गामग्निं ब्राह्मणं शास्त्रं कांचनं सलिलं स्त्रियः । मातरं पितरं चैव यो निंदति नराधिप
जो मनुष्य गायीला, अग्नीला, ब्राह्मणाला, शास्त्राला, सोन्याला, पाण्याला, स्त्रियांना, आई-वडिलांना निंदा करतो, हे नराधिपा—
नैतेषामूर्ध्वगमनमेवमाह प्रजापतिः । एवं योगस्य संप्राप्तिः स्थानं परमदुर्लभम्
त्यांना वरच्या लोकांत जाण्याचा मार्ग नाही, असं प्रजापती म्हणतो. योगाची प्राप्ती फार कठीण आहे, असंही सांगितलं आहे.
गच्छंति नरकं घोरं ये नराः पापकारिणः । हस्त्यश्वं गामनड्वाहं मणिमुक्तादि कांचनम्
जे पाप करणारे लोक आहेत, ते भयंकर नरकात जातात. जो हत्ती, घोडा, गाय, वाहन, मणी, मोती, सोनं चोरतो—
परोक्षं हरते यस्तु पश्चाद्दानं प्रयच्छति । न ते गच्छंति वै स्वर्गं दातारो यत्र भोगिनः
जो एखादी वस्तू लपून घेतो आणि नंतर दान करतो, असे दाता स्वर्गात जात नाहीत, जिथे भोग करणारे राहतात.
अनेन कर्म्मणा युक्ताः पच्यंते नरकेऽधमाः । एवं योगं च धर्म्मं च दातारं च युधिष्ठिर
अशा कर्मांत गुंतलेले नीच लोक नरकात यातना भोगतात. हे युधिष्ठिरा, असाच योग, धर्म आणि दान करणारा सांगितला आहे.
यथा सत्यमसत्यं वा अस्ति नास्तीति यत्फलम् । निरुक्तं तु प्रवक्ष्यामि यथायं स्वयमाप्नुयात्
सत्य किंवा असत्य, अस्तित्व किंवा नाही, यांचं जे फळ आहे, ते मी स्पष्ट सांगतो— माणूस स्वतः कसं मिळवतो ते.
इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे प्रयागमाहात्म्ये षट्चत्वारिंशोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीपद्ममहापुराणाच्या स्वर्गखंडातील प्रयागमाहात्म्याच्या छेचाळिसाव्या अध्यायाचा समाप्ती.
मार्कंडेय उवाच- शृणु राजन्प्रयागस्य माहात्म्यं पुनरेव तु । नैमिषं पुष्करं चैव गोतीर्थं सिंधुसागरम्
मार्कंडेय म्हणाला— राजन, आता पुन्हा प्रयागाचं माहात्म्य, तसेच नैमिष, पुष्कर, गोतीर्थ आणि सिंधू-सागर संगमाचं ऐक.
कुरुक्षेत्रं गया चैव गंगासागरमेव च । एते चान्ये च बहवो ये च पुण्याः शिलोच्चयाः
कुरुक्षेत्र, गया आणि गंगा-सागर संगम, हे आणि असे अनेक पवित्र स्थळं, तसेच पुण्यशिलांनी भरलेली डोंगरशिखरं.
दशतीर्थसहस्राणि त्रिंशत्कोट्यस्तथापरे । प्रयागे संस्थिता नित्यमेवमाहुर्मनीषिणः
दहा हजार तीर्थं आणि तीस कोटींहून अधिक तीर्थं नेहमी प्रयागात वास करतात, असं विद्वान लोक सांगतात.
त्रीणि चाप्यग्निकुंडानि येषां मध्ये तु जाह्नवी । प्रयागादभिनिष्क्रांता सर्वतीर्थपुरस्कृता
तीन अग्निकुंडं आहेत, आणि त्यांच्या मध्ये जाह्नवी वाहते. प्रयागातून बाहेर पडणारी ती सर्व तीर्थांमध्ये श्रेष्ठ मानली जाते.
तपनस्य सुता देवी त्रिषु लोकेषु विश्रुता । गंगायमुनया सार्धं संस्थिता लोकभाविनी
सूर्याची कन्या असलेली देवी, जी तिन्ही लोकांत प्रसिद्ध आहे, ती गंगा आणि यमुनासोबत प्रयागात उभी राहून सर्व लोकांचे पालन करते.
गंगायमुनयोर्मध्ये पृथिव्या जघनं स्मृतम् । प्रयागं राजशार्दूल कलां नार्हंति षोडशीम्
गंगा आणि यमुना यांच्या मधला प्रदेश पृथ्वीचा गर्भस्थान मानला जातो. राजसिंहा, प्रयागाच्या सोळाव्या भागाइतकीही इतर कोणतीही जागा नाही.
तिस्रः कोट्योऽर्द्धकोटी च तीर्थानां वायुरब्रवीत् । दिव्यं भुव्यंतरिक्षे च तत्सर्वं जाह्नवि स्मृता
वाऱ्याने सांगितले की, दिव्य, पृथ्वीवरील आणि आकाशातील एकूण साडेतीस कोटी तीर्थे आहेत; ती सर्व तीर्थे गंगेच्या पोटात आहेत असे मानले जाते.
प्रयागं समधिष्ठानं कंबलाश्वतरावुभौ । भोगवत्यथ या चैव वेदिरेषा प्रजापतेः
प्रयाग हे कंबळ आणि अश्वतर या दोघांचे स्थळ आहे; तसेच भोगवतीचेही, आणि हा वेदी प्रजापतीचा आहे.
तत्र देवाश्च यज्ञाश्च मूर्तिमंतो युधिष्ठिर । पूजयंति प्रयागं ते ऋषयश्च तपोधनाः
युधिष्ठिरा, तिथे देव आणि यज्ञ स्वतः मूर्त रूप घेतात; ते प्रयागाची पूजा करतात, तसेच तपस्वी ऋषीही.
यजंते क्रतुभिर्देवांस्तथा बहुधना नृपाः । ततः पुण्यतमो नास्ति त्रिषु लोकेषु भारत
देव आणि धनाढ्य राजे तिथे यज्ञ करतात; म्हणून, भारत, तिन्ही लोकांत याहून पवित्र काहीच नाही.
प्रभावात्सर्वतीर्थेभ्यः प्रभवत्यधिकं विभो । दशतीर्थसहस्राणि तिस्रः कोट्यस्तथापरे
हे महाबळा, प्रयागाच्या प्रभावामुळे ती सर्व तीर्थांपेक्षा श्रेष्ठ आहे; तिथे दहा हजार तीर्थे आणि तीन कोटी अधिक तीर्थे आहेत.
यत्र गंगा महाभागा स देशस्तत्तपोवनम् । सिद्धक्षेत्रं तु तज्ज्ञेयं गंगातीरसमाश्रितम्
जिथे पुण्यवती गंगा वाहते, तो प्रदेश तपोभूमी आहे; गंगेच्या काठावर असलेले ते क्षेत्र सिद्धक्षेत्र म्हणून ओळखावे.
इति सत्यं द्विजातीनां साधूनामात्मजस्य वा । सुहृदां च जपेत्कर्णे शिष्यस्यानुगतस्य वा
हे सत्य द्विज, सज्जन, आपला मुलगा, मित्र किंवा निष्ठावान शिष्य यांच्या कानात जपावे.
इदं धन्यमिदं स्वर्ग्यमिदं सेव्यमिदं शुभम् । इदं पुण्यमिदं रम्यं पावनं धर्ममुत्तमम्
हे धन्य आहे, हे स्वर्गप्राप्तीसाठी आहे, हे सेवनीय आहे, हे शुभ आहे; हे पुण्य आहे, रमणीय आहे, पावन आहे आणि श्रेष्ठ धर्म आहे.
महर्षीणामिदं गुह्यं सर्वपापप्रणाशनम् । अधीत्य च द्विजो ध्यायन्निर्मलत्वमवाप्नुयात्
हे महर्षींचे गूढ आहे, सर्व पापांचा नाश करणारे आहे; जो द्विज हे वाचून मनन करतो, तो निर्मळता प्राप्त करतो.
यश्चेदं शृणुयान्नित्यं तीर्थं पुण्यं सदा शुचिः । जातिस्मरत्वं लभते नाकपृष्ठे च मोदते
जो हा पुण्य तीर्थ नेहमी ऐकतो, तो नेहमी शुद्ध राहून जन्मजन्मांतरीची स्मृती मिळवतो आणि स्वर्गात आनंद भोगतो.
प्राप्यंते तानि तीर्थानि सद्भिः शिष्टार्थदर्शिभिः । स्नाहि तीर्थेषु कौरव्य न च वक्रमतिर्भव
सज्जन आणि शिष्टार्थ जाणणारे हे तीर्थ प्राप्त करतात; कौरव्य, तू तीर्थात स्नान कर आणि वाकडे मन ठेवू नकोस.
त्वया तु सम्यक्पृष्टेन कथितं तु मया विभो । पितरस्तारिताः सर्वे तारिताश्च पितामहाः
तू योग्य प्रकारे विचारलेस म्हणून मी तुला सांगितले; त्यामुळे तुझे सर्व पितर आणि आजोबा तारले गेले.
प्रयागस्य तु सर्वे ते कलां नार्हंति षोडशीम् । एवं ज्ञानं च योगं च तीर्थं चैव युधिष्ठिर
प्रयागाच्या सोळाव्या भागाइतकीही इतर कोणतीही गोष्ट नाही; युधिष्ठिरा, असे ज्ञान, योग आणि तीर्थ.
बहुक्लेशेन युज्यंते ततो यांति परां गतिम् । प्रयागस्मरणाल्लोकः स्वर्गलोकं च गच्छति
ती प्राप्त करायला फार कष्ट घ्यावे लागतात आणि मगच ती परम अवस्था मिळते; प्रयागाचे स्मरण केल्याने माणूस स्वर्गलोकात जातो.
इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे प्रयागमाहात्म्ये सप्तचत्वारिंशोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणातील स्वर्गखंडातील प्रयागमाहात्म्याचा सत्तेचाळीसावा अध्याय इथे संपतो.
युधिष्ठिर उवाच- कथा सर्वात्वियं प्रोक्ताप्रयागस्य महामुने । एवं मे सर्वमाख्याहि यथा च मम तारयेत्
युधिष्ठिर म्हणाला – महर्षी, प्रयागाची कथा तू संपूर्ण सांगितलीस; आता मला असे सर्व काही सांग, ज्यामुळे मीही तारला जाऊ शकेन.
मार्कंडेय उवाच- शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि प्रोक्तं सर्वमिदं जगत् । ब्रह्माविष्णुस्तथेशानो देवता प्रभुरव्ययः
मार्कंडेय म्हणाला – राजन, ऐक, मी तुला हे सर्व जसे सांगितले तसे सांगतो; ब्रह्मा, विष्णु आणि ईशान, हे देवांचे अविनाशी प्रभू.