वृषाधिरूढा पुरुषैस्तादृशैरेव संवृता । पुष्पवृष्टिं विमुंचंति खेचरास्तत्समंततः
तो वृषावर आरूढ होता आणि त्याच्यासारख्या पुरुषांनी वेढलेला होता. आकाशातील देवता सर्वत्र फुलांची वर्षाव करू लागल्या.
गणेश्वरी स्वयं भूत्वा न दृष्टा तत्क्षणात्ततः । दृष्ट्वा तदाश्चर्यवरं प्रशशंसुः सुरादयः
ती हरणी स्वतः गणेश्वरी झाली आणि त्या क्षणापासून दिसेनाशी झाली. हे अद्भुत दृश्य पाहून देवांसह सर्वांनी त्याची स्तुती केली.
तन्महेशस्य वै लिंगं कपर्दीश्वरमुत्तमम् । स्मृत्वैवाशेषपापौघात्क्षिप्रमस्य विमुंचति
महेशाचे ते कपर्दीश्वर लिंग— त्याचे स्मरण केल्याने सर्व पापांचा जलद नाश होतो.
कामक्रोधादयो दोषा वाराणसी निवासिनाम् । विघ्नाः सर्वे विनश्यंति कपर्दीश्वरपूजनात्
वाराणसीत राहणाऱ्यांच्या मनातील काम, क्रोध यांसारखे दोष आणि सर्व अडथळे कपर्दीश्वराच्या पूजेने नाहीसे होतात.
तस्मात्सदैव द्रष्टव्यं कपर्दीश्वरमुत्तमम् । पूजितव्यं प्रयत्नेन स्तोतव्यं वैदिकैस्तवैः
म्हणून कपर्दीश्वराचे दर्शन नेहमी घ्यावे, प्रयत्नपूर्वक त्याची पूजा करावी आणि वैदिक स्तोत्रांनी त्याची स्तुती करावी.
ध्यायतां चात्र नियतं योगिनां शांतचेतसाम् । जायते योगसिद्धिः स्यात्षण्मासेन न संशयः
जे योगी येथे नियमाने, शांत चित्ताने ध्यान करतात, त्यांना सहा महिन्यांत योगसिद्धी प्राप्त होते— यात शंका नाही.
ब्रह्महत्यादयः पापा विनश्यंत्यस्य पूजनात् । पिशाचमोचने कुंडे स्नातः स्यात्प्रशमो यतः
ब्राह्मणहत्येसारखी पापेही त्याच्या पूजेने नष्ट होतात; पिशाचमोचन कुंडात स्नान केल्याने मनाला शांती मिळते.
तस्मिन्क्षेत्रे पुरा विप्रस्तपस्वी संशितव्रतः । शंकुकर्ण इति ख्यातः पूजयामास शंकरम्
त्या क्षेत्रात पूर्वी शंकुकर्ण नावाचा, कठोर व्रताचा ब्राह्मण तपस्वी राहत होता. त्याने शंकराची भक्ती केली.
जजाप रुद्रमनिशं प्रणवं ब्रह्मरूपिणम् । पुष्पधूपादिभिस्तोत्रैः नमस्कारैः प्रदक्षिणैः
त्याने नेहमी रुद्रसूक्ताचा जप केला, ॐकार जो ब्रह्मस्वरूप आहे, फुलं, धूप आणि इतर स्तोत्रांनी, नमस्कारांनी आणि प्रदक्षिणांनी पूजा केली.
उपासीतात्र योगात्मा कृत्वा दीक्षां तु नैष्ठिकीम् । कदाचिदागतं प्रेतं पश्यति स्म क्षुधान्वितम्
तेथे योगी, आयुष्यभराची निष्ठेची दीक्षा घेऊन, उपासना करत होता; एकदा त्याने उपाशी असलेला एक प्रेत जवळ येताना पाहिला.
अस्थिचर्म पिनद्धांगं निश्वसंतं मुहुर्मुहुः । तं दृष्ट्वा स मुनिश्रेष्ठः कृपया परया युतः
त्याचे अंग हाडे आणि कातडीने वेढलेले होते, तो वारंवार जोरात श्वास घेत होता; हे पाहून तो श्रेष्ठ ऋषी मोठ्या करुणेने भरून गेला.
प्रोवाच को भवान्कस्माद्देशाद्देशमिमं श्रितः । तस्मै पिशाचः क्षुधया पीड्यमानोऽब्रवीद्वचः
त्याने विचारले, 'तू कोण आहेस? कोणत्या प्रदेशातून इथे आला आहेस?' त्यावर, उपाशीपोटी त्रस्त असलेल्या त्या पिशाच्चाने असे उत्तर दिले.
पूर्वजन्मन्यहं विप्रो धनधान्यसमन्वितः । पुत्रपौत्रादिभिर्युक्तः कुटुंबभरणोत्सुकः
'माझ्या मागील जन्मात मी ब्राह्मण होतो, धनधान्याने समृद्ध, मुलं, नातवंडं आणि कुटुंबीयांनी वेढलेला, कुटुंबाचा सांभाळ करण्यासाठी उत्सुक.'
न पूजिता महादेवा गावोऽप्यतिथयस्तथा । न कदाचित्कृतं पुण्यमल्पं वानल्पमेव च
'मी कधीही महादेवाची, गायींची किंवा अतिथींची पूजा केली नाही; कधीच कोणतेही पुण्यकर्म, लहान असो वा मोठे, केले नाही.'
एकदा भगवान्देवो वृषभेश्वरवाहनः । विश्वेश्वरो वाराणस्यां दृष्टः स्पृष्टो नमस्कृतः
'एकदा, वृषभावर बसलेले, सर्वांचे स्वामी असलेले भगवान मला वाराणसीत दिसले, मी त्यांना स्पर्श केला आणि नमस्कार केला.'
तदाचिरेण कालेन पंचत्वमहमागतः । न दृष्टं तन्महाघोरं यमस्य सदनं मुने
'त्याच्यानंतर थोड्याच काळात माझा मृत्यू झाला; त्या भयंकर यमाच्या घराचे दर्शन मला झाले नाही, हे ऋषी.'
पिपासयाधुनाक्रांतो न जानामि हिताहितम् । यदि कंचित्समुद्धर्तुमुपायं पश्यसि प्रभो
'आता मला तहान लागली आहे, काय योग्य काय अयोग्य हे मला कळत नाही; प्रभो, जर मला वाचवण्यासाठी काही उपाय तुला दिसत असेल तर दाखव.'
कुरुष्व तं नमस्तुभ्यं त्वामहं शरणं गतः । इत्युक्तः शंकुकर्णोऽथ पिशाचमिदमब्रवीत्
'माझ्यासाठी ते कर; तुला मी नमस्कार करतो, तुझ्या आश्रयाला आलो आहे.' असे म्हटल्यावर शंकुकर्णाने त्या पिशाच्चाला असे सांगितले.
तादृशो नहि लोकेस्मिन्विद्यते पुण्यकृत्तमः । यत्त्वया भगवान्पूर्वं दृष्टो विश्वेश्वरः शिवः
'या जगात तुझ्यासारखा पुण्यवान कोणी नाही, कारण एकदा तरी तू भगवान शिव, सर्वांचे स्वामी, यांना पाहिले आहेस.'
संस्पृष्टो वंदितो भूयः कोऽन्यस्त्वत्सदृशो भुवि । तेन कर्मविपाकेन देशमेतं समागतः
'परत स्पर्श केला, नमस्कार केला, तुझ्यासारखा दुसरा कोणी पृथ्वीवर नाही; त्या कर्माच्या फळामुळे तू इथे आला आहेस.'
स्नानं कुरुष्व शीघ्रं त्वमस्मिन्कुंडे समाहितः । येनेमां कुत्सितां योनिं क्षिप्रमेव प्रहास्यसि
'या कुंडात मन एकाग्र करून लवकर स्नान कर; त्यामुळे तू ही घृणास्पद जन्म लवकरच सोडशील.'
स एवमुक्तो मुनिना पिशाचो दयालुना देववरं त्रिनेत्रम् । स्मृत्वा कपर्दीश्वरमीशितारं चक्रे समाधाय मनोवगाहम्
त्या दयाळू ऋषीने असे सांगितल्यावर, त्या पिशाच्चाने देवांचे त्रिनेत्री, जटाधारी स्वामी यांचा स्मरण केला आणि मन एकाग्र केले.
तदावगाढो मुनिसन्निधाने ममार दिव्याभरणोपपन्नः । अदृश्यतार्कप्रतिमो विमाने शशांकचिह्नीकृतचारुमौलि
ऋषींच्या उपस्थितीत त्या कुंडात स्नान करून तो मरण पावला, दिव्य दागिन्यांनी सजलेला; तो सूर्याप्रमाणे तेजस्वी, चंद्रचिन्ह असलेल्या सुंदर मुकुटासह, दिव्य विमानात दिसला.
विभाति रुद्रैः सहितो दिविष्ठैः समाभृतो योगिरिभरप्रमेयैः । स वालखिल्यादिभिरेष देवो यथोदये भानुरशेषदेवः
तो रुद्र, दिव्य लोक, आणि अतुलनीय योगी यांच्या वेढ्यात तेजाने चमकत होता; वाळखिल्य आणि इतरांसह, तो देव सूर्याच्या उगवण्यासारखा सर्व देवांना प्रकाशित करत होता.
स्तुवंति सिद्धादि विदेवसंघा नृत्यंति दिव्याप्सरसोऽभिरामाः । मुंचंति वृष्टिं कुसुमांबुमिश्रां गंधर्वविद्याधरकिन्नराद्याः
सिद्ध आणि इतर देवगण त्याची स्तुती करत होते, सुंदर अप्सरा नृत्य करत होत्या, आणि गंधर्व, विद्याधर, किन्नर वगैरे फुलं आणि पाण्याचा वर्षाव करत होते.
संस्तूयमानोऽथ मुनींद्रसंघैरवाप्य बोधं भगवत्प्रसादात् । समाविशन्मंडलमेतदग्र्यं त्रयीमयं यत्र विभाति रुद्रः
महर्षींच्या समूहाकडून स्तुती मिळत असताना, भगवंताच्या कृपेने ज्ञान प्राप्त करून, तो त्या श्रेष्ठ मंडळात गेला, जिथे तीन वेदांनी बनलेले आणि रुद्र तेजाने उजळलेले आहे.
दृष्ट्वा विमुक्तं स पिशाचभूतं मुनिः प्रहृष्टो मनसा महेशम् । विचिंत्य रुद्रं कविमेकमग्निं प्रणम्य तुष्टाव कपर्दिनं तम्
तो पिशाच आणि भूत मुक्त झाल्याचे पाहून, त्या ऋषीचे मन अत्यंत आनंदित झाले. त्याने महादेवाचा विचार केला आणि रुद्र, एकमेव कवी व अग्निस्वरूप, त्या जटाधारी परमेश्वराला वंदन करून स्तुती केली.
शंकुकर्ण उवाच-। कपर्दिनं त्वां परतः परस्ताद्गोप्तारमेकं पुरुषं पुराणम् । व्रजामि योगेश्वरमीप्सितारमादित्यमग्निं कपिलाधिरूढम्
शंकुकर्ण म्हणाला — हे जटाधारी, तू सर्वांच्या पलीकडचा, एकटा रक्षण करणारा, प्राचीन पुरुष आहेस. मी तुझ्या योगेश्वर, सर्वांना हव्या असलेल्या, सूर्य, अग्निरूप, कपिल वृषावर आरूढ अशा तुझ्या चरणी येतो.
त्वां ब्रह्मसारं हृदि संनिविष्टं हिरण्मयं योगिनमादिमं तम् । व्रजामि रुद्रं शरणं दिविष्ठं महामुनिं ब्रह्ममयं पवित्रम्
तू ब्रह्माचा सार, हृदयात वास करणारा, सुवर्णमय, आद्य योगी आहेस. मी त्या दिव्य, स्वर्गात वास करणाऱ्या, ब्रह्ममय, पवित्र, महान ऋषी रुद्राच्या चरणी शरण येतो.
सहस्रपादाक्षिशिरोभियुक्तं सहस्ररूपं तमसः परस्तात् । तं ब्रह्मपारं प्रणमामि शंभुं हिरण्यगर्भाधिपतिं त्रिनेत्रम्
ज्याला हजार पाय, डोळे, शिरं लाभली आहेत, जो हजार रूपांचा, अंधकाराच्या पलीकडचा आहे — त्या ब्रह्माच्या मर्यादेला, शंभूला, हिरण्यगर्भाचा अधिपती, त्रिनेत्र अशा तुझ्या चरणी मी वंदन करतो.