इदं धन्यमिदं स्वर्ग्यमिदं सेव्यमिदं शुभम् । इदं पुण्यमिदं रम्यं पावनं धर्ममुत्तमम्
हे धन्य आहे, हे स्वर्गप्राप्तीसाठी आहे, हे सेवनीय आहे, हे शुभ आहे; हे पुण्य आहे, रमणीय आहे, पावन आहे आणि श्रेष्ठ धर्म आहे.
महर्षीणामिदं गुह्यं सर्वपापप्रणाशनम् । अधीत्य च द्विजो ध्यायन्निर्मलत्वमवाप्नुयात्
हे महर्षींचे गूढ आहे, सर्व पापांचा नाश करणारे आहे; जो द्विज हे वाचून मनन करतो, तो निर्मळता प्राप्त करतो.
यश्चेदं शृणुयान्नित्यं तीर्थं पुण्यं सदा शुचिः । जातिस्मरत्वं लभते नाकपृष्ठे च मोदते
जो हा पुण्य तीर्थ नेहमी ऐकतो, तो नेहमी शुद्ध राहून जन्मजन्मांतरीची स्मृती मिळवतो आणि स्वर्गात आनंद भोगतो.
प्राप्यंते तानि तीर्थानि सद्भिः शिष्टार्थदर्शिभिः । स्नाहि तीर्थेषु कौरव्य न च वक्रमतिर्भव
सज्जन आणि शिष्टार्थ जाणणारे हे तीर्थ प्राप्त करतात; कौरव्य, तू तीर्थात स्नान कर आणि वाकडे मन ठेवू नकोस.
त्वया तु सम्यक्पृष्टेन कथितं तु मया विभो । पितरस्तारिताः सर्वे तारिताश्च पितामहाः
तू योग्य प्रकारे विचारलेस म्हणून मी तुला सांगितले; त्यामुळे तुझे सर्व पितर आणि आजोबा तारले गेले.
प्रयागस्य तु सर्वे ते कलां नार्हंति षोडशीम् । एवं ज्ञानं च योगं च तीर्थं चैव युधिष्ठिर
प्रयागाच्या सोळाव्या भागाइतकीही इतर कोणतीही गोष्ट नाही; युधिष्ठिरा, असे ज्ञान, योग आणि तीर्थ.
बहुक्लेशेन युज्यंते ततो यांति परां गतिम् । प्रयागस्मरणाल्लोकः स्वर्गलोकं च गच्छति
ती प्राप्त करायला फार कष्ट घ्यावे लागतात आणि मगच ती परम अवस्था मिळते; प्रयागाचे स्मरण केल्याने माणूस स्वर्गलोकात जातो.
इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे प्रयागमाहात्म्ये सप्तचत्वारिंशोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणातील स्वर्गखंडातील प्रयागमाहात्म्याचा सत्तेचाळीसावा अध्याय इथे संपतो.
युधिष्ठिर उवाच- कथा सर्वात्वियं प्रोक्ताप्रयागस्य महामुने । एवं मे सर्वमाख्याहि यथा च मम तारयेत्
युधिष्ठिर म्हणाला – महर्षी, प्रयागाची कथा तू संपूर्ण सांगितलीस; आता मला असे सर्व काही सांग, ज्यामुळे मीही तारला जाऊ शकेन.
मार्कंडेय उवाच- शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि प्रोक्तं सर्वमिदं जगत् । ब्रह्माविष्णुस्तथेशानो देवता प्रभुरव्ययः
मार्कंडेय म्हणाला – राजन, ऐक, मी तुला हे सर्व जसे सांगितले तसे सांगतो; ब्रह्मा, विष्णु आणि ईशान, हे देवांचे अविनाशी प्रभू.
ब्रह्मा सृजति भूतानि स्थावरं जंगमं च यत् । तान्येतानि परो लोके विष्णुः पालयति प्रजाः
ब्रह्मा सर्व सजीव आणि निर्जीव जीवांची निर्मिती करतो; त्या सर्व जीवांचे वरच्या लोकात विष्णू रक्षण करतो.
कल्पांते तत्समग्रं हि रुद्रः संहरते जगत् । न ददाति च नाध्येति न कदाचिद्विनश्यति
कल्पाच्या शेवटी रुद्र हे संपूर्ण जग नष्ट करतो; तो न देता, न घेतो आणि कधीच नष्ट होत नाही.
ईश्वरः सर्वभूतानां यः पश्यति स पश्यति । उत्तरेण प्रतिष्ठानादिदानीं ब्रह्म तिष्ठति
जो सर्व जीवांचा स्वामी आहे, त्याला जो खरोखर पाहतो, तोच खरा पाहतो; आता उत्तरेला स्थिर झाल्यावर ब्रह्मा तिथेच आहे.
महेश्वरो वटे भूत्वा तिष्ठते परमेश्वरः । ततो देवाः सगंधर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः
परमेश्वर महेश्वर होऊन वडाच्या झाडाखाली राहतो; मग देव, गंधर्व, सिद्ध आणि मोठे ऋषी तिथे येतात.
रक्षंति परमं नित्यं पापकर्मपरायणान् । ये तु चान्ये च तिष्ठंति न यांति परमां गतिम्
ते नेहमीच पापी कर्म करणाऱ्यांपासून त्या श्रेष्ठ स्थानाचे रक्षण करतात; पण इतर जे राहतात, त्यांना ती उच्च अवस्था मिळत नाही.
युधिष्ठिर उवाच- अप्याह मे यथातत्त्वं यथैषां तिष्ठते श्रुतम् । केन वा कारणेनैव तिष्ठंति लोकसंमताः
युधिष्ठिर म्हणाला — मला खरी गोष्ट सांग, हे सर्व कसे राहतात आणि लोकांनी मान्य केलेले ते इथे का थांबतात, हेही सांग.
मार्कंडेय उवाच- प्रयागे निवसंत्येते ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । कारणं तु प्रवक्ष्यामि शृणु तत्त्वं युधिष्ठिर
मार्कंडेय म्हणाला — ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश्वर हे प्रयागात राहतात; त्याचे कारण मी सांगतो, नीट ऐक युधिष्ठिरा.
पंचयोजनविस्तीर्णं प्रयागस्य तु मंडलम् । तिष्ठंति रक्षणार्थाय पापकर्मनिवारणाः
प्रयागाचे क्षेत्र पाच योजन रुंद आहे; तिथे ते पाप निवारण आणि रक्षणासाठी राहतात.
तस्मिंस्तु स्वल्पकं पापं नरके पातयिष्यति । एवं ब्रह्मा च विष्णुश्च प्रयागे समहेश्वरः
तिथे अगदी थोडे पाप केले तरी नरकात पडावे लागते; म्हणूनच ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश्वर प्रयागात एकत्र आहेत.
सप्तद्वीपाः समुद्राश्च पर्वताश्च महीतले । तिष्ठंति ध्रियमाणाश्च यावदाभूतसंप्लवम्
सात द्वीप, समुद्र आणि पृथ्वीवरील पर्वत हे सर्व, सर्व जीवांचा संहार होईपर्यंत टिकून राहतात.
ये चान्ये बहवः सर्वे तिष्ठंति च युधिष्ठिर । पृथिवीस्थानमारभ्य निर्मितं दैवतैस्त्रिभिः
युधिष्ठिरा, इतर अनेकही तिथेच राहतात; पृथ्वीच्या स्थापनेपासून हे सर्व त्रिदेवांनी निर्माण केले आहे.
प्रजापतेरिदं क्षेत्रं प्रयागमिति विश्रुतम् । एतत्पुण्यं पवित्रं च प्रयागं तु युधिष्ठिर
प्रजापतीचे हे क्षेत्र प्रयाग म्हणून प्रसिद्ध आहे; हे प्रयाग पुण्यवान आणि पवित्र आहे, युधिष्ठिरा.
स्वराज्यं कुरु राजेंद्र भ्रातृभिः सहितो भव
राजेंद्र, आपल्या भावांसह राज्य कर.
इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे प्रयागमाहात्म्ये अष्टचत्वारिंशोऽध्यायः
श्रीपद्म महापुराणाच्या स्वर्गखंडातील प्रयागमाहात्म्य या अध्यायाचा अठ्ठेचाळीसावा अध्याय येथे संपला.
सूत उवाच- भ्रातृभिः सहिताः सर्वे पांडवा धर्मनिश्चयाः । ब्राह्मणेभ्यो नमस्कृत्वागुरुदेवांस्त्वतर्पयन्
सूत म्हणाला — सर्व पांडव आपल्या भावांसह, धर्मावर ठाम राहून, ब्राह्मणांना वंदन करून, गुरुजन आणि देवांची पूजा करतात.
वासुदेवोऽपि तत्रैव क्षणेनाभ्यागतस्तदा । पांडवैः सहितैः सर्वैः पूज्यमानः स माधवः
त्याच वेळी वासुदेव तिथे आला; सर्व पांडवांनी मिळून माधवाची पूजा केली.
कृष्णेन सहितैः सर्वैः पुनरेव महात्मभिः । अभिषिक्तः स्वराज्ये तु धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः
कृष्ण आणि सर्व महात्म्यांसह, धर्मपुत्र युधिष्ठिर पुन्हा एकदा राज्याभिषेकाने राज्यावर बसला.
एतस्मिन्नंतरे चैव मार्कंडेयो महात्मवान् । ततः स्वस्तीति चोक्त्वा वै क्षणादाश्रममागतः
इतक्यात, महात्मा मार्कंडेय 'सर्वांना शुभ होवो' असे म्हणून क्षणात आपल्या आश्रमात गेला.
युधिष्ठिरोऽपि धर्मात्मा भ्रातृभिः सहितस्तु सः । महादानं ददौ चाथ धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः
युधिष्ठिर हा धर्मशील होता. आपल्या भावांसोबत त्याने मोठे दान दिले; धर्माचा पुत्र युधिष्ठिराने उदारपणे दान केले.
यस्त्विदं कल्यमुत्थाय पठते वा शृणोति वा । मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं स गच्छति
जो कोणी शुभ वेळी उठून हे वाचतो किंवा ऐकतो, तो सर्व पापांतून मुक्त होतो आणि विष्णूच्या लोकात जातो.