अवगाढा च पीत्वा च पुनात्यासप्तमं कुलम् । प्राणांस्त्यजति यस्तत्र स याति परमां गतिम् २६ thumb|प्रयागे गङ्गा-यमुनयोः सङ्गमः. अग्नितीर्थमिति ख्यातं यमुना दक्षिणे तटे । पश्चिमे धर्मराजस्य तीर्थं हरवरं स्मृतम्
तिथे स्नान करून आणि पाणी पिऊन, माणूस आपल्या सातव्या पिढीपर्यंत कुल शुद्ध करतो; जो तिथे प्राण सोडतो, तो परमगतीला पोहोचतो. प्रयागात गंगा-यमुनेचा संगम अग्नितीर्थ म्हणून प्रसिद्ध आहे, यमुनेच्या दक्षिण काठावर, आणि पश्चिमेला धर्मराजाचं श्रेष्ठ तीर्थ आहे.
तत्र स्नात्वा दिवं यांति ये मृतास्तेऽपुनर्भवाः । एवं तीर्थसहस्राणि यमुना दक्षिणे तटे
तिथे स्नान करणारे स्वर्गात जातात; जे तिथे मरतात, त्यांना पुन्हा जन्म मिळत नाही. अशा प्रकारे यमुनेच्या दक्षिण काठावर हजारो पवित्र तीर्थस्थाने आहेत.
उत्तरेण प्रवक्ष्यामि आदित्यस्य महात्मनः । तीर्थं तु विरजं नाम यत्र देवाः सवासवाः
आता मी उत्तरेकडील, महात्मा सूर्याचं 'विरज' नावाचं तीर्थ सांगतो, जिथे इंद्रासह देवता वास करतात.
उपासते स्म संध्यां तु नित्यकालं युधिष्ठिर । देवाः सेवंति तत्तीर्थं ये चान्ये विदुषो जनाः
युधिष्ठिरा, तिथे देवता आणि इतर ज्ञानी लोक नेहमी संध्याकाळी त्या तीर्थात पूजा करतात.
श्रद्दधानपरो भूत्वा कुरु तीर्थाभिषेचनम् । अन्ये च बहवस्तीर्थाः सर्वपापहराः शुभाः
श्रद्धेने त्या तीर्थात स्नान कर; तिथे अनेक शुभ तीर्थस्थाने आहेत, जी सर्व पापे दूर करतात.
तेषु स्नात्वा दिवं यांति ये मृतास्तेऽपुनर्भवाः । गंगा च यमुना चैव उभे तुल्यफले स्मृते
तिथे स्नान करणारे स्वर्गात जातात; जे तिथे मरतात, त्यांना पुन्हा जन्म मिळत नाही. गंगा आणि यमुना दोन्हीही समान फळ देणाऱ्या म्हणून ओळखल्या जातात.
केवलं श्रेष्ठभावेन गंगा सर्वत्र पूज्यते । एवं कुरुष्व कौंतेय स्वर्गतीर्थाभिषेचनम्
गंगा सर्वत्र केवळ तिच्या श्रेष्ठत्वामुळे पूजली जाते; त्याचप्रमाणे, कुंतीपुत्रा, स्वर्गातील तीर्थाच्या पाण्याने अभिषेक कर.
यावज्जीवकृतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति । यस्त्विदं कल्य उत्थाय पठते च शृणोति वा
जो माणूस रोज सकाळी लवकर उठून हे वाचतो किंवा ऐकतो, त्याचे आयुष्यभर केलेले सर्व पाप त्या क्षणी नाहीसे होतात.
मुच्यते सर्वपापेभ्यः स्वर्गलोकं च गच्छति
तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो आणि स्वर्गलोकाला जातो.
इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे यमुनामाहात्म्ये पंचचत्वारिंशोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणाच्या स्वर्गखंडातील यमुनामाहात्म्य या पंचेचाळीसाव्या अध्यायाचा इथे समारोप झाला.
युधिष्ठिर उवाच- श्रुतं मे ब्रह्मणा प्रोक्तं पुराणे पुण्यसम्मितम् । तीर्थानां तु सहस्राणि शतानि नियुतानि च
युधिष्ठिर म्हणाला — मी ऐकले आहे की ब्रह्मदेवाने पुराणात पवित्र मानलेल्या हजारो, लाखो तीर्थस्थाने आहेत.
सर्वे पुण्याः पवित्राश्च गतिश्च परमा स्मृता । पृथिव्यां नैमिषं पुण्यमंतरिक्षे च पुष्करम्
ती सर्व पवित्र आणि शुद्ध आहेत, आणि त्यांचा मार्गही श्रेष्ठ मानला जातो; पृथ्वीवर नैमिषारण्य पवित्र आहे, आणि आकाशात पुष्कर.
प्रयागमपि लोकानां कुरुक्षेत्रं विशिष्यते । सर्वाणि संपरित्यज्य कथमेकं प्रशंससि
प्रयाग आणि कुरुक्षेत्र ही सर्व लोकांसाठी इतर सर्वांपेक्षा श्रेष्ठ मानली जातात; मग इतर सर्व सोडून एकाच ठिकाणाचे तू इतके कौतुक का करतोस?
अप्रमाणमिदं प्रोक्तमश्रद्धेयमनुत्तमम् । गतिं च परमां दिव्यां भोगांश्चैव यथेप्सितान्
हे विधान खरेच मोजता येणार नाही असे, विश्वास बसणार नाही असे आणि अतुलनीय आहे; तरीही तू सर्वोच्च आणि दिव्य मार्ग तसेच इच्छित भोग यांची महती सांगतोस.
किमर्थमल्पयोगेन बहुधर्मं प्रशंससि । एतं मे संशयं ब्रूहि यथादृष्टं यथाश्रुतम्
थोड्या प्रयत्नाने इतका मोठा धर्म का गौरवतोस? मला पडलेला हा शंका जशी पाहिली आणि ऐकलीस तशी सांग.
मार्कंडेय उवाच- अश्रद्धेयं न वक्तव्यं प्रत्यक्षमपि तद्भवेत् । नरस्य श्रद्दधानस्य पापोपहतचेतसः
मार्कंडेय म्हणाला — जे खरे मानता येणार नाही असे आहे, ते सांगू नये, जरी ते प्रत्यक्ष दिसत असले तरी; कारण ज्याचे मन पापांनी भरले आहे, त्याला श्रद्धा असली तरी—
अश्रद्दधानो ह्यशुचिर्दुर्मतिस्त्यक्तमंगलः । एते पातकिनः सर्वे तेनेदं भाषितं मया
जो श्रद्धाहीन, अशुद्ध, वाईट बुद्धीचा आणि दुर्दैवी आहे, हे सर्व पापीच आहेत; म्हणून मी हे सांगितले.
शृणु प्रयागमाहात्म्यं यथादृष्टं यथाश्रुतम् । प्रत्यक्षं च परोक्षं च यथान्यत्संभविष्यति
आता मी जसे पाहिले आणि ऐकले तसे, प्रत्यक्ष आणि अप्रत्यक्षपणे, प्रयागाचे माहात्म्य सांगतो, नीट ऐक.
यथैवान्यन्मया दृष्टं पुरा राजन्यथाश्रुतम् । शास्त्रं प्रमाणं कृत्वा तु पूज्यते योगमात्मनः
राजा, जसे मी पूर्वी इतर गोष्टी पाहिल्या आणि ऐकल्या, तसेच शास्त्राला प्रमाण मानून आत्म्याचा योग प्राप्त होतो.
क्लिश्यते चापरस्तत्र नैव योगमवाप्नुयात् । जन्मांतरसहस्रेभ्यो योगो लभ्येत मानवैः
इतर एखादा माणूस तिथे खूप प्रयत्न करतो, पण त्याला योग मिळत नाही; माणसाला हजारो जन्मांनंतरच योग मिळतो.
यथायोगसहस्रेण योगो लभ्येत मानवैः । यस्तु सर्वाणि रत्नानि ब्राह्मणेभ्यः प्रयच्छति
जसा योग हजारो प्रयत्नांनी मिळतो, तसाच जो सर्व रत्ने ब्राह्मणांना देतो—
तेन दानेन दत्तेन योगो लभ्येत मानवैः । प्रयागे तु मृतस्येदं सर्वं भवति नान्यथा
त्या दानामुळे, त्या देण्याच्या कृतीमुळे माणसाला योग मिळतो; पण प्रयागात मरण आले, तर हे सर्व लाभ मिळतात, अन्यथा नाही.
प्रधानहेतुं वक्ष्यामि श्रद्दधत्सु च भारत । यथा सर्वेषु भूतेषु सर्वत्रैव तु दृश्यते
मी श्रद्धावानांसाठी मुख्य कारण सांगतो, भारत; जसे सर्व प्राण्यांमध्ये, सर्वत्र ते दिसते—
ब्रह्म नैवास्ति वै किंचिद्यद्वक्तुं त्विदमुच्यते । यथा सर्वेषु भूतेषु ब्रह्म सर्वत्र पूज्यते
ब्रह्मा व्यतिरिक्त काहीच नाही, पण समजावण्यासाठी हे सांगितले जाते; जसे सर्व प्राण्यांमध्ये ब्रह्मा सर्वत्र पूजला जातो.
एवं सर्वेषु लोकेषु प्रयागः पूज्यते बुधैः । पूज्यते तीर्थराजस्य सत्यमेतद्युधिष्ठिर
म्हणून सर्व लोकांत विद्वान लोक प्रयागाचं मोठ्या आदरानं पूजन करतात. हे युधिष्ठिरा, खरंच, प्रयागाला तीर्थराज म्हणून मान दिला जातो.
ब्रह्मापि स्मरते नित्यं प्रयागं तीर्थमुत्तमम् । तीर्थराजमनुप्राप्य नैवान्यत्किंचिदिच्छति
ब्रह्मादेखील नेहमी प्रयाग या श्रेष्ठ तीर्थाचं स्मरण करतो. जो एकदा या तीर्थराजाला मिळतो, त्याला दुसऱ्या कशाचीही इच्छा राहत नाही.
को हि देवत्वमासाद्य मानुषत्वं चिकीर्षति । अनेनैवानुमानेन त्वं ज्ञास्यसि युधिष्ठिर
जो एकदा देवपदाला पोहोचतो, त्याला पुन्हा माणूस व्हावं असं कोणाला वाटेल? ह्याच विचारावरून, हे युधिष्ठिरा, तुला समजेल.
यथा पुण्यमपुण्यं वा तथैव कथितं मया । युधिष्ठिर उवाच- श्रुतं तद्यत्त्वया प्रोक्तं विस्मितोऽहं पुनः पुनः
पुण्य आणि पाप जसं मी सांगितलं तसंच आहे. युधिष्ठिर म्हणाला— तू जे सांगितलंस ते मी ऐकलं, आणि मी पुन्हा पुन्हा आश्चर्यचकित होतो आहे.
कथं योगेन तत्प्राप्तिः स्वर्गलोकस्तु कर्मणा । तदा च लभते भोगान्गां च तत्कर्मणां फलम्
योगानं ती प्राप्ती कशी होते, आणि कर्मानं स्वर्ग कसा मिळतो? आणि त्या कर्मामुळे भोग आणि फळ मिळतं का?
तानि कर्माणि पृच्छामि पुनर्यैः प्राप्यते महीम् । मार्कंडेय उवाच- शृणुराजन्महाबाहो यथोक्तकर्म्मणा मही
ज्या कर्मांनी पृथ्वी मिळते ती मी पुन्हा विचारतो. मार्कंडेय म्हणाला— हे महाबाहो राजन, सांगितलेल्या कर्मांनी पृथ्वी कशी मिळते ते ऐक.