न चैव वर्षधाराभिर्न तिष्ठन्नुद्धृतोदकैः । नैकहस्तार्पितजलैर्विना सूत्रेण वा पुनः
पावसाचे पाणी, उचललेले पाणी उभे राहून, एकाच हाताने दिलेले पाणी किंवा दोराविना पाणी वापरून आचमन करू नये.
न पादुकासनस्थो वा बहिर्जानुरथापि वा । न जल्पन्न हसन्प्रेक्षन्शयानस्तल्प एव च
पादत्राणे किंवा आसनावर बसून, गुडघे बाहेर ठेवून, बोलताना, हसताना, इकडे-तिकडे पाहताना किंवा अंगावर झोपून आचमन करू नये.
नाविक्षिताभिः फेनाद्यैरुपेताभिरथापि वा । शूद्राशुचिकरोन्मुक्तैर्नक्षाराभिस्तथैव च
फेसाळलेले किंवा अशुद्ध पाणी, शूद्र, अपवित्र किंवा वेड्यांनी स्पर्श केलेले, किंवा क्षारयुक्त पाणी वापरून आचमन करू नये.
न चैवांगुलिभिः शब्दं न कुर्यान्नान्यमानसः । न वर्णरसदुष्टाभिर्न चैव प्रदरोदकैः
बोटांनी आवाज करत, मन दुसरीकडे असताना, रंग बदललेले, चव नसलेले, वाईट असलेले किंवा वाहणारे पाणी वापरून आचमन करू नये.
न पाणिक्षुभिताभिर्वा न बहिर्गंध एव वा । हृद्गाभिः पूयते विप्रः कंठ्याभिः क्षत्रियः शुचिः
हाताने ढवळलेले किंवा बाहेरून वास आलेले पाणी वापरू नये; ब्राह्मणाने हृदयापर्यंत पोहोचणारे, क्षत्रियाने घशापर्यंत पोहोचणारे पाणी घेतल्याने शुद्धता मिळते.
प्राशिताभिस्तथा वैश्यः स्त्रीशूद्रौ स्पर्शतोंऽततः । अंगुष्ठमूलांतरतो रेखायां ब्राह्ममुच्यते
वैश्याने तोंडात घेतलेल्या पाण्याने, स्त्री आणि शूद्रांनी फक्त स्पर्शाने शुद्धता मिळते; अंगठ्याच्या मुळाशी आणि तर्जनीच्या मधून घेतलेले पाणी ब्राह्म म्हणतात.
अंतरांगुष्ठदेशिन्यैः पितॄणां तीर्थमुच्यते । कनिष्ठामूलतः पश्चात्प्राजापत्यं प्रचक्षते
अंगठा आणि तर्जनी यांच्या मध्ये घेतलेले पाणी पितरांचे तीर्थ म्हणतात; तर करंगळीच्या मुळाशी घेतलेले प्राजापत्य म्हणतात.
अंगुल्यग्रं स्मृतं दैवं तदेवार्षं प्रकीर्तितम् । मूलेन दैवमार्षं स्यादाग्नेयं मध्यतः स्मृतम्
बोटांच्या टोकावरचे पाणी दैव किंवा आर्ष म्हणतात; बोटांच्या मुळाशी घेतलेले दैव-आर्ष आणि मधल्या भागातील पाणी आग्नेय म्हणतात.
तदेव सौमिकं तीर्थमेतज्ज्ञात्वा न मुह्यति । ब्राह्मेणैव तु तीर्थेन द्विजो नित्यमुपस्पृशेत्
हेच पाणी सौम्य तीर्थ म्हणतात; हे जाणून कोणीही गोंधळत नाही. ब्राह्म तीर्थानेच द्विजाने नेहमी आचमन करावे.
होमयेद्वाथ दैवेन न तु पित्र्येण वै द्विजाः । त्रिःप्राश्नीयादपः पूर्वं ब्राह्मेण प्रयतस्ततः
दैव तीर्थाने होम करावा, पण पितृ तीर्थाने नाही; प्रथम ब्राह्म तीर्थाने तीनदा शुद्ध पाणी प्यावे.
संमृज्यांगुष्ठमूलेन मुखं वै समुपस्पृशेत् । अंगुष्ठानामिकाभ्यां तु स्पृशेन्नेत्रद्वयं ततः
अंगठ्याच्या मुळाने तोंड पुसावे, मग चेहऱ्याला स्पर्श करावा; नंतर अंगठा आणि अनामिका यांनी दोन्ही डोळ्यांना स्पर्श करावा.
तर्जन्यंगुष्ठयोगेन स्पृशेन्नासापुटद्वयम् । कनिष्ठांगुष्ठयोगेन श्रवणे समुस्पृशेत्
अंगठा आणि तर्जनीने दोन्ही नाकपुड्यांना स्पर्श करावा; अंगठा आणि करंगळीने दोन्ही कानांना स्पर्श करावा.
सर्वासामथयोगेन हृदयं तु तनवा । स्पृशेद्वै शिरसस्तद्वदंगुष्ठेनांसकद्वयम्
संपूर्ण शक्ती आणि एकाग्रतेने, त्याने आपल्या हाताने हृदयाला स्पर्श करावा, आणि अंगठ्यांनी दोन्ही खांद्यांना व डोक्यालाही तसाच स्पर्श करावा.
त्रिःप्राश्नीयाद्यदंभस्तु प्रीतास्तेनास्य देवताः । ब्रह्माविष्णुर्महेशश्च भवंतीत्यनुशुश्रुम
तीन वेळा पाणी पिऊन, त्या व्यक्तीवर देवता प्रसन्न होतात — ब्रह्मा, विष्णु आणि महेश; असे आम्ही ऐकले आहे.
गंगा च यमुना चैव प्रीयेते परिमार्जनात् । संस्पृष्टयोर्लोचनयोः प्रीयेते शशिभास्करौ
शुद्धतेमुळे गंगा आणि यमुना प्रसन्न होतात; आणि दोन्ही डोळ्यांना स्पर्श केल्यावर चंद्र आणि सूर्यही तसंच प्रसन्न होतात.
नासत्यदस्रौ प्रीयेते स्पृशेन्नासापुटद्वयम् । कर्णयोः स्पृष्टयोस्तद्वत्प्रीयेते चानिलानलौ
दोन्ही नाकपुड्यांना स्पर्श केल्यावर अश्विनी कुमार प्रसन्न होतात; आणि दोन्ही कानांना स्पर्श केल्यावर वायू आणि अग्नीही तसंच प्रसन्न होतात.
संस्पृष्टे हृदये चास्य प्रीयंते सर्वदेवताः । मूर्ध्नि संस्पर्शनादेकः प्रीतः स पुरुषो भवेत्
हृदयाला स्पर्श केल्यावर सर्व देवता प्रसन्न होतात; आणि डोक्याला स्पर्श केल्यावर तो मनुष्य विशेष प्रिय होतो.
नोच्छिष्टं कुर्वते वक्त्रे विप्रुषोंगे लगंति याः । दंतवद्दंतलग्नेषु जिह्वास्पर्शे शुचिर्भवेत्
तोंडाला लागलेले ओलेपण अपवित्र करत नाही; पण दात किंवा जिभेला चिकटले असल्यास, जिभेला स्पर्श केल्यावर शुद्धता येते.
स्पृशंति बिंदवः पादौ य आचामयतः परान् । भूमिपांशुसमा ज्ञेया न तैरस्पृश्यता भवेत्
शुद्धी करताना पायाला पडलेले पाण्याचे थेंब माती किंवा धुळीसारखेच समजावेत; त्यामुळे अपवित्रता येत नाही.
मधुपर्के च सोमे च तांबूलस्य च भक्षणे । फलमूले चेक्षुदंडेन दोषं प्राह वै मनुः
मधुपर्क, सोम, तांबूल, फळ, कंद किंवा ऊस खाताना दोष आहे, असे मनूने सांगितले आहे.
प्रचरंश्चान्नपानेषु द्रव्यहस्तो भवेन्नरः । भूमौ निक्षिप्य तद्द्रव्यमाचम्याभ्युक्षयेत्तु तत्
अन्न किंवा पाणी घेताना ते हातात ठेवावे; आणि ते जमिनीवर ठेवून, स्वतः शुद्ध करून त्यावर पाणी शिंपडावे.
तैजसं वै समादाय यद्युच्छिष्टो भवेद्द्विजः । भूमौ निक्षिप्य तद्द्रव्यमाचम्याभ्युक्षयेत्तु तत्
जर कोणीतरी धातूचा पदार्थ हातात असताना अपवित्र झाला, तर तो पदार्थ जमिनीवर ठेवावा, स्वतः शुद्ध करावा आणि त्यावर पाणी शिंपडावे.
यद्यद्द्रव्यं समादाय भवेदुच्छेषणान्वितः । अनिधायैव तद्द्रव्यं भूमौ त्वशुचितामियात्
कोणताही पदार्थ घेतल्यानंतर जर उरलेले अन्न लागले आणि तो पदार्थ जमिनीवर न ठेवता ठेवला, तर तो पदार्थ अपवित्र होतो.
वस्त्रादिषु विकल्पः स्यात्तत्संस्पृश्याचमेदिह । अरण्ये निर्जने रात्रौ चौरव्याघ्राकुले पथि
कपडे वगैरे बाबतीत काही वेगळेपण असू शकते; त्यांना स्पर्श करून शुद्धता घ्यावी, विशेषतः जंगलात, एकट्याने रात्री किंवा चोर व वाघ असलेल्या रस्त्यावर.
कृत्वा मूत्रं पुरीषं वा द्रव्यहस्तो न दुष्यति । निधाय दक्षिणे कर्णे ब्रह्मसूत्रमुदङ्मुखः
मूत्र किंवा विष्ठा केल्यानंतर, हातात पदार्थ घेतला असेल तरी तो अपवित्र होत नाही; पण ब्रह्मसूत्र उजव्या कानावर ठेवून, उत्तर दिशेला तोंड करावे.
अह्नि कुर्याच्छकृन्मूत्रं रात्रौ चेद्दक्षिणामुखः । अंतर्धाय महीं काष्टैः पत्रैर्लोष्टतृणेन वा
दिवसा दक्षिणेकडे तोंड करून, आणि रात्री उजवीकडे तोंड करून मूत्र किंवा विष्ठा करावी; आणि ते लाकूड, पान, मातीचे ढेकळ किंवा गवताने झाकावे.
प्रावृत्य च शिरः कुर्याद्विण्मूत्रस्य विसर्जनम् । छायाकूपनदीगोष्ठचैत्यांभः पथि भस्मसु
मूत्र किंवा विष्ठा करताना डोके झाकावे; सावली, विहीर, नदी, गोठा, मंदिर, पाणी, रस्ता किंवा राख याठिकाणी करू नये.
अग्नौ चैव श्मशाने च विण्मूत्रं न समाचरेत् । न गोमयेन काष्ठे वा महावृक्षेऽथ शाद्वले
अग्नीमध्ये किंवा स्मशानात मूत्र किंवा विष्ठा करू नये; तसेच शेण, लाकूड, मोठे झाड किंवा गवतावरही करू नये.
न तिष्ठन्न च निर्वासा न च पर्वतमंडले । न जीर्णदेवायतने वल्मीके न कदाचन
उभे राहून, कपडे न घालता, डोंगरावर, जीर्ण मंदिरात किंवा मुंग्याच्या वारुळात कधीही करू नये.
न ससत्वेषु गर्तेषु न गच्छन्न समाचरेत् । तुषांगारकपालेषु राजमार्गे तथैव च
ज्यात सजीव प्राणी असतात अशा खड्ड्यात, चालताना, तुस, कोळसा, मडक्याचे तुकडे किंवा राजमार्गावरही करू नये.