सर्वेषां चैव भूतानां पापोपहतचेतसाम् । गतिमन्वेषमाणानां नास्ति गंगासमा गतिः
सर्व पापांनी ग्रस्त जीवांना, जे योग्य मार्ग शोधतात, त्यांना गंगेइतका दुसरा कोणताही मार्ग नाही.
पवित्राणां पवित्रं या मंगलानां च मंगलम् । महेश्वरशिरोभ्रष्टा सर्वपापहरा शुभा
ती पवित्रांमध्ये पवित्र, मंगलांमध्ये मंगल आहे; महेश्वराच्या शिरावरून पडलेली, शुभ आणि सर्व पापे दूर करणारी आहे.
मार्कंडेय उवाच- शृणु राजन्प्रयागस्य माहात्म्यं पुनरेव तु । यच्छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः
मार्कंडेय म्हणाले — राजन, मी तुला पुन्हा एकदा प्रयागाचे माहात्म्य सांगतो. हे ऐकल्यावर सर्व पापांपासून मुक्ती मिळते, यात काहीच शंका नाही.
मानसं नाम तत्तीर्थं गंगायामुत्तरे तटे । त्रिरात्रोपोषितो भूत्वा सर्वान्कामानवाप्नुयात्
गंगेच्या उत्तर काठावर मानस नावाचे एक पवित्र स्थान आहे. तिथे तीन रात्री उपवास केल्यास सर्व इच्छांची पूर्ती होते.
गोभूहिरण्यदानेन यत्फलं प्राप्नुयान्नरः । एतत्फलमवाप्नोति तत्तीर्थं स्मरते पुनः
गायी, जमीन किंवा सोने दान केल्याने जितके पुण्य मिळते, तेवढेच पुण्य त्या तीर्थाचे स्मरण केल्याने मिळते.
अकामो वा सकामो वा गंगायां यो विपद्यते । मृतस्तु भवति स्वर्गे नरकं न च पश्यति
कोणीही, इच्छा असो वा नसो, गंगेत प्राण सोडला तर त्याला मृत्यूनंतर स्वर्गप्राप्ती होते आणि नरक कधीच दिसत नाही.
अप्सरोगणसंगीतैः सुप्तोऽसौ प्रतिबुध्यते । हंससारसयुक्तेन विमानेन स गच्छति
तो अप्सरांच्या गाण्याने जागा होतो आणि हंस व सारसांनी सजवलेल्या दिव्य विमानात बसून जातो.
बहुवर्षाणि राजेन्द्र षट्सहस्राणि भुंजते । ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टः क्षीणकर्मा दिवश्च्युतः
राजेंद्र, तो सहा हजार वर्षे स्वर्गात सुख उपभोगतो. मग पुण्य संपल्यावर स्वर्गातून खाली पडतो.
सुवर्णमणिमुक्ताढ्ये जायते स महाकुले । षष्टितीर्थसहस्राणि षष्टितीर्थशतानि च
तो सोन्या, मौल्यवान रत्ने आणि मोत्यांनी भरलेल्या मोठ्या घराण्यात जन्म घेतो. साठ हजार तीर्थस्थळे आणि साठशे पवित्र स्थाने—
माघेमासि गमिष्यंति गंगायमुनसंगमे । गवां शतसहस्रस्य सम्यग्दत्तस्य यत्फलम्
माघ महिन्यात, गंगा-यमुना संगमावर ते जातात. तिथे योग्य प्रकारे एक लाख गायी दान केल्याचे पुण्य—
प्रयागे माघमासे तु त्र्यहंस्नानस्य तत्फलम् । गंगायमुनयोर्मध्ये पंचाग्निं यस्तु साधयेत्
प्रयागात माघ महिन्यात तीन दिवस स्नान केल्याने जे फळ मिळते, ते असे आहे: जो गंगा-यमुना यांच्या मध्ये पंचाग्नि साधना करतो—
अहीनांगो ह्यरोगश्च पंचेन्द्रियसमन्वितः । यावंति रोमकूपाणि तस्य गात्रस्य देहिनः
तो दोषरहित, निरोगी आणि पाचही इंद्रियांनी युक्त होतो. त्याच्या शरीरावर जितके केस आहेत—
तावद्वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते । ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टो जंबूद्वीपपतिर्भवेत्
तितक्या हजारो वर्षे तो स्वर्गात सन्मान मिळवतो. मग स्वर्गातून खाली पडल्यावर तो जंबूद्वीपाचा राजा होतो.
स भुक्त्वा विपुलान्भोगांस्तत्तीर्थं भजते नरः । जलप्रवेशं यः कुर्यात्संगमे लोकविश्रुते
मोठ्या सुखांचा उपभोग घेतल्यावर तो त्या तीर्थाचे पूजन करतो. प्रसिद्ध संगमावर जो पाण्यात प्रवेश करतो—
राहुग्रस्तो यथा सोमो विमुक्तः सर्वपातकैः । सोमलोकमवाप्नोति सोमेन सह मोदते
राहूने ग्रासलेल्या चंद्रासारखा तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो. तो सोमलोकात जातो आणि तिथे सोमासोबत आनंद करतो.
षष्टिवर्षसहस्राणि षष्टिवर्षशतानि च । स्वर्गलोकमवाप्नोति ऋषिगंधर्वसेवितः
साठ हजार आणि साठशे वर्षे तो ऋषी आणि गंधर्वांच्या सेवेत स्वर्गलोकात राहतो.
परिभ्रष्टस्तु राजेंद्र समृद्धे जायते कुले । अधःशिरास्तु यो ज्वालामूर्ध्वपादः पिबेन्नरः
पण जेव्हा तो खाली पडतो, राजेंद्र, तेव्हा तो समृद्ध घराण्यात जन्म घेतो. जो अग्नित उलटा डोके आणि वर पाय ठेवून पितो—
शतं वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते । परिभ्रष्टस्तु राजेंद्र अग्निहोत्री भवेन्नरः
शंभर हजार वर्षे तो स्वर्गात सन्मान मिळवतो. पण खाली पडल्यानंतर, राजेंद्र, तो अग्निहोत्र करणारा होतो.
भुक्त्वा तु विपुलान्भोगांस्तत्तीर्थं भजते नरः । यस्तु देहं विकर्तित्वा शकुनिभ्यः प्रयच्छति
मोठ्या सुखांचा उपभोग घेतल्यावर तो त्या तीर्थाचे पूजन करतो. पण जो आपले शरीर कापून पक्ष्यांना अर्पण करतो—
विहंगैरुपभुक्तस्य शृणु तस्यापि यत्फलम् । शतं वर्षसहस्राणां सोमलोके महीयते
ज्याचे शरीर पक्ष्यांनी खाल्ले त्याला जे फळ मिळते ते ऐक: तो शंभर हजार वर्षे सोमलोकात सन्मान मिळवतो.
ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टो राजा भवति धार्मिकः । गुणवान्रूपसंपन्नो विद्वान्सुप्रियदेहवान्
मग स्वर्गातून खाली पडल्यावर तो राजा धर्मशील, सद्गुणी, देखणा, विद्वान आणि आकर्षक रूपाचा मनुष्य म्हणून जन्म घेतो.
भुक्त्वा तु विपुलान्भोगांस्तत्तीर्थं भजते पुनः । यामुने चोत्तरे कूले प्रयागस्य तु दक्षिणे
मोठमोठ्या सुखांचा अनुभव घेतल्यानंतर तो पुन्हा त्या पवित्र स्थळी पोहोचतो, जे यमुनाच्या उत्तरेकाठी आणि प्रयागाच्या दक्षिणेकडे आहे.
ऋणप्रमोचनं नाम तीर्थं तत्परमं स्मृतम् । एकरात्रोषितो भूत्वा ऋणैः सर्वैः प्रमुच्यते
त्या तीर्थाचे नाव 'ऋणप्रमोचन' असे आहे आणि ते अत्यंत पवित्र मानले जाते. तिथे फक्त एक रात्र थांबल्यावर सर्व ऋणांतून मुक्ती मिळते.
सूर्यलोकमवाप्नोति अनृणी च सदा भवेत्
तो सूर्यलोक प्राप्त करतो आणि कायमचा ऋणमुक्त राहतो.
इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे प्रयागमाहात्म्ये चतुश्चत्वारिंशोऽध्यायः
या प्रकारे श्रीपद्मपुराणाच्या स्वर्गखंडातील प्रयागमाहात्म्याच्या चव्वेचाळीसाव्या अध्यायाचा समारोप झाला.
युधिष्ठिर उवाच- एतच्छ्रुत्वा प्रयागस्य यत्त्वया कीर्तनं कृतम् । विशुद्धमेतद्धृदयं प्रयागस्य च कीर्तनात् । अनाशकफलं ब्रूहि भगवंस्तत्र कीदृशम्
युधिष्ठिर म्हणाले: हे भगवन्, आपण केलेल्या प्रयागाच्या स्तुतीमुळे माझे हृदय शुद्ध झाले आहे. तिथे उपवास केल्याने काय फळ मिळते आणि ते कसे असते, हे मला सांगा.
मार्कंडेय उवाच- शृणु राजन्प्रयागे तु अनाशकफलं विभो । प्राप्नोति पुरुषो धीमान्श्रद्दधानश्च यादृशम्
मार्कंडेय म्हणाले: राजन, प्रयागात उपवास केल्याचे फळ ऐका. जो ज्ञानी आणि श्रद्धावान असतो, त्याला असे फळ मिळते.
अहीनांगो विरोगश्च पंचेंद्रियसमन्वितः । अश्वमेधफलं तस्य गच्छतस्तु पदे पदे
तो दोषरहित, निरोगी आणि पाचही इंद्रियांनी युक्त होतो; आणि प्रत्येक पावलावर त्याला अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळते.
कुलानि तारयेद्राजन्दशपूर्वान्दशापरान् । मुच्यते सर्वपापेभ्यो गच्छेत परमं पदम्
राजन, तो आपले दहा पिढ्या—पूर्वीच्या आणि नंतरच्या—उद्धरतो; सर्व पापांतून मुक्त होतो आणि परमपद प्राप्त करतो.
युधिष्ठिर उवाच- महाभागोसि धर्मज्ञ दानं वदसि मे प्रभो । अल्पेनैव प्रधानेन बहून्धर्मानवाप्नुयात्
युधिष्ठिर म्हणाले: आपण अत्यंत पुण्यवान आणि धर्मज्ञ आहात. थोड्याशा किंवा साध्या दानाने अनेक धर्म कसे मिळतात, हे मला सांगा.