पुनस्ता एव राक्षस्यो बभूवुर्मारवेध्वनि । क्षुधार्ताश्च तृषार्ताश्च दर्शनेन भयप्रदाः
पुन्हा त्या राक्षसी रणभूमीवर दिसल्या, त्या उपाशी, तहानलेल्याच होत्या आणि त्यांचा केवळ दर्शनानेच लोकांना भीती वाटत होती.
एवं तेन तु पापेन वाङ्मनोविहितेन तु । ताभिर्जन्मद्वयं प्राप्तं राक्षसीयोनिमिश्रितम्
त्या वाणी आणि मनाने केलेल्या पापामुळे, त्या सर्व राक्षसींना दोन जन्म मिळाले, आणि दोन्ही वेळा राक्षसींच्या पोटीच जन्म झाला.
पापेन नाशितं तासां स नृपं नगरद्वयम् । अतएव न कर्त्तव्यं परकांतनिषेवणम्
त्या पापामुळे त्या राजाचं आणि दोनही नगरीचं नाश झाला; म्हणून दुसऱ्याच्या प्रियेवर आसक्ती ठेवू नये.
नारीभिः पापभीताभिर्वाङ्मनोभ्यामपि प्रभो । रोगी जडो दरिद्रो वा नेत्राभ्यां वर्जितोऽपि वा । न त्याज्यः स्वपतिः स्त्रीभिः इच्छंतीभिस्तु सद्गतिम्
हे प्रभो, पापाची भीती असलेल्या स्त्रियांनी, आपला पती आजारी असो, मूर्ख असो, गरीब असो, किंवा डोळ्यांनी अंध असो, तरीही वाणीने किंवा मनाने त्याला सोडू नये, जर त्यांना उत्तम गति हवी असेल.
कथितमिदं मया मनोवचोभ्यां जनितमघं च यदन्यकांतभक्त्या । फलमपि च यदेव लब्धमाभिस्तदपि शिबे बहुविस्तरेण तुभ्यम्
हे शिबी, मी तुला हे सर्व समजावून सांगितलं, वाणी आणि मनाने झालेलं पाप, दुसऱ्याच्या प्रियेवर आसक्तीने मिळणारं फळ, हे सगळं विस्ताराने सांगितलं.
इंद्रप्रस्थगता न ये ममनघा या द्वारका दृश्यते तास्तस्या जलबिंदुदेहपतनात्पौरस्त्रियो रेभिरे । स्वर्गं चित्तवचोऽन्यकांत भजनाज्जातं विमुच्वोल्बणं क्रव्यादत्वमवाप्य देववनिताभावं सुराह्लाददम्
इति श्रीपाद्मेमहापुराणे पंचपंचाशत्साहस्र्यां संहितायामुत्तरखंडे कालिंदीमाहात्म्ये द्वारकावर्णंनंनाम षष्ठाधिकद्विशततमोऽध्यायः
श्रीपद्ममहापुराणाच्या पंचपंचाशत्सहस्त्र संहितेच्या उत्तरखंडातील कालिंदीमाहात्म्यात 'द्वारकावर्णन' नावाचा दोनशे सहावा अध्याय इथे संपला.
नारद उवाच- विमलस्तं द्विजं नीत्वा द्वारकायामिहागतः । पुनस्तौ सस्नतुं धीरौ श्रीपतेर्भक्तिकाम्यया । भूयः खे मेघगंभीरा वागासीदिति भूपते
नारद म्हणाले—तो पवित्र ब्राह्मणाला घेऊन ते दोघे द्वारकेत आले. पुन्हा, श्रीपतीची भक्ती मिळावी म्हणून त्या दोघांनी स्नान केलं. त्याच वेळी, राजन, आकाशात मेघासारखी गंभीर वाणी ऐकू आली.
आकाशवागुवाच- शृणुतं द्विजशार्दूलौ हरेस्तीर्थमिदं शुभम् । एतत्तीर्थ प्रसादाद्वां विष्णुभक्तिर्भविष्यति । यया जहाति लोकोऽयमविद्या मोहमुल्बणम्
आकाशवाणी म्हणाली—हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, हे हरिचं पवित्र तीर्थ आहे. या तीर्थाच्या कृपेने तुम्हा दोघांना विष्णूभक्ती मिळेल, ज्यामुळे हा जग अज्ञान आणि मोठ्या मोहाचा त्याग करतो.
नारद उवाच- निशम्येतिद्विजश्रेष्ठौ तां वाचमशरीरिणीम् । प्रसादोऽयं हरेरासीदित्यूचाते परस्पराम्
नारद म्हणाले—ती देहहीन वाणी ऐकून, श्रेष्ठ ब्राह्मणांनी एकमेकांना सांगितलं, 'ही हरिची कृपा आहे.'
स्नात्वा तौ विधिवत्तत्र लब्ध्वा भक्तिं हरेः पराम् । चेलतुः प्रणिपत्येदं भाषमाणौ मिथस्तदा
तिथे विधिप्रमाणे स्नान करून, हरिप्रती पराकोटीची भक्ती मिळवून, ते दोघे नम्रपणे वावरले आणि त्या वेळी एकमेकांशी बोलले.
द्विजावूचतुः । यथावयोर्हि संयोगः पथिजातो विचारतः । यथा गृहकलत्रादि संयोगो भुवि जायते । सांप्रतं विरहोभावी यथा नौ मार्गवर्तिनौ
ब्राह्मण दोघे म्हणाले—आपली भेट जशी वाटेत अचानक झाली, तशीच या पृथ्वीवर घर, पत्नी यांचा संयोग होतो. आता आपला विरह ठरलेला आहे, जसा प्रवाशांचा मार्गावर होतो.
तथादारसुतादीनां कालव्यास्यवर्तिनाम् । धन्यः स पुरुषो लोके यो दारसुतसंगमम्
पत्नी, मुले आणि इतर सर्व गोष्टी काळाच्या फेरफटक्यात असतात; या जगात तोच पुरुष धन्य जो पत्नी-मुलांच्या संयोगाचं क्षणिकपण ओळखतो.
विज्ञाय क्षणिकं नित्यं संश्रयेत्श्रीपतिं भजेत् । नारद उवाच- स्मरणं करणीयं मे दासोऽहं त्वत्पदाश्रयः
त्याच्या क्षणिकतेची जाणीव ठेवून, जो नेहमी श्रीपतीचं आश्रय घेतो आणि त्याची भक्ती करतो तोच खरा. नारद म्हणाले—मला नेहमी आठवण ठेवावी लागेल की मी तुझा दास आहे, तुझ्या पायांचा आश्रित आहे.
संदेशः प्रेषणीयो मामित्युक्त्वा स्वगृहं गतौ । शृणु राजन्यथा तेन मित्रेण विमलस्य तु
'माझ्याकडून एक संदेश पाठवायचा आहे,' असं म्हणून ते दोघे आपल्या घरी गेले. राजन, आता विमलाच्या मित्रासोबत काय घडलं ते ऐक.
मोक्षणं राक्षसीनां तु विहितं पथिगच्छता । व्रजन्स ब्राह्मणः प्राप्तस्तं देशं जलवर्जितम्
राक्षसींचं मुक्तीकरण त्याने प्रवासातच केलं. प्रवास करताना तो ब्राह्मण त्या पाण्याविना प्रदेशात पोहोचला.
यत्र ताः पापविप्लुष्टा राक्षस्यः क्षुत्तृषाकुलाः । अथ ताः पथिगच्छंतं दूराद्दृष्ट्वा द्विजोत्तमम्
तेथे त्या पापांनी ग्रासलेल्या, भूक आणि तहान यामुळे त्रस्त झालेल्या राक्षसींनी, दूरवरून रस्त्याने चालणाऱ्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाला पाहिले.
सजलामत्रहस्तं तं मिथस्त्विति बभाषिरे । राक्षस्य ऊचुः - आयाति पथिकः कश्चिज्जलपात्रं करे दधत्
त्याच्या हातात पाण्याचा कलश आहे असे पाहून, त्या आपसात म्हणू लागल्या— 'कोणीतरी प्रवासी येतोय, त्याच्या हातात पाण्याचं भांडे आहे.'
अस्माकं क्षुत्तृषोः शांतिर्मनागपि भविष्यति । एनं संभक्षयिष्यामः पास्यामोऽस्य करे स्थितम्
'कदाचित आपली भूक आणि तहान थोडी शांत होईल; आपण त्याला खाऊ आणि त्याच्या हातात असलेलं पाणी पिऊ.'
पात्रं जलं वयं तृष्णा क्षुधार्ताः शतवर्षतः । नारद उवाच- काचिदाहेत्यहं पूर्वमस्योष्णं कालखंडकम्
'आपण शंभर वर्षांपासून तहानलेले आणि उपाशी आहोत; हे भांडे, हे पाणी आणि आपली तहान—' नारद म्हणाले: 'आपल्यातील कुणीतरी आधी त्याचे गरम मांस खाऊया.'
भक्षयित्वा ततो रक्तं पीत्वा यास्यामि जीवितम् । अन्या प्राह कियद्द्रव्यं विद्यतेऽस्य गजानने
'मग त्याचे रक्त प्यायल्यानंतर मी पुन्हा जिवंत होईन.' दुसरी म्हणाली, 'या हत्तीच्या तोंडाच्या माणसात किती पदार्थ असेल?'
मम व्याघ्राननायास्तु पानायापि न दृश्यते । अन्या वै रथचक्राख्या श्रूयतां वचनं मम
'माझ्यासारख्या वाघाच्या तोंडाच्या राक्षसीसाठीसुद्धा प्यायला पुरेसं काही दिसत नाही.' दुसरी, रथचक्र नावाची, म्हणाली, 'माझं बोलणं ऐका.'
करिष्ये कुंडलमहं केनांत्रैरस्य मेखलाम् । अन्यावददहं दंतैरेकतः श्यामलीकृतैः
'मी त्याच्या आतड्यांनी कुंडलं आणि कमरपट्टा बनवीन.' दुसरी म्हणाली, 'मी त्याच्या काळपट दातांनी जुगार खेळण्यासाठी सोंगट्या बनवीन.'
रमे षोडशभिर्द्यूतशालायां तद्विशारदः । इत्युक्त्वा ताः मिथः सर्वास्तंद्विजं प्रति दुद्रुवुः
'तो सोळा सोंगट्यांच्या जुगारात तरबेज आहे.' असं म्हणत त्या सर्व राक्षसींनी एकत्र येऊन त्या ब्राह्मणावर झडप घातली.
विवृतास्या ललज्जिह्वाः प्रद्योतैकमहाभुजाः । आयांतीस्ताः समालोक्य ब्राह्मणो भयविह्वलः
त्यांच्या तोंडं मोठी उघडी, जीभ बाहेर आलेली, आणि हात मोठे व तेजस्वी दिसत होते. त्या जवळ येताना ब्राह्मणाने त्यांना पाहिलं आणि तो घाबरला.
आत्मानमभितश्चक्रे रक्षां वेदोदितां नृप । ता आगत्य स्थिता दूरं राक्षस्यो भीमविक्रमाः
राजा, त्याने वेदात सांगितलेल्या मंत्रांनी सर्व बाजूंनी स्वतःचं रक्षण केलं; त्या भयंकर शक्तीच्या राक्षसी जवळ आल्या आणि थोड्या अंतरावर उभ्या राहिल्या.
तेजसा तस्य मंत्रैश्च प्रत्यादिष्टा नराधिपः । ऊचुश्च को भवानत्र कुतः प्राप्तोऽसि तद्वद
त्याच्या तेजामुळे आणि मंत्रांमुळे त्या मागे सरकल्या. मग त्यांनी विचारलं— 'तू इथे कोण आहेस? कुठून आला आहेस? ते सांग.'
त्वद्दर्शनान्मनोऽस्माकं प्रसादमधिगच्छति । त्वत्पादस्पर्शनात्किं नो न विप्र भविता फलम् । अतो मूर्द्धसु नो देहि स्वकीयं पादपंकजम्
'तुला पाहिल्याने आमचं मन शांत होतं; तुझ्या पायांचा स्पर्श मिळाल्यावर, ब्राह्मण, कोणतंही फळ मिळणार नाही असं नाही. म्हणून, तुझं कमळासारखं पाऊल आमच्या डोक्यावर ठेव.'
नारद उवाच- इत्याकर्ण्य वचस्तासां जगाद हरिदत्तजः । द्विज उवाच- कृत्वा पवित्रतीर्थानि ब्राह्मणोऽहं समागतः
नारद म्हणाले— त्यांच्या बोलणं ऐकून हरिदत्ताचा मुलगा म्हणाला— 'मी पवित्र तीर्थांमध्ये स्नान करून, ब्राह्मण म्हणून इथे आलो आहे.'
सांप्रतं पुष्करं यामि भवतीभिः किमिच्छते । यतस्तत्प्रार्थ्यतां दातुं शक्तो दास्यामि चेत्तदा
'आता मी पुष्कराला जातोय. तुम्हाला माझ्याकडून काय हवं आहे? जे काही हवं असेल ते मागा; शक्य असेल तर मी ते देईन.'
ज्या पवित्र स्त्रिया इंद्रप्रस्थाला गेल्या नाहीत, पण द्वारकेत दिसतात, त्यांच्यातील एका स्त्रीच्या देहावरून पाण्याचा थेंब पडल्यावर नगरातील स्त्रिया ओरडल्या; दुसऱ्याच्या प्रियेवर मनाने आणि वाणीने आसक्ती ठेवून त्यांनी भयंकर मांसाहारी स्थिती मिळवली, पण नंतर मुक्त होऊन त्या देवतांसारख्या स्त्रिया झाल्या आणि देवांना आनंद दिला.