अस्थिचर्म पिनद्धांगं निश्वसंतं मुहुर्मुहुः । तं दृष्ट्वा स मुनिश्रेष्ठः कृपया परया युतः
त्याचे अंग हाडे आणि कातडीने वेढलेले होते, तो वारंवार जोरात श्वास घेत होता; हे पाहून तो श्रेष्ठ ऋषी मोठ्या करुणेने भरून गेला.
प्रोवाच को भवान्कस्माद्देशाद्देशमिमं श्रितः । तस्मै पिशाचः क्षुधया पीड्यमानोऽब्रवीद्वचः
त्याने विचारले, 'तू कोण आहेस? कोणत्या प्रदेशातून इथे आला आहेस?' त्यावर, उपाशीपोटी त्रस्त असलेल्या त्या पिशाच्चाने असे उत्तर दिले.
पूर्वजन्मन्यहं विप्रो धनधान्यसमन्वितः । पुत्रपौत्रादिभिर्युक्तः कुटुंबभरणोत्सुकः
'माझ्या मागील जन्मात मी ब्राह्मण होतो, धनधान्याने समृद्ध, मुलं, नातवंडं आणि कुटुंबीयांनी वेढलेला, कुटुंबाचा सांभाळ करण्यासाठी उत्सुक.'
न पूजिता महादेवा गावोऽप्यतिथयस्तथा । न कदाचित्कृतं पुण्यमल्पं वानल्पमेव च
'मी कधीही महादेवाची, गायींची किंवा अतिथींची पूजा केली नाही; कधीच कोणतेही पुण्यकर्म, लहान असो वा मोठे, केले नाही.'
एकदा भगवान्देवो वृषभेश्वरवाहनः । विश्वेश्वरो वाराणस्यां दृष्टः स्पृष्टो नमस्कृतः
'एकदा, वृषभावर बसलेले, सर्वांचे स्वामी असलेले भगवान मला वाराणसीत दिसले, मी त्यांना स्पर्श केला आणि नमस्कार केला.'
तदाचिरेण कालेन पंचत्वमहमागतः । न दृष्टं तन्महाघोरं यमस्य सदनं मुने
'त्याच्यानंतर थोड्याच काळात माझा मृत्यू झाला; त्या भयंकर यमाच्या घराचे दर्शन मला झाले नाही, हे ऋषी.'
पिपासयाधुनाक्रांतो न जानामि हिताहितम् । यदि कंचित्समुद्धर्तुमुपायं पश्यसि प्रभो
'आता मला तहान लागली आहे, काय योग्य काय अयोग्य हे मला कळत नाही; प्रभो, जर मला वाचवण्यासाठी काही उपाय तुला दिसत असेल तर दाखव.'
कुरुष्व तं नमस्तुभ्यं त्वामहं शरणं गतः । इत्युक्तः शंकुकर्णोऽथ पिशाचमिदमब्रवीत्
'माझ्यासाठी ते कर; तुला मी नमस्कार करतो, तुझ्या आश्रयाला आलो आहे.' असे म्हटल्यावर शंकुकर्णाने त्या पिशाच्चाला असे सांगितले.
तादृशो नहि लोकेस्मिन्विद्यते पुण्यकृत्तमः । यत्त्वया भगवान्पूर्वं दृष्टो विश्वेश्वरः शिवः
'या जगात तुझ्यासारखा पुण्यवान कोणी नाही, कारण एकदा तरी तू भगवान शिव, सर्वांचे स्वामी, यांना पाहिले आहेस.'
संस्पृष्टो वंदितो भूयः कोऽन्यस्त्वत्सदृशो भुवि । तेन कर्मविपाकेन देशमेतं समागतः
'परत स्पर्श केला, नमस्कार केला, तुझ्यासारखा दुसरा कोणी पृथ्वीवर नाही; त्या कर्माच्या फळामुळे तू इथे आला आहेस.'
स्नानं कुरुष्व शीघ्रं त्वमस्मिन्कुंडे समाहितः । येनेमां कुत्सितां योनिं क्षिप्रमेव प्रहास्यसि
'या कुंडात मन एकाग्र करून लवकर स्नान कर; त्यामुळे तू ही घृणास्पद जन्म लवकरच सोडशील.'
स एवमुक्तो मुनिना पिशाचो दयालुना देववरं त्रिनेत्रम् । स्मृत्वा कपर्दीश्वरमीशितारं चक्रे समाधाय मनोवगाहम्
त्या दयाळू ऋषीने असे सांगितल्यावर, त्या पिशाच्चाने देवांचे त्रिनेत्री, जटाधारी स्वामी यांचा स्मरण केला आणि मन एकाग्र केले.
तदावगाढो मुनिसन्निधाने ममार दिव्याभरणोपपन्नः । अदृश्यतार्कप्रतिमो विमाने शशांकचिह्नीकृतचारुमौलि
ऋषींच्या उपस्थितीत त्या कुंडात स्नान करून तो मरण पावला, दिव्य दागिन्यांनी सजलेला; तो सूर्याप्रमाणे तेजस्वी, चंद्रचिन्ह असलेल्या सुंदर मुकुटासह, दिव्य विमानात दिसला.
विभाति रुद्रैः सहितो दिविष्ठैः समाभृतो योगिरिभरप्रमेयैः । स वालखिल्यादिभिरेष देवो यथोदये भानुरशेषदेवः
तो रुद्र, दिव्य लोक, आणि अतुलनीय योगी यांच्या वेढ्यात तेजाने चमकत होता; वाळखिल्य आणि इतरांसह, तो देव सूर्याच्या उगवण्यासारखा सर्व देवांना प्रकाशित करत होता.
स्तुवंति सिद्धादि विदेवसंघा नृत्यंति दिव्याप्सरसोऽभिरामाः । मुंचंति वृष्टिं कुसुमांबुमिश्रां गंधर्वविद्याधरकिन्नराद्याः
सिद्ध आणि इतर देवगण त्याची स्तुती करत होते, सुंदर अप्सरा नृत्य करत होत्या, आणि गंधर्व, विद्याधर, किन्नर वगैरे फुलं आणि पाण्याचा वर्षाव करत होते.
संस्तूयमानोऽथ मुनींद्रसंघैरवाप्य बोधं भगवत्प्रसादात् । समाविशन्मंडलमेतदग्र्यं त्रयीमयं यत्र विभाति रुद्रः
महर्षींच्या समूहाकडून स्तुती मिळत असताना, भगवंताच्या कृपेने ज्ञान प्राप्त करून, तो त्या श्रेष्ठ मंडळात गेला, जिथे तीन वेदांनी बनलेले आणि रुद्र तेजाने उजळलेले आहे.
दृष्ट्वा विमुक्तं स पिशाचभूतं मुनिः प्रहृष्टो मनसा महेशम् । विचिंत्य रुद्रं कविमेकमग्निं प्रणम्य तुष्टाव कपर्दिनं तम्
तो पिशाच आणि भूत मुक्त झाल्याचे पाहून, त्या ऋषीचे मन अत्यंत आनंदित झाले. त्याने महादेवाचा विचार केला आणि रुद्र, एकमेव कवी व अग्निस्वरूप, त्या जटाधारी परमेश्वराला वंदन करून स्तुती केली.
शंकुकर्ण उवाच-। कपर्दिनं त्वां परतः परस्ताद्गोप्तारमेकं पुरुषं पुराणम् । व्रजामि योगेश्वरमीप्सितारमादित्यमग्निं कपिलाधिरूढम्
शंकुकर्ण म्हणाला — हे जटाधारी, तू सर्वांच्या पलीकडचा, एकटा रक्षण करणारा, प्राचीन पुरुष आहेस. मी तुझ्या योगेश्वर, सर्वांना हव्या असलेल्या, सूर्य, अग्निरूप, कपिल वृषावर आरूढ अशा तुझ्या चरणी येतो.
त्वां ब्रह्मसारं हृदि संनिविष्टं हिरण्मयं योगिनमादिमं तम् । व्रजामि रुद्रं शरणं दिविष्ठं महामुनिं ब्रह्ममयं पवित्रम्
तू ब्रह्माचा सार, हृदयात वास करणारा, सुवर्णमय, आद्य योगी आहेस. मी त्या दिव्य, स्वर्गात वास करणाऱ्या, ब्रह्ममय, पवित्र, महान ऋषी रुद्राच्या चरणी शरण येतो.
सहस्रपादाक्षिशिरोभियुक्तं सहस्ररूपं तमसः परस्तात् । तं ब्रह्मपारं प्रणमामि शंभुं हिरण्यगर्भाधिपतिं त्रिनेत्रम्
ज्याला हजार पाय, डोळे, शिरं लाभली आहेत, जो हजार रूपांचा, अंधकाराच्या पलीकडचा आहे — त्या ब्रह्माच्या मर्यादेला, शंभूला, हिरण्यगर्भाचा अधिपती, त्रिनेत्र अशा तुझ्या चरणी मी वंदन करतो.
यत्र प्रसूतिर्जगतो विनाशो येनावृतं सर्वमिदं शिवेन । तं ब्रह्मपारं भगवंतमीशं प्रणम्य नित्यं शरणं प्रपद्ये
जिथे जगाचा जन्म आणि विनाश होतो, ज्याने हे सर्व मंगलतेने व्यापले आहे — त्या ब्रह्माच्या मर्यादेला, भगवंताला, ईशाला मी नेहमी वंदन करतो आणि शरण येतो.
अलिंगमालोकविहीनरूपं स्वयंप्रभुं चित्पतिमेकरूपम् । तं ब्रह्मपारं परमेश्वरं त्वां नमस्करिष्ये न यतोऽन्यदस्ति
ज्याला कोणतेही रूप नाही, ज्याचा कोणताही देखावा नाही, जो स्वयंभू, चैतन्याचा स्वामी, एकरूप आहे — त्या ब्रह्माच्या मर्यादेला, परमहेश्वर तुला मी वंदन करतो, कारण तुझ्याशिवाय दुसरे काही नाही.
यं योगिनस्त्यक्तसबीजयोगा लब्ध्वा समाधिं परमात्मभूताः । पश्यंति देवं प्रणतोऽस्मि नित्यं तं ब्रह्मपारं परमस्वरूपम्
ज्याला योगी बीजयुक्त योग सोडून, समाधी प्राप्त करून, परात्म्याशी एकरूप होतात — त्या देवाचे दर्शन करून, मी नेहमी त्या ब्रह्माच्या मर्यादेला, परमस्वरूपाला वंदन करतो.
न यत्र नामादिविशेष कॢप्तिर्न संदृशे तिष्ठति यत्स्वरूपम् । तं ब्रह्मपारं प्रणतोऽस्मि नित्यं स्वयंभुवं त्वां शरणं प्रपद्ये
जिथे नाव वगैरे कोणताही भेद नाही, ज्याचे खरे स्वरूप समोर दिसत नाही — त्या ब्रह्माच्या मर्यादेला मी नेहमी वंदन करतो; तुला, स्वयंभू, मी शरण येतो.
यद्वेदवादाभिरता विदेहं सब्रह्मविज्ञानमभेदमेकम् । पश्यंत्यनेकं भवतः स्वरूपं तं ब्रह्मपारं प्रणतोऽस्मि नित्यम्
जे वेदवचनात रमलेले, देहरहित, ब्रह्मज्ञानाने एकरूप झालेले, तुझे अनेक स्वरूप पाहतात — त्या ब्रह्माच्या मर्यादेला मी नेहमी वंदन करतो.
यतः प्रधानं पुरुषः पुराणो बिभर्ति तेजः प्रणमंति देवाः । नमामि तं ज्योतिषि सन्निविष्टं कालं बृहंतं भवतः स्वरूपम्
ज्यापासून प्रधान आणि प्राचीन पुरुष उत्पन्न होतो, ज्याचे तेज देवता वंदन करतात — त्या प्रकाशात वास करणाऱ्या, काळासारख्या विशाल तुझ्या स्वरूपाला मी वंदन करतो.
व्रजामि नित्यं शरणं गुहेशं स्थाणुं प्रपद्ये गिरिशं पुराणम् । शिवं प्रपद्ये हरिमिंदुमौलिं पिनाकिनं त्वां शरणं व्रजामि
मी नेहमी गुहेच्या स्वामी, स्थिर, गिरिश या प्राचीन परमेश्वराच्या चरणी शरण येतो. मी शिव, हर, चंद्रकोरी धारण करणारा, पिनाकधारी तुझ्या चरणी शरण येतो.
स्तुत्वैवं शंकुकर्णोऽपि भगवंतं कपर्दिनम् । पपात दंडवद्भूमौ प्रोच्चरन्प्रणवं परम्
अशा प्रकारे शंकुकर्णाने त्या जटाधारी भगवंताची स्तुती केली आणि तो भूमीवर दंडवत पडला, परम प्रणवाचा उच्चार करू लागला.
तत्क्षणात्परमं लिंगं प्रादुर्भूतं शिवात्मकम् । ज्ञानमानंदमत्यंतं कोटिज्वालाग्निसन्निभम्
त्या क्षणी, शिवस्वरूप, ज्ञान आणि आनंदाचा अत्युच्च, कोट्यावधी ज्वाळांच्या अग्नीसारखा तेजस्वी परम लिंग प्रकट झाले.
शंकुकर्णोऽथ मुक्तात्मा तदात्मा सर्वगोऽमलः । निलिल्ये विमले लिंगे तदद्भुतमिवाभवत्
मग शंकुकर्ण, मुक्तात्मा, सर्वत्र व्यापणारा, निर्मळ, त्या शुद्ध लिंगात विलीन झाला आणि ते अद्भुत झाले.