मार्कंडेय उवाच- शृणु राजन्प्रयागस्य माहात्म्यं पुनरेव तु । यं गत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः
मार्कंडेय म्हणाला — राजन, आता मी तुला पुन्हा प्रयागाचे माहात्म्य सांगतो. जो प्रयागात जातो, तो सर्व पापांतून मुक्त होतो, यात कधीच शंका नाही.
आर्तानां च दरिद्राणां निश्चितव्यवसायिनाम् । स्थानं मुक्त्वा प्रयागं तु नाक्षयं तु कदाचन
दुःखी, गरीब आणि ठाम निश्चय असलेल्या लोकांसाठी प्रयागाशिवाय दुसरे कोणतेही अक्षय स्थान नाही.
गंगायमुनमासाद्य यस्तु प्राणान्परित्यजेत् । दीप्तकांचनवर्णाभे विमाने सूर्यवर्चसि
जो गंगा-यमुनेच्या संगमावर जाऊन आपला प्राण सोडतो, तो तेजस्वी, सोन्यासारख्या रंगाच्या दिव्य विमानात बसून वरच्या लोकांत जातो.
गंधर्वाप्सरसां मध्ये स्वर्गे मोदति मानवः । ईप्सिताँल्लभतेकामान्वदंति ऋषिपुंगवाः
स्वर्गात, गंधर्व आणि अप्सरा यांच्या मध्ये तो मनुष्य आनंदाने वावरतो; त्याला आपल्या मनातील सर्व इच्छा मिळतात, असे श्रेष्ठ ऋषी सांगतात.
सर्वरत्नमयैर्दिव्यैर्नानाध्वजसमाकुलैः । वरांगना समाकीर्णैर्मोदते शुभलक्षणैः
सर्व प्रकारच्या रत्नांनी बनलेल्या, विविध ध्वजांनी सजवलेल्या दिव्य विमानांत, शुभ लक्षणांनी युक्त सुंदर स्त्रियांमध्ये तो आनंद घेतो.
गीतवादित्रनिर्घोषैः प्रसुप्तः प्रतिबुध्यते । यावन्न स्मरते जन्म तावत्स्वर्गे महीयते
गाण्याच्या आणि वाद्यांच्या आवाजाने तो जागा होतो; तोपर्यंत स्वर्गात त्याचा सन्मान होत राहतो, जोपर्यंत त्याला आपला जन्म आठवत नाही.
तत्र स्वर्गात्परिभ्रष्टः क्षीणकर्म्मा दिवश्च्युतः । हिरण्यरत्नसंपूर्णे समृद्धे जायते कुले
जेव्हा त्याचे पुण्य संपते आणि तो स्वर्गातून खाली पडतो, तेव्हा तो सोन्या-रत्नांनी भरलेल्या, समृद्ध घराण्यात जन्म घेतो.
तदेव स्मरते तीर्थं स्मरणात्तत्र गच्छति । देशस्थो यदि वारण्ये विदेशे यदि वा गृहे
तो त्या तीर्थाचे स्मरण करतो, आणि त्या स्मरणामुळे, तो आपल्या देशात, जंगलात, परदेशात किंवा घरी असला तरी, तिथेच पोहोचतो.
प्रयागं स्मरमात्रोपि यस्तु प्राणान्परित्यजेत् । स ब्रह्मलोकमाप्नोति वदंति ऋषिपुंगवाः
जो फक्त प्रयागाचे स्मरण करत प्राण सोडतो, तो ब्रह्मलोक प्राप्त करतो, असे श्रेष्ठ ऋषी सांगतात.
सर्वकामफलावृत्ता मही यत्र हिरण्मयी । ऋषयो मुनयः सिद्धा यत्र लोके प्रगच्छति
जिथे पृथ्वी सर्व इच्छित फळांनी आणि सोन्याने भरलेली आहे, तिथेच ऋषी, मुनि आणि सिद्ध लोक जातात.
स्त्रीसहस्रा कुले रम्ये मंदाकिन्यास्तटे शुभे । मोदते ऋषिभिः सार्द्धं स्वकृतेनेह कर्मणा
सुंदर कुलात, मंदाकिनीच्या पवित्र काठावर, तो हजारो स्त्रियांमध्ये आणि ऋषींसोबत आपल्या पूर्वीच्या कर्मामुळे आनंद घेतो.
सिद्धचारणगन्धर्वैः पूज्यते दिवि दैवतैः । ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टो जंबुद्वीपपतिर्भवेत्
सिद्ध, चारण, गंधर्व आणि देव यांच्याकडून तो स्वर्गात सन्मानित होतो; नंतर स्वर्गातून खाली पडल्यावर तो जंबूद्वीपाचा राजा होतो.
ततः शुभानि कर्माणि चिंतयानः पुनः पुनः । गुणवान्वित्तसंपन्नो भवतीह न संशयः
मग तो सतत शुभ कर्मांचा विचार करतो आणि गुणी व धनसमृद्ध होतो—याबद्दल काहीच शंका नाही.
कर्मणा मनसा वाचा सत्यधर्मप्रतिष्ठितः । गंगायमुनयोर्मध्ये यस्तु दानं प्रयच्छति
कर्म, मन आणि वाणीने सत्य आणि धर्मावर स्थिर राहून, जो कोणी गंगा-यमुना यांच्या मध्ये दान करतो—
सुवर्णंमणिमुक्तां वा यदि धान्यं प्रतिग्रहम् । स्वकार्ये पितृकार्ये वा देवताभ्यर्चनेऽपि वा
—सोने, मौल्यवान रत्न, मोती किंवा धान्य, स्वतःच्या कार्यासाठी, पितरांच्या कार्यासाठी किंवा देवांची पूजा करण्यासाठी—
निष्फलं तस्य तत्तीर्थं यावत्तत्फलमश्नुते । एवं तीर्थेन गृह्णीयात् पुण्येष्वायतनेषु च
—त्याच्यासाठी ते तीर्थ फळरहित असते, जोपर्यंत त्याला त्या दानाचे फळ मिळत नाही; म्हणून पवित्र तीर्थस्थळी आणि पुण्य क्षेत्रात दान करावे.
निमित्तेषु च सर्वेषु अप्रमत्तो द्विजो भवेत् । कपिलां पाटलावर्णां प्रयागे यः प्रयच्छति
सर्व प्रसंगी द्विजाने नेहमी सावध राहावे; जो प्रयागात पाटल रंगाची कपिला गाय दान करतो—
स्वर्णशृंगीं रौप्यखुरां चैलकंठीं पयस्विनीम् । प्रयागे श्रोत्रियं साधुं ग्राहयित्वा यथाविधि
—सोन्याचे शिंग, चांदीचे खुर, गळ्यात वस्त्र आणि दूध देणारी अशी गाय, प्रयागातील वेदज्ञ व सज्जन ब्राह्मणास योग्य रीतीने स्वीकारायला लावून—
शुक्लांबरधरं शांतं धर्मज्ञं वेदपारगम् । सा गौस्तस्मै च दातव्या गंगायमुनसंगमे
—जो शांत, पांढरे वस्त्र परिधान करणारा, धर्म जाणणारा आणि वेदपारंगत आहे—त्याला गंगा-यमुना संगमावर अशी गाय द्यावी.
वासांसि च महार्हाणि रत्नानि विविधानि च । यावद्रोमाणि तस्या गोः संति गात्रेषु सत्तम
आणि त्या गायीच्या अंगावरील प्रत्येक केसाएवढी मौल्यवान वस्त्रे आणि विविध रत्नही द्यावीत, हे श्रेष्ठ पुरुषा.
तावद्वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते । यत्रासौ लभते जन्म सा गौस्तत्राभिजायते
त्या गायीच्या अंगावर जितके केस, तितकी हजारो वर्षे तो स्वर्गात सन्मानित होतो; जिथे तो जन्म घेतो, तिथे ती गायही जन्म घेते.
न च पश्यत्यसौ घोरं नरकं तेन कर्मणा । उत्तरान्स कुरून्प्राप्य मोदते कालमक्षयम्
आणि त्या कर्मामुळे त्याला भयंकर नरक दिसत नाही; उत्तरेकडील कुरू देशात पोहोचून तो अमर आनंद उपभोगतो.
गवां शतसहस्रेभ्यो दद्यादेकां पयस्विनीम् । पुत्रान्दारान्तथा भृत्यान्गौरेका प्रतितारयेत्
शेळी दूध देणारी एक गाय दान केल्याने, जशी लाखो गायी दान केल्याने होईल, तशीच आपले पुत्र, पत्नी आणि नोकर यांना तारता येते.
तस्मात्सर्वेषु दानेषु गोदानं तु विशिष्यते । दुर्गमे विषमे घोरे महापातकसंभवे । गौरेव रक्षां कुरुते तस्माद्देया द्विजातये
म्हणून सर्व दानांमध्ये गोदान श्रेष्ठ आहे; कठीण, संकटमय आणि भयंकर प्रसंगी, मोठ्या पापातही, गायच रक्षण करते—म्हणून ती द्विजाला द्यावी.
इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे द्विचत्वारिंशोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीपद्मपुराणाच्या स्वर्गखंडातील बेचाळीसावे अध्याय समाप्त.
युधिष्ठिर उवाच- यथा प्रयागस्य मुने माहात्म्यं कथितं त्वया । तथातथा प्रमुच्येऽहं सर्वपापैर्न संशयः
युधिष्ठिर म्हणाले—मुनिवर, जसे तुम्ही प्रयागाचे माहात्म्य सांगितले तसेच मी सर्व पापांतून मुक्त झालो आहे—याबद्दल काहीच शंका नाही.
भगवन्केन विधिना गंतव्यं धर्मनिश्चयैः । प्रयागे यो विधिः प्रोक्तः तन्मे ब्रूहि महामुने
भगवन्, कोणत्या विधीने, धर्मनिश्चितीने प्रयाण करावे? प्रयागासाठी जो विधी सांगितला आहे तो मला सांगा, हे महर्षे.
मार्कंडेय उवाच- कथयिष्यामि ते वत्स तीर्थयात्राविधिक्रमम् । यो गच्छेतकुरुश्रेष्ठ प्रयागं देवसंयुतम्
मार्कंडेय म्हणाले—वत्सा, मी तुला तीर्थयात्रेचा योग्य क्रम सांगतो; जो कोणी प्रयागात देवांसह जातो, हे कुरूश्रेष्ठ—
बलीवर्दसमारूढः शृणु तस्यापि यत्फलम् । वसते नरके घोरे गवां क्रोधे सुदारुणे
जो माणूस बैलावर बसतो, त्याला काय फळ मिळतं तेही ऐक. तो माणूस गायींच्या प्रचंड रागामुळे भयंकर नरकात राहतो.
सलिलं च न गृह्णंति पितरस्तस्य देहिनः । यस्तु पुत्रांस्तथा बालान्स्नापयेत्पाययेत्तथा
त्याच्या पितरांना त्याच्याकडून पाणी मिळत नाही; पण जो आपल्या मुलांना योग्य पद्धतीने अंघोळ घालतो आणि पाणी पाजतो—