समुद्रा यत्र चत्वारो निवसंति युधिष्ठिर । ततोपस्पृश्य राजेंद्र कृत्वा चापि प्रदक्षिणम्
जिथे चारही समुद्र वास करतात, हे युधिष्ठिर, तिथे स्पर्श करून आणि प्रदक्षिणा घालून, राजेंद्र,
नियतात्मा नरः पूतो गच्छेत परमां गतिम् । ततो गच्छेत्कुरुश्रेष्ठ शृंगवेरपुरं महत्
स्वतःला संयमित ठेवणारा आणि शुद्ध झालेला मनुष्य सर्वोच्च अवस्था प्राप्त करतो; त्यानंतर, कुरुवंशातील श्रेष्ठ, तो श्रींगवेर या महान नगरीकडे जावा.
यत्र तीर्णो महाप्राज्ञो रामो दाशरथिः पुरा । गंगायां तु नरः स्नात्वा ब्रह्मचारी जितेंद्रियः
जिथे पूर्वी बुद्धिमान राम, दशरथपुत्र, गंगेवरून गेला; तिथे गंगेत स्नान करून, ब्रह्मचर्य पाळणारा आणि इंद्रियांवर विजय मिळवणारा,
विधूतपाप्मा भवति वाजपेयं च विंदति । ततो मुंजवटं गछेत्स्थानं देवस्य धीमतः
पापमुक्त होतो आणि वाजपेय यज्ञाचे फळ मिळवतो; त्यानंतर तो धीरगंभीर देवतेच्या मुंजवट या स्थळी जावा.
अभिगम्य महादेवमभ्यर्च्य च नराधिप । प्रदक्षिणमुपावृत्य गाणपत्यमवाप्नुयात्
महादेवाजवळ जाऊन त्याची पूजा करून, राजाधिराज, प्रदक्षिणा घालून, तो गणपतीची कृपा मिळवतो.
ततो गच्छेत राजेंद्र प्रयागमृषिसंस्तुतम् । यत्र ब्रह्मादयो देवा दिशश्च सदिगीश्वराः
नंतर, राजेंद्र, तो ऋषींनी स्तुत केलेल्या प्रयाग या स्थळी जावा, जिथे ब्रह्मा आणि इतर देवता, तसेच दिशांचे रक्षक वास करतात.
लोकपालाश्च सिद्धाश्च निरताः पितरस्तथा । सनत्कुमारप्रमुखास्तथैव च महर्षयः
जिथे लोकपाल, सिद्ध, पितर आणि सनत्कुमार व इतर महर्षी देखील नेहमी उपस्थित असतात.
तथा नागाः सुपर्णाश्च सिद्धाः शुक्रधरास्तथा । सरितः सागराश्चैव गंधर्वाप्सरसस्तथा
तिथे नाग, सुपर्ण, शुक्रधारी सिद्ध, नद्या, समुद्र, तसेच गंधर्व आणि अप्सरा देखील आहेत.
हरिश्च भगवानास्ते प्रजापतिपुरस्कृतः । तत्र त्रीण्यपि कुंडानि तयोर्मध्येन जाह्नवी
आणि भगवंत हरि, प्रजापतीसह, तिथे वास करतो; तिथे तीन कुंडे आहेत आणि त्यांच्या मध्ये जाह्नवी वाहते.
प्रयागात्समतिक्रांता सर्वतीर्थपुरस्कृता । तपनस्य सुता तत्र त्रिषु लोकेषु विश्रुता
प्रयागापेक्षा श्रेष्ठ, सर्व तीर्थांमध्ये मान मिळवणारी, सूर्याची कन्या तिथे आहे, जिला तिन्ही लोकांत प्रसिद्धी आहे.
यमुनागंगया सार्द्धं संगता लोकभाविनी । गंगायमुनयोर्मध्ये पृथिव्या जघनं स्मृतम्
जी यमुना आणि गंगा यांच्यासोबत एकत्र झाली आहे आणि जगाला कल्याण देते; गंगा आणि यमुना यांच्या मध्ये पृथ्वीचे कंबरस्थान मानले जाते.
प्रयागं जघनस्यांतमुपस्थमृषयो विदुः । प्रयागं सुप्रतिष्ठानं कंबलाश्वतरावुभौ
महर्षी प्रयागाला पृथ्वीच्या कंबरेचा शेवट आणि उपस्थ मानतात; प्रयाग हे कम्बल आणि अश्वतर या तीर्थांसह दृढपणे स्थिर आहे.
तीर्थं भोगवती चैव वेदी प्रोक्ता प्रजापतेः । तत्र वेदाश्च यज्ञाश्च मूर्त्तिमंतो युधिष्ठिर
भोगवती हे तिथले तीर्थ आहे आणि प्रजापतीची वेदी म्हणून ओळखली जाते; तिथे, युधिष्ठिर, वेद आणि यज्ञ प्रत्यक्ष स्वरूपात आहेत.
प्रजापतिमुपासंत ऋषयश्च महानघाः । यजंते क्रतुभिर्देवांस्तथा चक्रधरा नृप
पवित्र महर्षी प्रजापतीची उपासना करतात आणि देवता तसेच चक्रधारी देखील तिथे यज्ञ करतात, हे राजन.
ततः पुण्यतमं नास्ति त्रिषु लोकेषु भारत । प्रयागं सर्वतीर्थेभ्यः प्रभावेणाधिकं प्रभो
म्हणून, हे भारत, तिन्ही लोकांत प्रयागाहून पवित्र दुसरं कुठलंही स्थान नाही. सर्व तीर्थांपेक्षा प्रयागाचं महत्त्व जास्त आहे.
श्रवणात्तस्य तीर्थस्य नामसंकीर्तनादपि । मूर्धका नमनाद्वापि सर्वपापैः प्रमुच्यते
त्या तीर्थाचं नाव ऐकलं, उच्चारलं किंवा तिथे डोकं टेकवलं, तरी सर्व पापांपासून माणूस मुक्त होतो.
तत्राभिषेकं यः कुर्यात्संगमे संशितव्रतः । पुण्यं सुमहदाप्नोति राजसूयाश्वमेधयोः
जो कोणी कठोर व्रताने तिथे संगमावर स्नान करतो, त्याला राजसूय आणि अश्वमेध यज्ञाएवढं मोठं पुण्य मिळतं.
एषा यजनभूमिर्हि देवानामपि तत्कथा । दत्तं तत्र स्वल्पमपि महद्भवति भारत
हे खरं, की देवांसाठीही हे यज्ञभूमी आहे. तिथे अगदी थोडं दान दिलं तरी, ते मोठं होतं, हे भारत.
न देववचनात्तात न लोकवचनादपि । मतिरुत्क्रमणीया ते प्रयागमरणं प्रति
माझ्या प्रिय, देवांनी किंवा लोकांनी काहीही सांगितलं तरी, प्रयागात मृत्यू येण्याबद्दल तुझं मन कधीही डळमळू नये.
दशतीर्थसहस्राणि षष्टिकोट्यस्तथापराः । येषां सान्निध्यमत्रैव कीर्त्तितं कुरुनंदन
दहा हजार तीर्थं आणि साठ कोटी तीर्थांची उपस्थिती इथेच सांगितली आहे, हे कुरुनंदना.
चतुर्विद्ये च यत्पुण्यं सत्यवादिषु चैव यत् । स्नातएवतदाप्नोतिगंगायामुनसंगमे
चार वेद शिकून मिळणारं पुण्य किंवा नेहमी सत्य बोलून मिळणारं पुण्य, ते सर्व गंगा-यमुना संगमावर स्नान केल्याने मिळतं.
ततो भोगवती नाम वासुकेस्तीर्थमुत्तमम् । तत्राभिषेकं यः कुर्यात्सोऽश्वमेधमवाप्नुयात्
यानंतर वासुकीचं उत्तम तीर्थ, भोगवती नावाचं आहे. तिथे जो स्नान करतो, त्याला अश्वमेध यज्ञाचं फळ मिळतं.
तत्र हंसप्रपतनं तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । दशाश्वमेधिकं चैव गंगायां कुरुनंदन
तिथे हंसप्रपतन नावाचं तीर्थ आहे, जे तिन्ही लोकांत प्रसिद्ध आहे. आणि गंगेत दशाश्वमेधिक असं एक तीर्थही आहे, हे कुरुनंदना.
कुरुक्षेत्रसमा गंगा यत्र तत्रावगाहिता । विशेषो वै कनखले प्रयागं परमं महत्
जिथे गंगा कुरुक्षेत्रासारखी आहे, तिथे स्नान केल्याचं विशेष महत्त्व आहे; पण प्रयागचं स्थान सर्वांत श्रेष्ठ आणि मोठं आहे.
यद्यकार्यशतं कृत्वा कृतं गंगावसेवनम् । सर्वं तत्तस्य गंगापो दहत्यग्निरिवेंधनम्
जरी शंभर वाईट कर्म केलं असलं, तरी गंगेची सेवा केल्याने ती सर्व पापं अग्नी जसं इंधन जाळतो तशी जळून जातात.
सर्वं दहति गंगापस्तूलराशिमिवानलः । सर्वं कृतयुगे पुण्यं त्रेतायां पुष्करं स्मृतम्
गंगेचं पाणी सर्व काही जाळून टाकतं, जसं अग्नी गवताचा ढीग जाळतो. कृतयुगात सर्व पुण्य आठवलं जातं, आणि त्रेतायुगात पुष्कराचं महत्त्व आहे.
द्वापरे तु कुरुक्षेत्रं गंगा कलियुगे स्मृता । पुष्करे तु तपस्तप्येद्दानं दद्यान्महालये
द्वापारयुगात कुरुक्षेत्राचं स्मरण केलं जातं, आणि कलियुगात गंगेचं. पुष्करात तप करावं, महालयात दान द्यावं.
मलये त्वग्निमारोहेद्भृगुतुंगे त्वनाशनम् । पुष्करे तु कुरुक्षेत्रे गंगापो मध्यगेषु च
मलय पर्वतात अग्नीमध्ये प्रवेश करावा, भृगुतुंगावर उपवास करावा; पुष्कर, कुरुक्षेत्र, गंगेचं पाणी आणि मध्यभागीही तसंच करावं.
सद्यस्तारयते जंतुः सप्तसप्तावरांस्तथा । पुनाति कीर्त्तिता पापं दृष्ट्वा पुण्यं प्रयच्छति
माणूस त्वरित तारला जातो, आणि सात पिढ्यांनाही मुक्ती मिळते. तिचं गुणगान केल्याने पाप नाहीसं होतं, आणि तिला पाहिलं तरी पुण्य मिळतं.
अवगाढा च पीत्वा च पुनात्यासप्तमं कुलम् । यावदस्थि मनुष्यस्य गंगायाः स्पृशते जलम्
स्नान केलं किंवा पाणी प्यायलं, तरी सातव्या पिढीपर्यंत शुद्धी मिळते; जोपर्यंत माणसाच्या हाडांना गंगेचं पाणी लागेल, तोपर्यंत.