
गुरू धावत असतील तर त्यांच्यामागे धावावे, चालत असतील तर सोबत जावे; गोठ्यात, घोड्यावर, उंटावर, वाहनात, राजवाड्यात किंवा जमिनीवर कुठेही असो.
आसीत गुरुणा सार्द्धं शिलाफलक नौषु च । जितेंद्रियः स्यात्सततं वश्यात्माक्रोधनः शुचिः
गुरूंसोबत दगडावर, फळकुटावर किंवा होडीत बसावे. नेहमी इंद्रिये जिंकलेली, मन शांत, राग नसलेली आणि शुद्ध राहावे.
प्रयुंजीत सदा वाचं मधुरां हितकारिणीम् । गंधमाल्यं रसं कल्पं शुक्तिं प्राणिविहिंसनम्
नेहमी गोड आणि हितकारक बोलावे. सुवास, फुले, स्वादिष्ट पदार्थ, दागिने आणि जिवांना त्रास देणे टाळावे.
अभ्यंजनांजनोन्मर्द्दच्छत्रधारणमेव च । कामं लोभं भयं निद्रां गीतवादित्रनर्तनम्
तेल लावणे, काजळ घालणे, मालिश करणे, छत्री धरणे तसेच इच्छा, लोभ, भीती, झोप, गाणे, वाद्य वाजवणे आणि नृत्य करणे हे सर्व टाळावे.
आतर्जनं परीवादं स्त्रीप्रेक्षालंभनं तथा । परोपघातं पैशुन्यं प्रयत्नेन विवर्जयेत्
धमकी देणे, निंदा करणे, स्त्रियांकडे पाहणे, स्पर्श करणे, इतरांना त्रास देणे आणि चुगली करणे हे सर्व काळजीपूर्वक टाळावे.
उदकुंभं सुमनसो गोशकृन्मृत्तिका कुशान् । आहरेद्यावदन्नानि भैक्ष्यं चाहरहश्चरेत्
पाण्याचे मडके, फुले, गायीचे शेण, माती आणि कुशा आणावी, आणि रोज भिक्षा मागून जेवण मिळेपर्यंत ती गोळा करावी.
घृतं च लवणं सर्वं वर्ज्यं पर्युषितं च यत् । अनृत्यदर्शी सततं भवेद्गीतादि निस्पृहः
तूप, मीठ आणि शिळे पदार्थ हे सर्व टाळावेत. नेहमी नृत्य, गाणे यासारख्या गोष्टींमध्ये आसक्ती ठेवू नये.
नादित्यं वै समीहेत नाचरेद्दंतधावनम् । एकांतमशुचिस्त्रीभिः शूद्राद्यैरभिभाषणम्
सूर्याकडे पाहू नये, दात घासू नयेत; अपवित्र स्त्रिया, शूद्र वगैरे यांच्याशी एकांतात बोलू नये.
गुरूच्छिष्टं भेषजान्नं प्रयुंजीत न कामतः । मलापकर्षणं स्नानं नाचरेद्धि कदाचन
गुरूंच्या उरलेल्या अन्नाचा आणि औषधाचा उपयोग करावा, पण इच्छेने नाही; गुरू नसताना कधीही स्नान किंवा मल काढणे करू नये.