प्राजापत्यं तथा तीर्थं स्वर्गद्वारं तथैव च । जंबुकेश्वरमित्युक्तं धर्माख्यं तीर्थमुत्तमम्
प्राजापत्य तीर्थ, स्वर्गद्वार तीर्थ, प्रसिद्ध जांबुकेश्वर आणि उत्तम धर्म तीर्थ येथे आहे.
गयातीर्थं परं तीर्थं तीर्थं चैव महानदी । नारायणपरं तीर्थं वायुतीर्थमनुत्तमम्
गया तीर्थ, महानदीचे तीर्थ, नारायण तीर्थ आणि अद्वितीय वायू तीर्थ येथे आहे.
ज्ञानतीर्थं परं गुह्यं वाराहं तीर्थमुत्तमम् । यमतीर्थं यथापुण्यं तीर्थं संमूर्तिकं शुभम्
ज्ञानतीर्थ हे अत्यंत गुप्त आणि श्रेष्ठ आहे, तसेच वराह तीर्थही उत्तम आहे. यमतीर्थ जसे पुण्यदायी आहे, तसेच संमूर्तिक हे शुभ तीर्थही आहे.
अग्नितीर्थं महाराज कलशेश्वरमुत्तमम् । नागतीर्थं सोमतीर्थं सूर्यतीर्थं तथैव च
राजा, अग्नितीर्थ आणि उत्तम कलशेश्वर, नागतीर्थ, सोमतीर्थ आणि सूर्यतीर्थ ही देखील आहेत.
पर्वताख्यं महागुह्यं मणिकर्ण्यमनुत्तमम् । घटोत्कचं तीर्थवरं श्रीतीर्थं च पितामहम्
परवत नावाचे महान गुप्त तीर्थ, अतुलनीय मणिकर्णिका, उत्तम घटोत्कच तीर्थ आणि पितामह हे पवित्र तीर्थ आहेत.
गंगातीर्थं तु देवेशं ययातेस्तीर्थमुत्तमम् । कापिलं चैव सोमेशं ब्रह्मतीर्थमनुत्तमम्
गंगातीर्थ, देवेश, उत्तम ययाति तीर्थ, तसेच कपिल, सोमेश आणि अतुलनीय ब्रह्मतीर्थ आहेत.
तत्र लिंगं पुराणीयं स्थातुं ब्रह्मा यथागतः । तदानीं स्थापयामास विष्णुस्तल्लिंगमैश्वरम्
तेथे प्राचीन लिंग होते, जसे ब्रह्मा आला होता. त्या वेळी विष्णूने ते ऐश्वर्यपूर्ण लिंग स्थापन केले.
तत्र स्नात्वा समागम्य ब्रह्मा प्रोवाच तं हरिम् । मयानीतमिदं लिंगं कस्मात्स्थापितवानसि
तेथे स्नान करून एकत्र आल्यावर ब्रह्मा हरिला म्हणाला, 'हे लिंग मी आणले होते, मग तू ते का स्थापन केलेस?'
तमाह विष्णुस्त्वत्तोऽपि रुद्रे भक्तिर्दृढा मम । तस्मात्प्रतिष्ठितं लिगं नाम्ना तव भविष्यति
विष्णू म्हणाला, 'तुझ्यापेक्षा मला रुद्रावर अधिक दृढ भक्ती आहे. म्हणून हे लिंग मी स्थापन केले आणि ते तुझ्या नावाने ओळखले जाईल.'
भूतेश्वरं तथा तीर्थं तीर्थं धर्मसमुद्भवम् । गंधर्वतीर्थं सुशुभं वाह्नेयं तीर्थमुत्तमम्
भूतेश्वर, धर्मातून उत्पन्न झालेले तीर्थ, शुभ गंधर्वतीर्थ आणि उत्तम वह्नेय तीर्थ आहेत.
दौर्वासिकं व्योमतीर्थं चंद्रतीर्थं युधिष्ठिर । चिंतांगदेश्वरं तीर्थं पुण्यं विद्याधरेश्वरम्
दौर्वासिक, व्योमतीर्थ, चंद्रतीर्थ, युधिष्ठिरा, पवित्र चिंतांगदेश्वर तीर्थ आणि विद्याधरेश्वर हे तीर्थ आहेत.
केदारतीर्थमुग्राख्यं कालंजरमनुत्तमम् । सारस्वतं प्रभासं च रुद्रकर्णह्रदं शुभम्
उग्र नावाचे केदारतीर्थ, अतुलनीय कालंजर, सारस्वत, प्रभास आणि शुभ रुद्रकर्ण सरोवर आहेत.
कोकिलाख्यं महातीर्थं तीर्थं चैव महालयम् । हिरण्यगर्भं गोप्रेक्षं तीर्थं चैवमनुत्तमम्
कोकिल नावाचे महान तीर्थ, तसेच महालय तीर्थ, हिरण्यगर्भ, गोप्रेक्षा आणि अतुलनीय असे तीर्थ आहेत.
उपशांतं शिवं चैव व्याघ्रेश्वरमनुत्तमम् । त्रिलोचनं महातीर्थं लोकार्कं चोत्तराह्वयम्
उपशांत, शिव आणि अतुलनीय व्याघ्रेश्वर, महान त्रिलोचन तीर्थ आणि उत्तरा नावाचे लोकार्क हे तीर्थ आहेत.
कपालमोचनं तीर्थं ब्रह्महत्याविनाशनम् । शुक्रेश्वरं महापुण्यमानंदपुरमुत्तमम्
कपालमोचन तीर्थ, जे ब्रह्महत्येचा दोष नष्ट करते, अत्यंत पुण्यशाली शुक्रेश्वर आणि उत्तम आनंदपूर आहेत.
एवमादीनि तीर्थानि वाराणस्यां स्थितानि वै । न शक्यं विस्तराद्वक्तुं कल्पकोटिशतैरपि
अशा प्रकारची तीर्थे वाराणसीमध्ये आहेत; ती अगणित कल्पकोटी वर्षे जरी सांगितली तरी पूर्णपणे सांगता येणार नाहीत.
इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे वाराणसीमाहात्म्ये सप्तत्रिंशोऽध्यायः
श्रीपद्म महापुराणाच्या स्वर्गखंडातील वाराणसी माहात्म्य या सत्तेतीसाव्या अध्यायाचा येथे समारोप झाला.
नारद उवाच- वाराणस्याश्च माहात्म्यं तस्यां तीर्थानि च प्रभो । कथितानि समासेन तीर्थान्यन्यानि संशृणु
नारद म्हणाला— प्रभो, वाराणसीचे माहात्म्य आणि तेथील तीर्थे थोडक्यात सांगितली आहेत. आता इतर तीर्थांची माहिती ऐका.
ततो गयां समासाद्य ब्रह्मचारी समाहितः । अश्वमेधमवाप्नोति गमनादेव भारत
नंतर, जो ब्रह्मचारी एकाग्रतेने गया येथे पोहोचतो, त्याला केवळ तेथे गेल्याने अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळते, हे भारत.
यत्राक्षय्यवटो नाम त्रिषु लोकेषु विश्रुतः । पितॄणां तत्र वै दत्तमक्षयं भवति प्रभो
तेथे अक्षयवट नावाचे झाड आहे, जे तिन्ही लोकांत प्रसिद्ध आहे. तेथे पितरांसाठी जे काही दिले जाते, ते अक्षय होते, प्रभो.
महानद्यामुपस्पृश्य तर्पयेत्पितृदेवताः । अक्षयान्प्राप्नुयाल्लोकान्कुलं चैव समुद्धरेत्
महानदीत स्नान करून, आपल्या पितरांना आणि देवतांना तर्पण द्यावं; त्यामुळे तो अक्षय लोकांना प्राप्त होतो आणि आपलं कुलही उध्दरतो.
ततो ब्रह्मसरो गच्छेद्ब्रह्मारण्योपसेवितम् । पुंडरीकमवाप्नोति प्रभातमिव शर्वरी
नंतर तो ब्रह्मसर या तपस्वींच्या वावराच्या ठिकाणी जावं; तिथे तो कमळ प्राप्त करतो, जसं रात्र संपून सकाळ होते.
सरसि ब्रह्मणा तत्र यूपश्रेष्ठः समुच्छ्रितः । यूपं प्रदक्षिणं कृत्वा वाजपेयफलं लभेत्
त्या ब्रह्मसर तलावात एक उत्तम यूप उभा आहे; त्या यूपाची प्रदक्षिणा केल्यावर वाजपेय यज्ञाचं फळ मिळतं.
ततो गच्छेत राजेंद्र धेनुकं लोकविश्रुतम् । एकारात्रोषितो राजन्प्रयच्छेत्तिलधेनुकाम्
नंतर, राजन, लोकांत प्रसिद्ध असलेल्या धेनुक या ठिकाणी जावं; तिथे एक रात्र राहून, तिळाची गाय द्यावी.
सर्वपापविशुद्धात्मा सोमलोकं व्रजेद्ध्रुवम् । तत्र चिह्नं महाराज अद्यापि हि न संशयः
सर्व पापांपासून शुद्ध झालेला मनुष्य नक्कीच सोमलोकाला जातो; हे चिन्ह आजही आहे, यात शंका नाही, महाराज.
कपिला सहवत्सा वै पर्वते विचरत्युतः । सवत्सायाः पदान्यस्या दृश्यंतेऽद्यापि भारत
एक कपिला गाय आणि तिचं वासरू पर्वतात फिरताना दिसतात; त्या गाय-वासराच्या पावलांचे ठसे आजही, भारत, पाहायला मिळतात.
तेषूपस्पृश्य राजेंद्र पदेषु नृपसत्तम । यत्किंचिदशुभं पापं तत्प्रणश्यति भारत
राजन, त्या पावलांवर स्नान केल्यावर, ज्या कुठल्या अशुभ किंवा पाप कर्म असतील, ती सर्व नष्ट होतात, भारत.
ततो गृध्रवटं गच्छेत्स्थानं देवस्य शूलिनः । स्नायात्तु भस्मना तत्र संगम्य वृषभध्वजम्
नंतर गृध्रवट या शूलधारी देवाच्या स्थानावर जावं; तिथे राखेने स्नान करून, वृषभध्वजाचं पूजन करावं.
ब्राह्मणेन भवेच्चीर्णं व्रतं द्वादशवार्षिकम् । इतरेषां तु वर्णानां सर्वपापं प्रणश्यति
ब्राह्मणाने तिथे बारा वर्षांचं व्रत पूर्ण केल्यास ते सिद्ध होतं; आणि इतर वर्णांच्या लोकांची सर्व पापं नष्ट होतात.
गच्छेत तत उद्यंतं पर्वतं गीतनादितम् । सावित्रं तु पदं तत्र दृश्यते भरतर्षभ
नंतर तो गाण्यांनी नादलेला, उगवणारा पर्वत गाठावा; तिथे, भारतश्रेष्ठ, सावत्न्र पाऊल दिसतं.