सुवर्णमणिमुक्ताढ्ये कुले भवति रूपवान् । ततो भोगवतीं गत्वा वासुकेरुत्तरेण तु
तो सोनं, रत्ने आणि मोत्यांनी समृद्ध अशा घराण्यात सुंदर रूप घेऊन जन्मतो; नंतर वासुकेच्या उत्तरेला असलेल्या भोगवती नगरीत जातो.
दशाश्वमेधकं तत्र तीर्थं तत्रापरं भवेत् । कृत्वाभिषेकं तु नरः सोऽश्वमेधफलं लभेत्
तेथे दहा अश्वमेध यज्ञांच्या फळासमान दुसरे एक तीर्थ आहे; तिथे स्नान केल्याने मनुष्याला अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळते.
धनाढ्यो रूपवान्दक्षो दाता भवति धार्मिकः । चतुर्वेदेषु यत्पुण्यं सत्यवादिषु यत्फलम्
तो धनाढ्य, देखणा, कुशल, दानशूर आणि धर्मनिष्ठ होतो; चार वेदांत जितके पुण्य आहे, आणि सत्य बोलण्यात जितके फळ आहे—
अहिंसायां तु यो धर्म्मो गमनादेव तद्भवेत् । कुरुक्षेत्रसमा गंगा यत्रतत्रावगाह्यते
अहिंसेचे पुण्य फक्त तिथे जाऊन मिळते; जिथे जिथे गंगा स्नान होते, ते सर्व कुरुक्षेत्रासमान आहे.
कुरुक्षेत्राद्दशगुणा यत्र सिंध्वा समागता । यत्र गंगा महाभागा बहुतीर्थतपोधना
जिथे सिंधू नदी मिळते, तिथे ते कुरुक्षेत्रापेक्षा दहा पट जास्त पुण्यदायी आहे; तिथे गंगा ही पुण्यवती, अनेक तीर्थांनी आणि तपाने समृद्ध आहे.
सिद्धक्षेत्रं हि तज्ज्ञेयं नात्र कार्या विचारणा । क्षितौ तारयते मर्त्यान्नागांस्तारयतेऽप्यधः
ते सिद्धक्षेत्र म्हणून ओळखावे, यात शंका नाही; तेथे पृथ्वीवरील माणसांना आणि खालील नागांनाही तारते.
दिवि तारयते देवांस्तेन सा त्रिपथा स्मृता । यावदस्थीनि गंगायां तिष्ठंति तस्य देहिनः
स्वर्गात ती देवतांना तारते, म्हणून तिला त्रिपथा म्हणतात; जोपर्यंत एखाद्याचे हाडे गंगेत राहतात—
तावद्वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते । तीर्थानां तु परं तीर्थं नदीनामुत्तमा नदी
तोपर्यंत हजारो वर्षे तो स्वर्गात सन्मानित होतो; तीर्थांमध्ये ती श्रेष्ठ तीर्थ आहे, आणि नद्यांमध्ये ती सर्वश्रेष्ठ नदी आहे.
मोक्षदा सर्वभूतानां महापातकिनामपि । सर्वत्र सुलभा गंगा त्रिषु स्थानेषु दुर्लभा
ती सर्व जीवांना, अगदी मोठ्या पाप्यांनाही मुक्ती देते; गंगा सर्वत्र सहज मिळते, पण तीन ठिकाणी दुर्मिळ आहे.
गंगाद्वारे प्रयागे च गंगासागरसंगमे । तत्र स्नात्वा दिवं यांति ये मृतास्तेऽपुनर्भवाः
गंगाद्वार, प्रयाग आणि गंगा-सागर संगम येथे स्नान करणारे स्वर्गाला जातात; आणि जे तिथे मरतात, त्यांना पुन्हा जन्म मिळत नाही.
सर्वेषां चैव भूतानां पापोपहतचेतसाम् । गतिमन्वेषमाणानां नास्ति गंगासमा गतिः
सर्व पापांनी ग्रस्त जीवांना, जे योग्य मार्ग शोधतात, त्यांना गंगेइतका दुसरा कोणताही मार्ग नाही.
पवित्राणां पवित्रं या मंगलानां च मंगलम् । महेश्वरशिरोभ्रष्टा सर्वपापहरा शुभा
ती पवित्रांमध्ये पवित्र, मंगलांमध्ये मंगल आहे; महेश्वराच्या शिरावरून पडलेली, शुभ आणि सर्व पापे दूर करणारी आहे.
मार्कंडेय उवाच- शृणु राजन्प्रयागस्य माहात्म्यं पुनरेव तु । यच्छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः
मार्कंडेय म्हणाले — राजन, मी तुला पुन्हा एकदा प्रयागाचे माहात्म्य सांगतो. हे ऐकल्यावर सर्व पापांपासून मुक्ती मिळते, यात काहीच शंका नाही.
मानसं नाम तत्तीर्थं गंगायामुत्तरे तटे । त्रिरात्रोपोषितो भूत्वा सर्वान्कामानवाप्नुयात्
गंगेच्या उत्तर काठावर मानस नावाचे एक पवित्र स्थान आहे. तिथे तीन रात्री उपवास केल्यास सर्व इच्छांची पूर्ती होते.
गोभूहिरण्यदानेन यत्फलं प्राप्नुयान्नरः । एतत्फलमवाप्नोति तत्तीर्थं स्मरते पुनः
गायी, जमीन किंवा सोने दान केल्याने जितके पुण्य मिळते, तेवढेच पुण्य त्या तीर्थाचे स्मरण केल्याने मिळते.
अकामो वा सकामो वा गंगायां यो विपद्यते । मृतस्तु भवति स्वर्गे नरकं न च पश्यति
कोणीही, इच्छा असो वा नसो, गंगेत प्राण सोडला तर त्याला मृत्यूनंतर स्वर्गप्राप्ती होते आणि नरक कधीच दिसत नाही.
अप्सरोगणसंगीतैः सुप्तोऽसौ प्रतिबुध्यते । हंससारसयुक्तेन विमानेन स गच्छति
तो अप्सरांच्या गाण्याने जागा होतो आणि हंस व सारसांनी सजवलेल्या दिव्य विमानात बसून जातो.
बहुवर्षाणि राजेन्द्र षट्सहस्राणि भुंजते । ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टः क्षीणकर्मा दिवश्च्युतः
राजेंद्र, तो सहा हजार वर्षे स्वर्गात सुख उपभोगतो. मग पुण्य संपल्यावर स्वर्गातून खाली पडतो.
सुवर्णमणिमुक्ताढ्ये जायते स महाकुले । षष्टितीर्थसहस्राणि षष्टितीर्थशतानि च
तो सोन्या, मौल्यवान रत्ने आणि मोत्यांनी भरलेल्या मोठ्या घराण्यात जन्म घेतो. साठ हजार तीर्थस्थळे आणि साठशे पवित्र स्थाने—
माघेमासि गमिष्यंति गंगायमुनसंगमे । गवां शतसहस्रस्य सम्यग्दत्तस्य यत्फलम्
माघ महिन्यात, गंगा-यमुना संगमावर ते जातात. तिथे योग्य प्रकारे एक लाख गायी दान केल्याचे पुण्य—
प्रयागे माघमासे तु त्र्यहंस्नानस्य तत्फलम् । गंगायमुनयोर्मध्ये पंचाग्निं यस्तु साधयेत्
प्रयागात माघ महिन्यात तीन दिवस स्नान केल्याने जे फळ मिळते, ते असे आहे: जो गंगा-यमुना यांच्या मध्ये पंचाग्नि साधना करतो—
अहीनांगो ह्यरोगश्च पंचेन्द्रियसमन्वितः । यावंति रोमकूपाणि तस्य गात्रस्य देहिनः
तो दोषरहित, निरोगी आणि पाचही इंद्रियांनी युक्त होतो. त्याच्या शरीरावर जितके केस आहेत—
तावद्वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते । ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टो जंबूद्वीपपतिर्भवेत्
तितक्या हजारो वर्षे तो स्वर्गात सन्मान मिळवतो. मग स्वर्गातून खाली पडल्यावर तो जंबूद्वीपाचा राजा होतो.
स भुक्त्वा विपुलान्भोगांस्तत्तीर्थं भजते नरः । जलप्रवेशं यः कुर्यात्संगमे लोकविश्रुते
मोठ्या सुखांचा उपभोग घेतल्यावर तो त्या तीर्थाचे पूजन करतो. प्रसिद्ध संगमावर जो पाण्यात प्रवेश करतो—
राहुग्रस्तो यथा सोमो विमुक्तः सर्वपातकैः । सोमलोकमवाप्नोति सोमेन सह मोदते
राहूने ग्रासलेल्या चंद्रासारखा तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो. तो सोमलोकात जातो आणि तिथे सोमासोबत आनंद करतो.
षष्टिवर्षसहस्राणि षष्टिवर्षशतानि च । स्वर्गलोकमवाप्नोति ऋषिगंधर्वसेवितः
साठ हजार आणि साठशे वर्षे तो ऋषी आणि गंधर्वांच्या सेवेत स्वर्गलोकात राहतो.
परिभ्रष्टस्तु राजेंद्र समृद्धे जायते कुले । अधःशिरास्तु यो ज्वालामूर्ध्वपादः पिबेन्नरः
पण जेव्हा तो खाली पडतो, राजेंद्र, तेव्हा तो समृद्ध घराण्यात जन्म घेतो. जो अग्नित उलटा डोके आणि वर पाय ठेवून पितो—
शतं वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते । परिभ्रष्टस्तु राजेंद्र अग्निहोत्री भवेन्नरः
शंभर हजार वर्षे तो स्वर्गात सन्मान मिळवतो. पण खाली पडल्यानंतर, राजेंद्र, तो अग्निहोत्र करणारा होतो.
भुक्त्वा तु विपुलान्भोगांस्तत्तीर्थं भजते नरः । यस्तु देहं विकर्तित्वा शकुनिभ्यः प्रयच्छति
मोठ्या सुखांचा उपभोग घेतल्यावर तो त्या तीर्थाचे पूजन करतो. पण जो आपले शरीर कापून पक्ष्यांना अर्पण करतो—
विहंगैरुपभुक्तस्य शृणु तस्यापि यत्फलम् । शतं वर्षसहस्राणां सोमलोके महीयते
ज्याचे शरीर पक्ष्यांनी खाल्ले त्याला जे फळ मिळते ते ऐक: तो शंभर हजार वर्षे सोमलोकात सन्मान मिळवतो.