स्नानं कुरुष्व शीघ्रं त्वमस्मिन्कुंडे समाहितः । येनेमां कुत्सितां योनिं क्षिप्रमेव प्रहास्यसि
'या कुंडात मन एकाग्र करून लवकर स्नान कर; त्यामुळे तू ही घृणास्पद जन्म लवकरच सोडशील.'
स एवमुक्तो मुनिना पिशाचो दयालुना देववरं त्रिनेत्रम् । स्मृत्वा कपर्दीश्वरमीशितारं चक्रे समाधाय मनोवगाहम्
त्या दयाळू ऋषीने असे सांगितल्यावर, त्या पिशाच्चाने देवांचे त्रिनेत्री, जटाधारी स्वामी यांचा स्मरण केला आणि मन एकाग्र केले.
तदावगाढो मुनिसन्निधाने ममार दिव्याभरणोपपन्नः । अदृश्यतार्कप्रतिमो विमाने शशांकचिह्नीकृतचारुमौलि
ऋषींच्या उपस्थितीत त्या कुंडात स्नान करून तो मरण पावला, दिव्य दागिन्यांनी सजलेला; तो सूर्याप्रमाणे तेजस्वी, चंद्रचिन्ह असलेल्या सुंदर मुकुटासह, दिव्य विमानात दिसला.
विभाति रुद्रैः सहितो दिविष्ठैः समाभृतो योगिरिभरप्रमेयैः । स वालखिल्यादिभिरेष देवो यथोदये भानुरशेषदेवः
तो रुद्र, दिव्य लोक, आणि अतुलनीय योगी यांच्या वेढ्यात तेजाने चमकत होता; वाळखिल्य आणि इतरांसह, तो देव सूर्याच्या उगवण्यासारखा सर्व देवांना प्रकाशित करत होता.
स्तुवंति सिद्धादि विदेवसंघा नृत्यंति दिव्याप्सरसोऽभिरामाः । मुंचंति वृष्टिं कुसुमांबुमिश्रां गंधर्वविद्याधरकिन्नराद्याः
सिद्ध आणि इतर देवगण त्याची स्तुती करत होते, सुंदर अप्सरा नृत्य करत होत्या, आणि गंधर्व, विद्याधर, किन्नर वगैरे फुलं आणि पाण्याचा वर्षाव करत होते.
संस्तूयमानोऽथ मुनींद्रसंघैरवाप्य बोधं भगवत्प्रसादात् । समाविशन्मंडलमेतदग्र्यं त्रयीमयं यत्र विभाति रुद्रः
महर्षींच्या समूहाकडून स्तुती मिळत असताना, भगवंताच्या कृपेने ज्ञान प्राप्त करून, तो त्या श्रेष्ठ मंडळात गेला, जिथे तीन वेदांनी बनलेले आणि रुद्र तेजाने उजळलेले आहे.
दृष्ट्वा विमुक्तं स पिशाचभूतं मुनिः प्रहृष्टो मनसा महेशम् । विचिंत्य रुद्रं कविमेकमग्निं प्रणम्य तुष्टाव कपर्दिनं तम्
तो पिशाच आणि भूत मुक्त झाल्याचे पाहून, त्या ऋषीचे मन अत्यंत आनंदित झाले. त्याने महादेवाचा विचार केला आणि रुद्र, एकमेव कवी व अग्निस्वरूप, त्या जटाधारी परमेश्वराला वंदन करून स्तुती केली.
शंकुकर्ण उवाच-। कपर्दिनं त्वां परतः परस्ताद्गोप्तारमेकं पुरुषं पुराणम् । व्रजामि योगेश्वरमीप्सितारमादित्यमग्निं कपिलाधिरूढम्
शंकुकर्ण म्हणाला — हे जटाधारी, तू सर्वांच्या पलीकडचा, एकटा रक्षण करणारा, प्राचीन पुरुष आहेस. मी तुझ्या योगेश्वर, सर्वांना हव्या असलेल्या, सूर्य, अग्निरूप, कपिल वृषावर आरूढ अशा तुझ्या चरणी येतो.
त्वां ब्रह्मसारं हृदि संनिविष्टं हिरण्मयं योगिनमादिमं तम् । व्रजामि रुद्रं शरणं दिविष्ठं महामुनिं ब्रह्ममयं पवित्रम्
तू ब्रह्माचा सार, हृदयात वास करणारा, सुवर्णमय, आद्य योगी आहेस. मी त्या दिव्य, स्वर्गात वास करणाऱ्या, ब्रह्ममय, पवित्र, महान ऋषी रुद्राच्या चरणी शरण येतो.
सहस्रपादाक्षिशिरोभियुक्तं सहस्ररूपं तमसः परस्तात् । तं ब्रह्मपारं प्रणमामि शंभुं हिरण्यगर्भाधिपतिं त्रिनेत्रम्
ज्याला हजार पाय, डोळे, शिरं लाभली आहेत, जो हजार रूपांचा, अंधकाराच्या पलीकडचा आहे — त्या ब्रह्माच्या मर्यादेला, शंभूला, हिरण्यगर्भाचा अधिपती, त्रिनेत्र अशा तुझ्या चरणी मी वंदन करतो.
यत्र प्रसूतिर्जगतो विनाशो येनावृतं सर्वमिदं शिवेन । तं ब्रह्मपारं भगवंतमीशं प्रणम्य नित्यं शरणं प्रपद्ये
जिथे जगाचा जन्म आणि विनाश होतो, ज्याने हे सर्व मंगलतेने व्यापले आहे — त्या ब्रह्माच्या मर्यादेला, भगवंताला, ईशाला मी नेहमी वंदन करतो आणि शरण येतो.
अलिंगमालोकविहीनरूपं स्वयंप्रभुं चित्पतिमेकरूपम् । तं ब्रह्मपारं परमेश्वरं त्वां नमस्करिष्ये न यतोऽन्यदस्ति
ज्याला कोणतेही रूप नाही, ज्याचा कोणताही देखावा नाही, जो स्वयंभू, चैतन्याचा स्वामी, एकरूप आहे — त्या ब्रह्माच्या मर्यादेला, परमहेश्वर तुला मी वंदन करतो, कारण तुझ्याशिवाय दुसरे काही नाही.
यं योगिनस्त्यक्तसबीजयोगा लब्ध्वा समाधिं परमात्मभूताः । पश्यंति देवं प्रणतोऽस्मि नित्यं तं ब्रह्मपारं परमस्वरूपम्
ज्याला योगी बीजयुक्त योग सोडून, समाधी प्राप्त करून, परात्म्याशी एकरूप होतात — त्या देवाचे दर्शन करून, मी नेहमी त्या ब्रह्माच्या मर्यादेला, परमस्वरूपाला वंदन करतो.
न यत्र नामादिविशेष कॢप्तिर्न संदृशे तिष्ठति यत्स्वरूपम् । तं ब्रह्मपारं प्रणतोऽस्मि नित्यं स्वयंभुवं त्वां शरणं प्रपद्ये
जिथे नाव वगैरे कोणताही भेद नाही, ज्याचे खरे स्वरूप समोर दिसत नाही — त्या ब्रह्माच्या मर्यादेला मी नेहमी वंदन करतो; तुला, स्वयंभू, मी शरण येतो.
यद्वेदवादाभिरता विदेहं सब्रह्मविज्ञानमभेदमेकम् । पश्यंत्यनेकं भवतः स्वरूपं तं ब्रह्मपारं प्रणतोऽस्मि नित्यम्
जे वेदवचनात रमलेले, देहरहित, ब्रह्मज्ञानाने एकरूप झालेले, तुझे अनेक स्वरूप पाहतात — त्या ब्रह्माच्या मर्यादेला मी नेहमी वंदन करतो.
यतः प्रधानं पुरुषः पुराणो बिभर्ति तेजः प्रणमंति देवाः । नमामि तं ज्योतिषि सन्निविष्टं कालं बृहंतं भवतः स्वरूपम्
ज्यापासून प्रधान आणि प्राचीन पुरुष उत्पन्न होतो, ज्याचे तेज देवता वंदन करतात — त्या प्रकाशात वास करणाऱ्या, काळासारख्या विशाल तुझ्या स्वरूपाला मी वंदन करतो.
व्रजामि नित्यं शरणं गुहेशं स्थाणुं प्रपद्ये गिरिशं पुराणम् । शिवं प्रपद्ये हरिमिंदुमौलिं पिनाकिनं त्वां शरणं व्रजामि
मी नेहमी गुहेच्या स्वामी, स्थिर, गिरिश या प्राचीन परमेश्वराच्या चरणी शरण येतो. मी शिव, हर, चंद्रकोरी धारण करणारा, पिनाकधारी तुझ्या चरणी शरण येतो.
स्तुत्वैवं शंकुकर्णोऽपि भगवंतं कपर्दिनम् । पपात दंडवद्भूमौ प्रोच्चरन्प्रणवं परम्
अशा प्रकारे शंकुकर्णाने त्या जटाधारी भगवंताची स्तुती केली आणि तो भूमीवर दंडवत पडला, परम प्रणवाचा उच्चार करू लागला.
तत्क्षणात्परमं लिंगं प्रादुर्भूतं शिवात्मकम् । ज्ञानमानंदमत्यंतं कोटिज्वालाग्निसन्निभम्
त्या क्षणी, शिवस्वरूप, ज्ञान आणि आनंदाचा अत्युच्च, कोट्यावधी ज्वाळांच्या अग्नीसारखा तेजस्वी परम लिंग प्रकट झाले.
शंकुकर्णोऽथ मुक्तात्मा तदात्मा सर्वगोऽमलः । निलिल्ये विमले लिंगे तदद्भुतमिवाभवत्
मग शंकुकर्ण, मुक्तात्मा, सर्वत्र व्यापणारा, निर्मळ, त्या शुद्ध लिंगात विलीन झाला आणि ते अद्भुत झाले.
एतद्रहस्यमाख्यातं माहात्म्यं ते कपर्द्दिनः । न कश्चिद्वेत्ति तमसा विद्वानप्यत्र मुह्यति
ही गुप्त कथा, जटाधारी परमेश्वराचे माहात्म्य, तुला सांगितले आहे; कोणीही हे जाणत नाही, आणि विद्वानही येथे अज्ञानाने गोंधळतात.
य इमां शृणुयान्नित्यं कथां पापप्रणाशिनीम् । त्यक्तपापविशुद्धात्मा रुद्रसामीप्यमाप्नुयात्
जो कोणी ही पापांचा नाश करणारी कथा रोज ऐकतो, तो पापमुक्त, शुद्ध मनाचा होतो आणि रुद्राच्या सान्निध्यात पोहोचतो.
पठेच्च सततं शुद्धो ब्रह्मपारं महास्तवम् । प्रातर्मध्याह्नसमये स योगं प्राप्नुयात्परम्
जो नेहमी हा ब्रह्माच्या मर्यादेचा, पवित्र, महान स्तोत्र सकाळी, दुपारी आणि संध्याकाळी पठण करतो, तो श्रेष्ठ योग प्राप्त करतो.
नारद उवाच- वाराणस्यां महाराज मध्यमेशं परात्परम् । तस्मिन्स्थाने महादेवो देव्या सह महेश्वरः
नारद म्हणतो — राजन, वाराणसीमध्ये सर्वश्रेष्ठ, मध्यमेश नावाचा परमेश्वर आहे; त्या ठिकाणी महादेव, देवीसह वास करतो.
रमते भगवान्नित्यं रुद्रैश्च परिवारितः । तत्र पूर्वं हृषीकेशो विश्वात्मा देवकीसुतः
तेथे भगवंत नेहमी आनंदाने वावरतात, रुद्रांच्या संगतीने. पूर्वी तिथे हृषीकेश, विश्वाचा आत्मा, देवकीचा पुत्र, राहिला होता.
उवास वत्सरं कृष्णः सदा पाशुपतैर्युतः । भस्मोद्धूलितसर्वांगो रुद्राध्ययनतत्परः
कृष्णाने तिथे एक वर्ष पाशुपत भक्तांच्या सोबत घालवले. त्याच्या सर्व अंगावर भस्म लावलेले होते आणि तो नेहमी रुद्राच्या शिकवणीमध्ये मग्न होता.
आराधयन्हरिः शंभुं कृत्वा पाशुपतंव्रतम् । तस्य ते बहवः शिष्याः ब्रह्मचर्यपरायणाः
हरिने शंभूची उपासना केली, पाशुपत व्रत पाळले. त्याचे अनेक शिष्य होते, जे ब्रह्मचर्याचे पालन करणारे होते.
लब्ध्वा तद्वदनाज्ज्ञानं दृष्टवंतो महेश्वरम् । तस्य देवो महादेवः प्रत्यक्षं नीललोहितः
त्याच्या वचनातून ज्ञान मिळवून, त्यांनी महेश्वराचे दर्शन घेतले. त्या वेळी नीललोहित महादेव स्वतः प्रकट झाले.
ददौ कृष्णस्य भगवान्वरदो वरमुत्तमम् । येऽर्चयंति च गोविंदं मद्भक्ता विधिपूर्वकम्
भगवंताने कृष्णाला उत्तम वर दिला — 'जे माझे भक्त विधिपूर्वक गोविंदाची पूजा करतील—'
तेषां तदैश्वरं ज्ञानमुत्पत्स्यति जगन्मयम् । नमस्योऽर्चयितव्यश्च ध्यातव्यो मत्परैर्जनैः
'त्यांना ते ऐश्वर्यपूर्ण ज्ञान मिळेल, जे सर्व जगात व्यापलेले आहे. माझ्या भक्तांनी मला वंदन करावे, पूजावे आणि ध्यान करावे.'