धारयेद्वैणवपालाशौ दंडौ केशांतिकौ द्विजः । यज्ञार्हवृक्षजं वाथ सौम्यमव्रणमेव च
द्विजाने नेहमी केसांच्या टोकापर्यंत पोहोचणारे दोन दांडे, एक बांबूचा आणि एक पळसाच्या लाकडाचा, किंवा यज्ञासाठी योग्य, मऊ आणि डाग नसलेला लाकडाचा एक दांडा घ्यावा.
सायंप्रातर्द्विजः संध्यामुपासीत समाहितः । कामाल्लोभाद्भयान्मोहात्त्यक्त्वैनां पतितो भवेत्
द्विजाने सकाळी आणि संध्याकाळी एकाग्र मनाने संध्यावंदन करावे. इच्छेने, लोभाने, भीतीने किंवा मोहाने ते सोडल्यास तो पतित होतो.
अग्निकार्यं ततः कुर्यात्सायंप्रातः प्रसन्नधीः । स्नात्वा संतर्पयेद्देवानृषीन्पितृगणांस्तथा
यानंतर, प्रसन्न मनाने सकाळी आणि संध्याकाळी अग्निकर्म करावे. स्नान करून देव, ऋषी आणि पितर यांना तृप्त करावे.
देवताभ्यर्चनं कुर्यात्पुष्पैः पत्रैर्यवांबुभिः । अभिवादनशीलः स्यान्नित्यं वृद्धेषु धर्मतः
देवतांची पूजा फुलांनी, पानांनी, जवाने आणि पाण्याने करावी. वडीलधाऱ्यांना नेहमी धर्माप्रमाणे आदराने नमस्कार करावा.
असावहं भो नामेति सम्यक्प्रणतिपूर्वकम् । आयुरारोग्यसिद्ध्यर्थं तंद्रादिपरिवर्जितः
योग्य नमस्कार करून, 'मी अमुक आहे, प्रभो' असे म्हणावे, आळस वगैरे टाळून, दीर्घायुष्य आणि आरोग्यासाठी.
आयुष्मान्भव सौम्येति वचो विप्रोऽभिवादने । आकारश्चास्य नाम्नोंऽते वाच्यः पूर्वाक्षरप्लुतः
नमस्काराला प्रत्युत्तर म्हणून ब्राह्मणाने 'दीर्घायुषी हो, सौम्य' असे म्हणावे आणि नावाचा शेवटचा अक्षर लांब उच्चारावा.
यो न वेत्त्यभिवादस्य विप्रः प्रत्यभिवादनम् । नाभिवाद्यः स विदुषा यथा शूद्रस्तथैव सः
जो ब्राह्मण नमस्काराचे प्रत्युत्तर देत नाही, त्याला विद्वानांनी नमस्कार करू नये; तो शूद्रासारखाच आहे.
व्यत्यस्तपाणिना कार्यं पादसंग्रहणं गुरोः । सव्येन सव्यः स्प्रष्टव्यो दक्षिणेन तु दक्षिणः
गुरूंच्या पायांना स्पर्श करताना डाव्या पायाला डाव्या हाताने आणि उजव्या पायाला उजव्या हाताने स्पर्श करावा.
लौकिकं वैदिकं वापि तथाध्यात्मिकमेव वा । अवाप्य प्रयतो ज्ञानं तं पूर्वमभिवादयेत्
सांसारिक, वैदिक किंवा आध्यात्मिक असे कोणतेही ज्ञान प्रयत्नपूर्वक मिळवल्यावर प्रथम गुरूंना नमस्कार करावा.
नोदकं धारयेद्भैक्ष्यं पुष्पाणि समिधस्तथा । एवंविधानि चान्यानि न देवार्थेषु कर्म्मसु
देवतांच्या कार्यात असताना पाणी, भिक्षा, फुले, समिधा किंवा अशी कोणतीही वस्तू हातात धरू नये.
ब्राह्मणं कुशलं पृच्छेत्क्षत्रबंधुमनामयम् । वैश्यं क्षेमं समागम्य शूद्रमारोग्यमेव च
ब्राह्मणाला कुशल विचारावे, क्षत्रियाला आरोग्य, वैश्याला कल्याण आणि शूद्राला आरोग्य विचारावे.
उपाध्यायः पिता ज्येष्ठो भ्राता त्राता च भीतितः । मातुलः श्वशुरश्चैव मातामह पितामहौ
उपाध्याय, वडील, मोठा भाऊ, संकटात मदत करणारा, मामा, सासरे, आजोबा आणि आजोबा हे—
वर्णश्रेष्ठः पितृव्यश्च पुंसोऽत्र गुरवः स्मृताः । माता मातामही गुर्वी पितुर्मातुश्च सोदराः
जातीत श्रेष्ठ, काका हे पुरुषांमध्ये गुरु मानले जातात; आई, आजी आणि वडिलांची व आईची बहिणी ह्या देखील गुरु आहेत.
श्वश्रूः पितामही ज्येष्ठा धात्री च गुरवः स्त्रियः । ज्ञेयस्तु गुरुवर्गोऽयं मातृतः पितृतो द्विजाः
सासू, वडिलांची आई, मोठी धाय—या स्त्रिया गुरु आहेत; हा गुरु वर्ग आईच्या आणि वडिलांच्या बाजूने ओळखावा, हे द्विजांनो.
अनुवर्तनमेतेषां मनोवाक्कायकर्मभिः । गुरून्दृष्ट्वा समुत्तिष्ठेदभिवाद्य कृताञ्जलि
त्यांचे मन, वाणी आणि कृतीने अनुसरण करावे; गुरु दिसल्यावर उठावे, नमस्कार करावा आणि हात जोडून उभे राहावे.
नैतैरुपविशेत्सार्द्धं विवदेन्नात्मकारणात् । जीवितार्थमपि द्वेषाद्गुरुभिर्नैव भाषणम्
त्यांच्यासोबत बसू नये, स्वतःच्या कारणासाठी वाद करू नये; जरी जीव वाचवायचा असला तरी द्वेषाने गुरुंसोबत बोलू नये.
उद्रिक्तोऽपि गुणैरन्यैर्गुरुद्वेषी पतत्यधः । गुरूणामपि सर्वेषां पंच पूज्या विशेषतः
इतर गुण असले तरी जो गुरुंचा द्वेष करतो, तो खाली पडतो; सर्व गुरुंपैकी पाच जण विशेष पूज्य आहेत.
तेषामाद्यास्त्रयः श्रेष्ठास्तेषां माता सुपूजिता । यो भावयति या सूते येन विद्योपदिश्यते
त्यांपैकी पहिले तीन श्रेष्ठ आहेत; त्यात आईचे विशेष पूजन करावे—जी वाढवते, जी जन्म देते आणि जी विद्या शिकवते.
ज्येष्ठो भ्राता च भर्ता च पंचैते गुरवः स्मृताः । आत्मनः सर्वयत्नेन प्राणत्यागेन वा पुनः
मोठा भाऊ आणि पती — हे पाचजण गुरु मानले गेले आहेत. आपल्या जीवाचीही पर्वा न करता, सर्वतोपरी प्रयत्न करून त्यांचा सन्मान करावा.
पूजनीया विशेषेण पंचैते भूतिमिच्छता । यावत्पिता च माता च द्वावेतौ निर्विकारिणौ
जो कोणी ऐश्वर्य मिळवू इच्छितो, त्याने या पाचजणांचा विशेष आदर करावा. वडील आणि आई — हे दोघे जिवंत असताना त्यांचा मान राखावा.
तावत्सर्वं परित्यज्य पुत्रः स्यात्तत्परायणः । पिता माता च सुप्रीतौ स्यातां पुत्रगुणैर्यदि
तोपर्यंत, मुलाने सर्व काही सोडून आईवडिलांच्या सेवेत राहावे. जर वडील आणि आई मुलाच्या गुणांनी अत्यंत प्रसन्न झाले, तरच हे साध्य होते.
स पुत्रः सकलं धर्मं प्राप्नुयात्तेन कर्मणा । नास्ति मातृसमं दैवं नास्ति पितृसमो गुरुः
अशा कृत्यामुळे तो मुलगा सर्व धर्म मिळवतो. आईसारखे दैवत नाही आणि वडिलांसारखा गुरुही नाही.
तयोः प्रत्युपकारोऽपि न कथंचन विद्यते । तयोर्नित्यं प्रियं कुर्यात्कर्मणा मनसा गिरा
त्यांच्या उपकाराचे फेड कधीच शक्य नाही. म्हणून नेहमी कृतीने, मनाने आणि वाणीने त्यांना प्रिय वाटेल असेच वागावे.
न ताभ्यामननुज्ञातो धर्ममन्यं समाचरेत् । वर्जयित्वा मुक्तिफलं नित्यं नैमित्तिकं तथा
त्यांची परवानगी न घेता, मुक्ती देणारे किंवा नित्य व नैमित्तिक कर्तव्य सोडून इतर कोणतेही कर्तव्य करू नये.
धर्मसारः समुद्दिष्टः प्रेत्यानंतफलप्रदः । सम्यगाराध्य वक्तारं विसृष्टस्तदनुज्ञया
हेच धर्माचे सार सांगितले आहे, जे मृत्यूनंतर अमर फळ देते. योग्यरित्या गुरूचे पूजन करून, त्यांच्या संमतीने शिष्याला विद्या मिळते.
शिष्यो विद्याफलं भुंक्ते प्रेत्य चापद्यते दिवि । यो भ्रातरं पितृसमं ज्येष्ठं मूढोऽवमन्यते
शिष्य विद्या मिळवून, मृत्यूनंतर स्वर्गात पोहोचतो. पण जो मूर्ख मोठ्या भावाचा वडिलांसारखा आदर करत नाही—
तेन दोषेण संप्रेत्य निरयं घोरमृच्छति । पुंसां वर्त्मनि सृष्टेन पूज्यो भर्ता तु सर्वदा
त्याच्या त्या दोषामुळे, मृत्यूनंतर तो भयंकर नरकात जातो. पुरुषांच्या मार्गात पतीचा नेहमी सन्मान करावा, असे ठरवले आहे.
अपि मातरि लोकेऽस्मिन्नुपकाराद्धि गौरवम् । मातुलांश्च पितृव्यांश्च श्वशुरानृत्विजो गुरून्
या जगात आईला तिच्या उपकारामुळे मान मिळतो. मामा, काका, सासरे, यज्ञ करणारे पुरोहित आणि गुरु —
असावहमिति ब्रूयात्प्रत्युत्थायाभिवादयेत् । अवाच्यो दीक्षितो नाम्ना यवीयानपि यो भवेत्
त्यांना पाहिल्यावर उठावे, नमस्कार करावा आणि 'मी आलो' असे सांगावे. दीक्षा घेतलेल्या व्यक्तीला, तो लहान असला तरी, नावाने हाक मारू नये.
भो भवत्पूर्वकं त्वेनमभिभाषेत धर्मवित् । अभिवाद्यश्च पूज्यश्च शिरसानम्य एव च
धर्म जाणणाऱ्याने 'भो', 'आपण' अशा आदरार्थी शब्दांनी त्याच्याशी बोलावे. नमस्कार करून, डोकं झुकवून त्याचा सन्मान करावा.