दंडी च मेखली सूत्री कृष्णाजिनधरो मुनिः । भिक्षाहारो गुरुहितो वीक्ष्यमाणो गुरोर्मुखम्
त्याने दंड घ्यावा, मेखला बांधावी, यज्ञोपवीत घालावे, कृष्णाजिन पांघरावे, भिक्षा मागून खावे, गुरूच्या हितासाठी वागावे आणि गुरूच्या चेहऱ्याकडे पाहावे.
कार्पासमुपवीतार्थं निर्मितं ब्रह्मणा पुरा । ब्राह्मणानां त्रिवृत्सूत्रं कौशं वा वस्त्रमेव वा
यज्ञोपवीतासाठी पूर्वी ब्रह्मदेवांनी कापसाचे तीन धाग्यांचे यज्ञोपवीत ब्राह्मणांसाठी तयार केले होते, किंवा ते कुशा किंवा वस्त्राचेही असू शकते.
सदोपवीती चैव स्यात्सदाबद्ध शिखो द्विजः । अन्यथा यत्कृतं कर्म्म तद्भवत्ययथाकृतम्
द्विजाने नेहमी यज्ञोपवीत घालावे आणि शिखा नेहमी बांधलेली असावी. अन्यथा केलेले कर्म योग्य होत नाही.
वसेदविकृतं वासः कार्पासं वा कषायकम् । तदेव परिधानीयं शुक्लं तांतवमुत्तमम्
त्याने शुद्ध वस्त्र किंवा काषाय रंगवलेले कापसाचे वस्त्र घालावे. तेच पांढरे आणि उत्कृष्ट सूती वस्त्र परिधान करावे.
उत्तरं तु समाम्नातं वासः कृष्णाजिनं शुभम् । अभावे गावयमपि रौरवं वा विधीयते
वरच्या अंगावर घालायचे वस्त्र म्हणजे शुभ कृष्णाजिन आहे. ते नसेल तर गायीचे कातडे किंवा मेंढीचे लोकरही चालते.
उद्धृत्य दक्षिणं बाहुं सव्यबाहौ समर्पितम् । उपवीतं भवेन्नित्यं निवीतं कंठसज्जने
उजवा हात वर करून डाव्या हातावर ठेवून यज्ञोपवीत नेहमी घालावे; गळ्यात घातल्यास त्याला निवीत म्हणतात.
सव्यबाहुं समुद्धृत्य दक्षिणे तु धृतं द्विजाः । प्राचीनावीतमित्युक्तं पित्र्येकर्मणि योजयेत्
डावा हात वर करून उजव्या हातावर ठेवला, तर त्याला प्राचीनावीत म्हणतात आणि ते पितृकार्यांसाठी वापरावे.
अग्न्यागारे गवां गोष्ठे होमे तप्ये तथैव च । स्वाध्याये भोजने नित्यं ब्राह्मणानां च सन्निधौ
अग्निकुंडात, गायींच्या गोठ्यात, होम करताना, तप करताना, स्वाध्याय करताना, जेवतांना आणि ब्राह्मणांच्या उपस्थितीत नेहमी यज्ञोपवीत घालावे.
उपासने गुरूणां च संध्ययोः साधुसंगमे । उपवीती भवेन्नित्यं विधिरेष सनातनः
गुरूंच्या उपस्थितीत, संध्याकाळी, सत्पुरुषांच्या संगतीत आणि उपासनेच्या वेळी नेहमी यज्ञोपवीत घालावे; हीच सनातन प्रथा आहे.
मौंजी त्रिवृत्समां श्लिष्टां कुर्याद्विप्रस्य मेखलाम् । मुंजाभावे कुशेनाहुर्ग्रंथिनैकेन वा त्रिभिः
मुंजेच्या तीन वळ्यांची घट्ट मेखला ब्राह्मणासाठी तयार करावी. मुंजा नसेल तर कुशेने किंवा एक किंवा तीन गाठींनी ती करावी असे सांगितले आहे.
धारयेद्वैणवपालाशौ दंडौ केशांतिकौ द्विजः । यज्ञार्हवृक्षजं वाथ सौम्यमव्रणमेव च
द्विजाने नेहमी केसांच्या टोकापर्यंत पोहोचणारे दोन दांडे, एक बांबूचा आणि एक पळसाच्या लाकडाचा, किंवा यज्ञासाठी योग्य, मऊ आणि डाग नसलेला लाकडाचा एक दांडा घ्यावा.
सायंप्रातर्द्विजः संध्यामुपासीत समाहितः । कामाल्लोभाद्भयान्मोहात्त्यक्त्वैनां पतितो भवेत्
द्विजाने सकाळी आणि संध्याकाळी एकाग्र मनाने संध्यावंदन करावे. इच्छेने, लोभाने, भीतीने किंवा मोहाने ते सोडल्यास तो पतित होतो.
अग्निकार्यं ततः कुर्यात्सायंप्रातः प्रसन्नधीः । स्नात्वा संतर्पयेद्देवानृषीन्पितृगणांस्तथा
यानंतर, प्रसन्न मनाने सकाळी आणि संध्याकाळी अग्निकर्म करावे. स्नान करून देव, ऋषी आणि पितर यांना तृप्त करावे.
देवताभ्यर्चनं कुर्यात्पुष्पैः पत्रैर्यवांबुभिः । अभिवादनशीलः स्यान्नित्यं वृद्धेषु धर्मतः
देवतांची पूजा फुलांनी, पानांनी, जवाने आणि पाण्याने करावी. वडीलधाऱ्यांना नेहमी धर्माप्रमाणे आदराने नमस्कार करावा.
असावहं भो नामेति सम्यक्प्रणतिपूर्वकम् । आयुरारोग्यसिद्ध्यर्थं तंद्रादिपरिवर्जितः
योग्य नमस्कार करून, 'मी अमुक आहे, प्रभो' असे म्हणावे, आळस वगैरे टाळून, दीर्घायुष्य आणि आरोग्यासाठी.
आयुष्मान्भव सौम्येति वचो विप्रोऽभिवादने । आकारश्चास्य नाम्नोंऽते वाच्यः पूर्वाक्षरप्लुतः
नमस्काराला प्रत्युत्तर म्हणून ब्राह्मणाने 'दीर्घायुषी हो, सौम्य' असे म्हणावे आणि नावाचा शेवटचा अक्षर लांब उच्चारावा.
यो न वेत्त्यभिवादस्य विप्रः प्रत्यभिवादनम् । नाभिवाद्यः स विदुषा यथा शूद्रस्तथैव सः
जो ब्राह्मण नमस्काराचे प्रत्युत्तर देत नाही, त्याला विद्वानांनी नमस्कार करू नये; तो शूद्रासारखाच आहे.
व्यत्यस्तपाणिना कार्यं पादसंग्रहणं गुरोः । सव्येन सव्यः स्प्रष्टव्यो दक्षिणेन तु दक्षिणः
गुरूंच्या पायांना स्पर्श करताना डाव्या पायाला डाव्या हाताने आणि उजव्या पायाला उजव्या हाताने स्पर्श करावा.
लौकिकं वैदिकं वापि तथाध्यात्मिकमेव वा । अवाप्य प्रयतो ज्ञानं तं पूर्वमभिवादयेत्
सांसारिक, वैदिक किंवा आध्यात्मिक असे कोणतेही ज्ञान प्रयत्नपूर्वक मिळवल्यावर प्रथम गुरूंना नमस्कार करावा.
नोदकं धारयेद्भैक्ष्यं पुष्पाणि समिधस्तथा । एवंविधानि चान्यानि न देवार्थेषु कर्म्मसु
देवतांच्या कार्यात असताना पाणी, भिक्षा, फुले, समिधा किंवा अशी कोणतीही वस्तू हातात धरू नये.
ब्राह्मणं कुशलं पृच्छेत्क्षत्रबंधुमनामयम् । वैश्यं क्षेमं समागम्य शूद्रमारोग्यमेव च
ब्राह्मणाला कुशल विचारावे, क्षत्रियाला आरोग्य, वैश्याला कल्याण आणि शूद्राला आरोग्य विचारावे.
उपाध्यायः पिता ज्येष्ठो भ्राता त्राता च भीतितः । मातुलः श्वशुरश्चैव मातामह पितामहौ
उपाध्याय, वडील, मोठा भाऊ, संकटात मदत करणारा, मामा, सासरे, आजोबा आणि आजोबा हे—
वर्णश्रेष्ठः पितृव्यश्च पुंसोऽत्र गुरवः स्मृताः । माता मातामही गुर्वी पितुर्मातुश्च सोदराः
जातीत श्रेष्ठ, काका हे पुरुषांमध्ये गुरु मानले जातात; आई, आजी आणि वडिलांची व आईची बहिणी ह्या देखील गुरु आहेत.
श्वश्रूः पितामही ज्येष्ठा धात्री च गुरवः स्त्रियः । ज्ञेयस्तु गुरुवर्गोऽयं मातृतः पितृतो द्विजाः
सासू, वडिलांची आई, मोठी धाय—या स्त्रिया गुरु आहेत; हा गुरु वर्ग आईच्या आणि वडिलांच्या बाजूने ओळखावा, हे द्विजांनो.
अनुवर्तनमेतेषां मनोवाक्कायकर्मभिः । गुरून्दृष्ट्वा समुत्तिष्ठेदभिवाद्य कृताञ्जलि
त्यांचे मन, वाणी आणि कृतीने अनुसरण करावे; गुरु दिसल्यावर उठावे, नमस्कार करावा आणि हात जोडून उभे राहावे.
नैतैरुपविशेत्सार्द्धं विवदेन्नात्मकारणात् । जीवितार्थमपि द्वेषाद्गुरुभिर्नैव भाषणम्
त्यांच्यासोबत बसू नये, स्वतःच्या कारणासाठी वाद करू नये; जरी जीव वाचवायचा असला तरी द्वेषाने गुरुंसोबत बोलू नये.
उद्रिक्तोऽपि गुणैरन्यैर्गुरुद्वेषी पतत्यधः । गुरूणामपि सर्वेषां पंच पूज्या विशेषतः
इतर गुण असले तरी जो गुरुंचा द्वेष करतो, तो खाली पडतो; सर्व गुरुंपैकी पाच जण विशेष पूज्य आहेत.
तेषामाद्यास्त्रयः श्रेष्ठास्तेषां माता सुपूजिता । यो भावयति या सूते येन विद्योपदिश्यते
त्यांपैकी पहिले तीन श्रेष्ठ आहेत; त्यात आईचे विशेष पूजन करावे—जी वाढवते, जी जन्म देते आणि जी विद्या शिकवते.
ज्येष्ठो भ्राता च भर्ता च पंचैते गुरवः स्मृताः । आत्मनः सर्वयत्नेन प्राणत्यागेन वा पुनः
मोठा भाऊ आणि पती — हे पाचजण गुरु मानले गेले आहेत. आपल्या जीवाचीही पर्वा न करता, सर्वतोपरी प्रयत्न करून त्यांचा सन्मान करावा.
पूजनीया विशेषेण पंचैते भूतिमिच्छता । यावत्पिता च माता च द्वावेतौ निर्विकारिणौ
जो कोणी ऐश्वर्य मिळवू इच्छितो, त्याने या पाचजणांचा विशेष आदर करावा. वडील आणि आई — हे दोघे जिवंत असताना त्यांचा मान राखावा.