ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टो राजा भवति धार्मिकः । गुणवान्रूपसंपन्नो विद्वान्सुप्रियदेहवान्
मग स्वर्गातून खाली पडल्यावर तो राजा धर्मशील, सद्गुणी, देखणा, विद्वान आणि आकर्षक रूपाचा मनुष्य म्हणून जन्म घेतो.
भुक्त्वा तु विपुलान्भोगांस्तत्तीर्थं भजते पुनः । यामुने चोत्तरे कूले प्रयागस्य तु दक्षिणे
मोठमोठ्या सुखांचा अनुभव घेतल्यानंतर तो पुन्हा त्या पवित्र स्थळी पोहोचतो, जे यमुनाच्या उत्तरेकाठी आणि प्रयागाच्या दक्षिणेकडे आहे.
ऋणप्रमोचनं नाम तीर्थं तत्परमं स्मृतम् । एकरात्रोषितो भूत्वा ऋणैः सर्वैः प्रमुच्यते
त्या तीर्थाचे नाव 'ऋणप्रमोचन' असे आहे आणि ते अत्यंत पवित्र मानले जाते. तिथे फक्त एक रात्र थांबल्यावर सर्व ऋणांतून मुक्ती मिळते.
सूर्यलोकमवाप्नोति अनृणी च सदा भवेत्
तो सूर्यलोक प्राप्त करतो आणि कायमचा ऋणमुक्त राहतो.
इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे प्रयागमाहात्म्ये चतुश्चत्वारिंशोऽध्यायः
या प्रकारे श्रीपद्मपुराणाच्या स्वर्गखंडातील प्रयागमाहात्म्याच्या चव्वेचाळीसाव्या अध्यायाचा समारोप झाला.
युधिष्ठिर उवाच- एतच्छ्रुत्वा प्रयागस्य यत्त्वया कीर्तनं कृतम् । विशुद्धमेतद्धृदयं प्रयागस्य च कीर्तनात् । अनाशकफलं ब्रूहि भगवंस्तत्र कीदृशम्
युधिष्ठिर म्हणाले: हे भगवन्, आपण केलेल्या प्रयागाच्या स्तुतीमुळे माझे हृदय शुद्ध झाले आहे. तिथे उपवास केल्याने काय फळ मिळते आणि ते कसे असते, हे मला सांगा.
मार्कंडेय उवाच- शृणु राजन्प्रयागे तु अनाशकफलं विभो । प्राप्नोति पुरुषो धीमान्श्रद्दधानश्च यादृशम्
मार्कंडेय म्हणाले: राजन, प्रयागात उपवास केल्याचे फळ ऐका. जो ज्ञानी आणि श्रद्धावान असतो, त्याला असे फळ मिळते.
अहीनांगो विरोगश्च पंचेंद्रियसमन्वितः । अश्वमेधफलं तस्य गच्छतस्तु पदे पदे
तो दोषरहित, निरोगी आणि पाचही इंद्रियांनी युक्त होतो; आणि प्रत्येक पावलावर त्याला अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळते.
कुलानि तारयेद्राजन्दशपूर्वान्दशापरान् । मुच्यते सर्वपापेभ्यो गच्छेत परमं पदम्
राजन, तो आपले दहा पिढ्या—पूर्वीच्या आणि नंतरच्या—उद्धरतो; सर्व पापांतून मुक्त होतो आणि परमपद प्राप्त करतो.
युधिष्ठिर उवाच- महाभागोसि धर्मज्ञ दानं वदसि मे प्रभो । अल्पेनैव प्रधानेन बहून्धर्मानवाप्नुयात्
युधिष्ठिर म्हणाले: आपण अत्यंत पुण्यवान आणि धर्मज्ञ आहात. थोड्याशा किंवा साध्या दानाने अनेक धर्म कसे मिळतात, हे मला सांगा.
अश्वमेधस्तु बहुभिः सुकृतैः प्राप्यते इह । एतन्मे संशयं ब्रूहि परं कौतूहलं हि मे
इथे अश्वमेध यज्ञ फक्त अनेक सत्कर्मांनी मिळतो असे म्हणतात. माझ्या या शंकेचे निरसन करा, कारण मला फारच कुतूहल आहे.
मार्कंडेय उवाच- शृणु राजन्महावीर युदुक्तं पद्मयोनिना । ऋषीणां सन्निधौ पूर्वं कथ्यमानं मया श्रुतम्
मार्कंडेय म्हणाले: राजन, महावीर, कमळातून जन्मलेल्या ब्रह्मदेवाने ऋषींच्या उपस्थितीत जे सांगितले, ते मी ऐकले आहे, ते ऐका.
पंचयोजनविस्तीर्णं प्रयागस्य तु मंडलम् । प्रविशंस्तस्य तद्भूमावश्वमेधं पदे पदे
प्रयागाचे क्षेत्र पाच योजन विस्तारलेले आहे; त्या भूमीत प्रवेश केल्यावर प्रत्येक पावलावर अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळते.
व्यतीतान्पुरुषान्सप्त भविष्यांश्च चतुर्दश । नरस्तारयते सर्वान्यस्तु प्राणान्परित्यजेत्
जो माणूस तिथे प्राण सोडतो, तो सात मागच्या आणि चौदा पुढच्या पिढ्यांना तारतो.
एवं ज्ञात्वा तु राजेंद्र सदा श्रद्धापरो भवेत् । अश्रद्दधानाः पुरुषाः पापोपहतचेतसः । न प्राप्नुवंति तत्स्थानं प्रयागं देवनिर्मितम्
हे जाणून, राजेंद्र, नेहमी श्रद्धेने भक्ती करावी; श्रद्धा नसलेले आणि पापाने ग्रासलेले लोक त्या देवांनी निर्माण केलेल्या प्रयागस्थळी पोहोचू शकत नाहीत.
युधिष्ठिर उवाच- स्नेहाद्वा द्रव्यलोभाद्वा ये तु कामवशं गताः । कथं तीर्थफलं तेषां कथं पुण्यमवाप्नुयुः
युधिष्ठिर म्हणाले: प्रेमामुळे, धनलोभामुळे किंवा इच्छेच्या ओढीने जे लोक तिथे येतात, त्यांना तीर्थाचे फळ कसे मिळते आणि पुण्य कसे मिळते?
विक्रयं सर्वभांडानां कार्याकार्यमजानतः । प्रयागे का गतिस्तस्य एवं ब्रूहि महामुने
जो माणूस काय करावे आणि काय करू नये हे न कळता प्रयागात आपली सर्व वस्त्रे विकतो, त्याचे पुढे काय होते? हे मला सांगा, महर्षे.
मार्कंडेय उवाच- शृणु राजन्महागुह्यं सर्वपापप्रणाशनम् । मासं वसंस्तु राजेंद्र प्रयागे नियतेंद्रियः
मार्कंडेय म्हणाले: राजन, सर्व पापांचा नाश करणारे एक मोठे गुपित ऐका: जो मनुष्य प्रयागात एक महिना इंद्रिय संयमाने राहतो—
मुच्यते सर्वपापेभ्यः यथादिष्टं स्वयंभुवा । शुचिस्तु प्रयतो भूत्वाऽहिंसकः श्रद्धयान्वितः
स्वयंभूने जसा सांगितलं आहे, तसा जो माणूस शुद्ध, संयमी, अहिंसक आणि श्रद्धावान असतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो.
मुच्यते सर्वपापेभ्यः स गच्छेत्परमं पदम् । विश्रंभघातकानां तु प्रयागे शृणु तत्फलम्
तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो आणि परमपदाला पोहोचतो; आता प्रयागात विश्वासघात करणाऱ्यांना काय फळ मिळतं, ते ऐक.
त्रिकालमेव स्नायीत आहारं भैक्ष्यमाचरेत् । त्रिभिर्मासैः प्रमुच्येत प्रयागात्तु न संशयः
तीन वेळा स्नान करावं आणि भिक्षेवर आपला आहार चालवावा; प्रयागात तीन महिन्यांत तो नक्कीच मुक्त होतो, यात शंका नाही.
प्रज्ञानेन तु यस्येह तीर्थयात्रादिकं भवेत् । सर्वकामसमृद्धस्तु स्वर्गलोके महीयते
ज्याच्या तीर्थयात्रेला आणि इतर कृतींना ज्ञानाची जोड असते, त्याच्या सर्व इच्छा पूर्ण होतात आणि तो स्वर्गात सन्मानित होतो.
स्थानं स लभते नित्यं धनधान्यसमाकुलम् । एवं ज्ञानेन संपूर्णः सदा भवति भोगवान्
तो नेहमी धनधान्याने भरलेलं स्थान मिळवतो; अशा प्रकारे ज्ञानाने परिपूर्ण झालेला माणूस सदैव सुखी राहतो.
तारिताः पितरस्तेन नरकात्प्रपितामहाः । धर्मानुसारे तत्त्वज्ञ पृच्छतस्ते पुनः पुनः । त्वत्प्रियार्थं समाख्यातं गुह्यमेतत्सनातनम्
त्याच्यामुळे पितर आणि प्रपितामह नरकातून तारले जातात; हे तत्त्वज्ञानी, तू धर्मानुसार वारंवार विचारलंस, म्हणून तुझ्या प्रियासाठी हे सनातन गुपित मी सांगितलं.
युधिष्ठिर उवाच- अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे सफलं कुलम् । प्रीतोऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि दर्शनादेव तेऽद्य वै । त्वद्दर्शनात्तु धर्मात्मन्मुक्तोऽहं सर्वपातकैः
युधिष्ठिर म्हणाले - आज माझं जन्म सफल झालं, आज माझं कुलही पावन झालं; आज तुझं दर्शन झाल्यामुळे मी आनंदी आणि धन्य झालो आहे; तुझ्या दर्शनामुळे, धर्मात्मा, मी सर्व पापांतून मुक्त झालो आहे.
मार्कंडेय उवाच- दिष्ट्या ते सफलं जन्म दिष्ट्या ते तारितं कुलम् । कीर्तनाद्वर्द्धते पुण्यं श्रुतं पापप्रणाशनम्
मार्कंडेय म्हणाले - तुझं जन्म सफल झाला, तुझं कुलही तारलं गेलं, हे भाग्यानेच; कीर्तन केल्याने पुण्य वाढतं आणि ऐकलेलं पाप नष्ट करतं.
युधिष्ठिर उवाच- यमुनायां तु किं पुण्यं किं फलं तु महामुने । एतन्मे सर्वमाख्याहि यथादृष्टं यथाश्रुतम्
युधिष्ठिर म्हणाले - महामुने, यमुनेत कोणतं पुण्य आणि कोणतं फळ आहे? तू जसं पाहिलं आणि ऐकलं, तसं सगळं मला सांग.
मार्कंडेय उवाच-। तपनस्य सुता देवी त्रिषु लोकेषु विश्रुता । समागता महाभागा यमुना यत्र निम्नगा
मार्कंडेय म्हणाले - सूर्याची कन्या, तीनही लोकांत प्रसिद्ध असलेली देवी, ती महाभाग्यशाली यमुना जिथे नदी म्हणून वाहते.
येनैव निःसृता गङ्गा तेनैव यमुना गता । योजनानां सहस्रेषु कीर्तनात्पापनाशिनी
जिथे गंगा वाहते, तिथेच यमुना देखील गेली आहे; हजारो योजनांपर्यंत तिचं कीर्तन केल्याने पाप नष्ट होतं.
तत्र स्नात्वा च पीत्वा च यमुनायां युधिष्ठिर । कीर्त्तनाल्लभते पुण्यं दृष्ट्वा भद्राणि पश्यति
युधिष्ठिरा, तिथे यमुनेत स्नान आणि पान केल्याने, तिचं कीर्तन केल्याने पुण्य मिळतं आणि तिचं दर्शन घेतल्यावर शुभ गोष्टी दिसतात.