एतद्रहस्यमाख्यातं माहात्म्यं ते कपर्द्दिनः । न कश्चिद्वेत्ति तमसा विद्वानप्यत्र मुह्यति
ही गुप्त कथा, जटाधारी परमेश्वराचे माहात्म्य, तुला सांगितले आहे; कोणीही हे जाणत नाही, आणि विद्वानही येथे अज्ञानाने गोंधळतात.
य इमां शृणुयान्नित्यं कथां पापप्रणाशिनीम् । त्यक्तपापविशुद्धात्मा रुद्रसामीप्यमाप्नुयात्
जो कोणी ही पापांचा नाश करणारी कथा रोज ऐकतो, तो पापमुक्त, शुद्ध मनाचा होतो आणि रुद्राच्या सान्निध्यात पोहोचतो.
पठेच्च सततं शुद्धो ब्रह्मपारं महास्तवम् । प्रातर्मध्याह्नसमये स योगं प्राप्नुयात्परम्
जो नेहमी हा ब्रह्माच्या मर्यादेचा, पवित्र, महान स्तोत्र सकाळी, दुपारी आणि संध्याकाळी पठण करतो, तो श्रेष्ठ योग प्राप्त करतो.
नारद उवाच- वाराणस्यां महाराज मध्यमेशं परात्परम् । तस्मिन्स्थाने महादेवो देव्या सह महेश्वरः
नारद म्हणतो — राजन, वाराणसीमध्ये सर्वश्रेष्ठ, मध्यमेश नावाचा परमेश्वर आहे; त्या ठिकाणी महादेव, देवीसह वास करतो.
रमते भगवान्नित्यं रुद्रैश्च परिवारितः । तत्र पूर्वं हृषीकेशो विश्वात्मा देवकीसुतः
तेथे भगवंत नेहमी आनंदाने वावरतात, रुद्रांच्या संगतीने. पूर्वी तिथे हृषीकेश, विश्वाचा आत्मा, देवकीचा पुत्र, राहिला होता.
उवास वत्सरं कृष्णः सदा पाशुपतैर्युतः । भस्मोद्धूलितसर्वांगो रुद्राध्ययनतत्परः
कृष्णाने तिथे एक वर्ष पाशुपत भक्तांच्या सोबत घालवले. त्याच्या सर्व अंगावर भस्म लावलेले होते आणि तो नेहमी रुद्राच्या शिकवणीमध्ये मग्न होता.
आराधयन्हरिः शंभुं कृत्वा पाशुपतंव्रतम् । तस्य ते बहवः शिष्याः ब्रह्मचर्यपरायणाः
हरिने शंभूची उपासना केली, पाशुपत व्रत पाळले. त्याचे अनेक शिष्य होते, जे ब्रह्मचर्याचे पालन करणारे होते.
लब्ध्वा तद्वदनाज्ज्ञानं दृष्टवंतो महेश्वरम् । तस्य देवो महादेवः प्रत्यक्षं नीललोहितः
त्याच्या वचनातून ज्ञान मिळवून, त्यांनी महेश्वराचे दर्शन घेतले. त्या वेळी नीललोहित महादेव स्वतः प्रकट झाले.
ददौ कृष्णस्य भगवान्वरदो वरमुत्तमम् । येऽर्चयंति च गोविंदं मद्भक्ता विधिपूर्वकम्
भगवंताने कृष्णाला उत्तम वर दिला — 'जे माझे भक्त विधिपूर्वक गोविंदाची पूजा करतील—'
तेषां तदैश्वरं ज्ञानमुत्पत्स्यति जगन्मयम् । नमस्योऽर्चयितव्यश्च ध्यातव्यो मत्परैर्जनैः
'त्यांना ते ऐश्वर्यपूर्ण ज्ञान मिळेल, जे सर्व जगात व्यापलेले आहे. माझ्या भक्तांनी मला वंदन करावे, पूजावे आणि ध्यान करावे.'
भविष्यंति न संदेहो मत्प्रसादाद्द्विजातयः । येऽत्र द्रक्ष्यंति देवेशं स्नात्वा देवं पिनाकिनम्
'माझ्या कृपेने, येथे स्नान करून जे द्विज लोक देवेश्वर पिनाकीचे दर्शन घेतील, त्यांचे पाप नक्कीच नाहीसे होईल, यात शंका नाही.'
ब्रह्महत्यादिकं पापं तेषामाशु विनश्यति । प्राणांस्त्यक्ष्यंति ये र्मत्याः पापकर्मरता अपि
'त्यांची ब्रह्महत्या यासारखी सर्व पापे लवकर नष्ट होतील. जरी कोणी पापी कर्मात मग्न असला, तरी येथे प्राण सोडल्यास—'
ते यांति तत्परं स्थानं नात्र कार्या विचारणा । धन्यास्तु खलु ते विज्ञा मंदाकिन्यां कृतोदकाः
'तो त्या परम स्थानाला पोहोचतो, यात काहीच विचार करण्याची गरज नाही. जे मंदाकिनीमध्ये पाणी अर्पण करतात, ते खरेच धन्य आणि ज्ञानी आहेत.'
अर्चयित्वा महादेवं मध्यमेश्वरमीश्वरम् । ज्ञानं दानं तपः श्राद्धं पिंडनिर्वपणं त्विह
इथे मध्यमेश्वर महादेवाची पूजा केल्यावर, ज्ञान, दान, तप, श्राद्ध आणि पिंडदान —
एकैकशः कृतं कर्म पुनात्यासप्तमं कुलम् । सन्निहत्यामुपस्पृश्य राहुग्रस्ते दिवाकरे
इथे केलेले प्रत्येक कर्म सात पिढ्यांपर्यंत शुद्ध करते. राहूने सूर्याला गिळल्यावर, त्या वेळी पाण्यात स्नान केल्यास—
यत्फलं लभते मर्त्त्यस्तस्माद्दशगुणं त्विह । एवमुक्तं महाराज माहात्म्यं मध्यमेश्वरे । यः शृणोति परं भक्त्या स याति परमं पदम्
इथे मिळणारे फळ इतरत्र मिळणाऱ्या फळापेक्षा दहा पट अधिक असते. राजन, अशा प्रकारे मध्यमेश्वराचे माहात्म्य सांगितले गेले आहे. जो कोणी हे परम भक्तीने ऐकतो, तो परमपदाला पोहोचतो.
इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे वाराणसीमाहात्म्ये षट्त्रिंशोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणाच्या स्वर्गखंडातील वाराणसी माहात्म्याच्या या छत्तीसाव्या अध्यायाचा येथे समाप्ती आहे.
नारद उवाच-। अन्यानि च महाराज तीर्थानि पावनानि तु । वाराणस्यां स्थितानीह संशृणुष्व युधिष्ठिर
नारद म्हणाले — राजन, वाराणसीमध्ये असलेली इतर पावन तीर्थस्थाने मी तुला सांगतो, हे युधिष्ठिर, नीट ऐक.
प्रयागादधिकं तीर्थं प्रयागं परमं शुभम् । विश्वरूपं तथा तीर्थं तालतीर्थमनुत्तमम्
प्रयागापेक्षा श्रेष्ठ असे तीर्थ, परम मंगलमय प्रयाग, तसेच विश्वरूप तीर्थ आणि अद्वितीय तालतीर्थ येथे आहे.
आकाशाख्यं महातीर्थं तीर्थं चैवार्षभं परम् । सुनीलं च महातीर्थं गौरीतीर्थमनुत्तमम्
आकाश नावाचे महान तीर्थ, श्रेष्ठ ऋषभ तीर्थ, सुनिल नावाचे महान तीर्थ आणि अतुलनीय गौरी तीर्थ येथे आहे.
प्राजापत्यं तथा तीर्थं स्वर्गद्वारं तथैव च । जंबुकेश्वरमित्युक्तं धर्माख्यं तीर्थमुत्तमम्
प्राजापत्य तीर्थ, स्वर्गद्वार तीर्थ, प्रसिद्ध जांबुकेश्वर आणि उत्तम धर्म तीर्थ येथे आहे.
गयातीर्थं परं तीर्थं तीर्थं चैव महानदी । नारायणपरं तीर्थं वायुतीर्थमनुत्तमम्
गया तीर्थ, महानदीचे तीर्थ, नारायण तीर्थ आणि अद्वितीय वायू तीर्थ येथे आहे.
ज्ञानतीर्थं परं गुह्यं वाराहं तीर्थमुत्तमम् । यमतीर्थं यथापुण्यं तीर्थं संमूर्तिकं शुभम्
ज्ञानतीर्थ हे अत्यंत गुप्त आणि श्रेष्ठ आहे, तसेच वराह तीर्थही उत्तम आहे. यमतीर्थ जसे पुण्यदायी आहे, तसेच संमूर्तिक हे शुभ तीर्थही आहे.
अग्नितीर्थं महाराज कलशेश्वरमुत्तमम् । नागतीर्थं सोमतीर्थं सूर्यतीर्थं तथैव च
राजा, अग्नितीर्थ आणि उत्तम कलशेश्वर, नागतीर्थ, सोमतीर्थ आणि सूर्यतीर्थ ही देखील आहेत.
पर्वताख्यं महागुह्यं मणिकर्ण्यमनुत्तमम् । घटोत्कचं तीर्थवरं श्रीतीर्थं च पितामहम्
परवत नावाचे महान गुप्त तीर्थ, अतुलनीय मणिकर्णिका, उत्तम घटोत्कच तीर्थ आणि पितामह हे पवित्र तीर्थ आहेत.
गंगातीर्थं तु देवेशं ययातेस्तीर्थमुत्तमम् । कापिलं चैव सोमेशं ब्रह्मतीर्थमनुत्तमम्
गंगातीर्थ, देवेश, उत्तम ययाति तीर्थ, तसेच कपिल, सोमेश आणि अतुलनीय ब्रह्मतीर्थ आहेत.
तत्र लिंगं पुराणीयं स्थातुं ब्रह्मा यथागतः । तदानीं स्थापयामास विष्णुस्तल्लिंगमैश्वरम्
तेथे प्राचीन लिंग होते, जसे ब्रह्मा आला होता. त्या वेळी विष्णूने ते ऐश्वर्यपूर्ण लिंग स्थापन केले.
तत्र स्नात्वा समागम्य ब्रह्मा प्रोवाच तं हरिम् । मयानीतमिदं लिंगं कस्मात्स्थापितवानसि
तेथे स्नान करून एकत्र आल्यावर ब्रह्मा हरिला म्हणाला, 'हे लिंग मी आणले होते, मग तू ते का स्थापन केलेस?'
तमाह विष्णुस्त्वत्तोऽपि रुद्रे भक्तिर्दृढा मम । तस्मात्प्रतिष्ठितं लिगं नाम्ना तव भविष्यति
विष्णू म्हणाला, 'तुझ्यापेक्षा मला रुद्रावर अधिक दृढ भक्ती आहे. म्हणून हे लिंग मी स्थापन केले आणि ते तुझ्या नावाने ओळखले जाईल.'
भूतेश्वरं तथा तीर्थं तीर्थं धर्मसमुद्भवम् । गंधर्वतीर्थं सुशुभं वाह्नेयं तीर्थमुत्तमम्
भूतेश्वर, धर्मातून उत्पन्न झालेले तीर्थ, शुभ गंधर्वतीर्थ आणि उत्तम वह्नेय तीर्थ आहेत.