आराधयंति प्रभुमीशितारं वाराणसीमध्यगता मुनींद्राः । यजंति यज्ञैरभिसंधिहीनाः स्तुवंति रुद्रं प्रणमंति शंभुम्
वाराणसीच्या मध्यभागी वास करणारे महान ऋषी प्रभू, सर्वशक्तिमान ईश्वराची भक्ती करतात; ते कोणताही स्वार्थ न ठेवता यज्ञ करतात, रुद्राची स्तुती करतात आणि शंभूला वंदन करतात.
नमो भवायामलयोगधाम्ने स्थाणुं प्रपद्ये गिरिशं पुराणम् । स्मरामि रुद्रं हृदये निविष्टं जाने महादेवमनेकरूपम्
शुद्ध योगधाम असलेल्या भवाला नमस्कार; मी प्राचीन गिरिश, स्थाणू याच्या चरणी शरण जातो. माझ्या हृदयात वास करणाऱ्या रुद्राला मी आठवतो; अनेक रूपे धारण करणाऱ्या महादेवाला मी ओळखतो.
इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे चतुस्त्रिंशोऽध्यायः
या प्रकारे श्रीपद्मपुराणाच्या स्वर्गखंडातील चौतीसावे अध्याय समाप्त झाला.
नारद उवाच- अथान्यत्तत्र वै लिंगं कपर्दीश्वरमुत्तमम् । स्नात्वा तत्र विधानेन तर्पयित्वा पितॄन्नृप
नारद म्हणाले— राजन, त्या ठिकाणी आणखी एक उत्तम लिंग आहे, ज्याला कपर्दीश्वर म्हणतात. तेथे विधीपूर्वक स्नान करून आणि पितरांना तर्पण दिल्यावर,
मुच्यते सर्वपापेभ्यो मुक्तिं भुक्तिं च विंदति । पिशाचमोचनं नाम तीर्थमन्यत्ततः स्थितम्
माणूस सर्व पापांपासून मुक्त होतो आणि मोक्ष व भोग दोन्ही प्राप्त करतो. तेथेच आणखी एक तीर्थ आहे, ज्याचे नाव पिशाचमोचन आहे.
तत्राश्चर्यमयो देवो मुक्तिदः सर्वदोषहः । कश्चिद्दैत्यो जगामेदं शार्दूलो घोररूपधृक्
त्या ठिकाणी अद्भुत आणि मुक्तिदायक, सर्व दोषांचा नाश करणारा देव वास करतो. एकदा, एक राक्षस तिथे आला, त्याने भीषण वाघाचे रूप घेतले होते.
मृगीमेकां भक्षयितुं कपर्दीश्वरमुत्तमम् । तत्र सा भीतहृदया कृत्वा कृत्वा प्रदक्षिणम्
तो वाघ एका हरणीला खाण्याच्या उद्देशाने कपर्दीश्वराच्या लिंगाजवळ आला. भीतीने ग्रासलेल्या त्या हरणीने लिंगाची वारंवार प्रदक्षिणा केली.
धावमाना सुसंभ्रांता व्याघ्रस्य वशमागता । तां विदार्य नखैस्तीक्ष्णैः शार्दूलः स महाबलः
ती हरणी घाबरून धावत असताना अखेर त्या वाघाच्या तावडीत सापडली. त्या बलाढ्य वाघाने तीला आपल्या तीक्ष्ण नखांनी फाडले.
जगाम चान्यं विजनं देशं दृष्ट्वा मुनीश्वरान् । मृतमात्रा च सा बाला कपर्दीशाग्रतो मृगी
मग त्या वाघाने ऋषींचे दर्शन घेऊन दुसऱ्या एकांत स्थळी गेला. आणि ती लहान हरणी, मरण पावली होती, कपर्दीश्वराच्या समोर पडली होती.
अदृश्यत महाज्वाला व्योम्नि सूर्यसमप्रभा । त्रिनेत्रा नीलकंठा च शशांकांकित मूर्द्धजा
आकाशात सूर्याप्रमाणे तेजस्वी, मोठी ज्वाळा दिसली; तीन डोळे, निळा गळा आणि जटांमध्ये चंद्र असलेला तो देव प्रकट झाला.
वृषाधिरूढा पुरुषैस्तादृशैरेव संवृता । पुष्पवृष्टिं विमुंचंति खेचरास्तत्समंततः
तो वृषावर आरूढ होता आणि त्याच्यासारख्या पुरुषांनी वेढलेला होता. आकाशातील देवता सर्वत्र फुलांची वर्षाव करू लागल्या.
गणेश्वरी स्वयं भूत्वा न दृष्टा तत्क्षणात्ततः । दृष्ट्वा तदाश्चर्यवरं प्रशशंसुः सुरादयः
ती हरणी स्वतः गणेश्वरी झाली आणि त्या क्षणापासून दिसेनाशी झाली. हे अद्भुत दृश्य पाहून देवांसह सर्वांनी त्याची स्तुती केली.
तन्महेशस्य वै लिंगं कपर्दीश्वरमुत्तमम् । स्मृत्वैवाशेषपापौघात्क्षिप्रमस्य विमुंचति
महेशाचे ते कपर्दीश्वर लिंग— त्याचे स्मरण केल्याने सर्व पापांचा जलद नाश होतो.
कामक्रोधादयो दोषा वाराणसी निवासिनाम् । विघ्नाः सर्वे विनश्यंति कपर्दीश्वरपूजनात्
वाराणसीत राहणाऱ्यांच्या मनातील काम, क्रोध यांसारखे दोष आणि सर्व अडथळे कपर्दीश्वराच्या पूजेने नाहीसे होतात.
तस्मात्सदैव द्रष्टव्यं कपर्दीश्वरमुत्तमम् । पूजितव्यं प्रयत्नेन स्तोतव्यं वैदिकैस्तवैः
म्हणून कपर्दीश्वराचे दर्शन नेहमी घ्यावे, प्रयत्नपूर्वक त्याची पूजा करावी आणि वैदिक स्तोत्रांनी त्याची स्तुती करावी.
ध्यायतां चात्र नियतं योगिनां शांतचेतसाम् । जायते योगसिद्धिः स्यात्षण्मासेन न संशयः
जे योगी येथे नियमाने, शांत चित्ताने ध्यान करतात, त्यांना सहा महिन्यांत योगसिद्धी प्राप्त होते— यात शंका नाही.
ब्रह्महत्यादयः पापा विनश्यंत्यस्य पूजनात् । पिशाचमोचने कुंडे स्नातः स्यात्प्रशमो यतः
ब्राह्मणहत्येसारखी पापेही त्याच्या पूजेने नष्ट होतात; पिशाचमोचन कुंडात स्नान केल्याने मनाला शांती मिळते.
तस्मिन्क्षेत्रे पुरा विप्रस्तपस्वी संशितव्रतः । शंकुकर्ण इति ख्यातः पूजयामास शंकरम्
त्या क्षेत्रात पूर्वी शंकुकर्ण नावाचा, कठोर व्रताचा ब्राह्मण तपस्वी राहत होता. त्याने शंकराची भक्ती केली.
जजाप रुद्रमनिशं प्रणवं ब्रह्मरूपिणम् । पुष्पधूपादिभिस्तोत्रैः नमस्कारैः प्रदक्षिणैः
त्याने नेहमी रुद्रसूक्ताचा जप केला, ॐकार जो ब्रह्मस्वरूप आहे, फुलं, धूप आणि इतर स्तोत्रांनी, नमस्कारांनी आणि प्रदक्षिणांनी पूजा केली.
उपासीतात्र योगात्मा कृत्वा दीक्षां तु नैष्ठिकीम् । कदाचिदागतं प्रेतं पश्यति स्म क्षुधान्वितम्
तेथे योगी, आयुष्यभराची निष्ठेची दीक्षा घेऊन, उपासना करत होता; एकदा त्याने उपाशी असलेला एक प्रेत जवळ येताना पाहिला.
अस्थिचर्म पिनद्धांगं निश्वसंतं मुहुर्मुहुः । तं दृष्ट्वा स मुनिश्रेष्ठः कृपया परया युतः
त्याचे अंग हाडे आणि कातडीने वेढलेले होते, तो वारंवार जोरात श्वास घेत होता; हे पाहून तो श्रेष्ठ ऋषी मोठ्या करुणेने भरून गेला.
प्रोवाच को भवान्कस्माद्देशाद्देशमिमं श्रितः । तस्मै पिशाचः क्षुधया पीड्यमानोऽब्रवीद्वचः
त्याने विचारले, 'तू कोण आहेस? कोणत्या प्रदेशातून इथे आला आहेस?' त्यावर, उपाशीपोटी त्रस्त असलेल्या त्या पिशाच्चाने असे उत्तर दिले.
पूर्वजन्मन्यहं विप्रो धनधान्यसमन्वितः । पुत्रपौत्रादिभिर्युक्तः कुटुंबभरणोत्सुकः
'माझ्या मागील जन्मात मी ब्राह्मण होतो, धनधान्याने समृद्ध, मुलं, नातवंडं आणि कुटुंबीयांनी वेढलेला, कुटुंबाचा सांभाळ करण्यासाठी उत्सुक.'
न पूजिता महादेवा गावोऽप्यतिथयस्तथा । न कदाचित्कृतं पुण्यमल्पं वानल्पमेव च
'मी कधीही महादेवाची, गायींची किंवा अतिथींची पूजा केली नाही; कधीच कोणतेही पुण्यकर्म, लहान असो वा मोठे, केले नाही.'
एकदा भगवान्देवो वृषभेश्वरवाहनः । विश्वेश्वरो वाराणस्यां दृष्टः स्पृष्टो नमस्कृतः
'एकदा, वृषभावर बसलेले, सर्वांचे स्वामी असलेले भगवान मला वाराणसीत दिसले, मी त्यांना स्पर्श केला आणि नमस्कार केला.'
तदाचिरेण कालेन पंचत्वमहमागतः । न दृष्टं तन्महाघोरं यमस्य सदनं मुने
'त्याच्यानंतर थोड्याच काळात माझा मृत्यू झाला; त्या भयंकर यमाच्या घराचे दर्शन मला झाले नाही, हे ऋषी.'
पिपासयाधुनाक्रांतो न जानामि हिताहितम् । यदि कंचित्समुद्धर्तुमुपायं पश्यसि प्रभो
'आता मला तहान लागली आहे, काय योग्य काय अयोग्य हे मला कळत नाही; प्रभो, जर मला वाचवण्यासाठी काही उपाय तुला दिसत असेल तर दाखव.'
कुरुष्व तं नमस्तुभ्यं त्वामहं शरणं गतः । इत्युक्तः शंकुकर्णोऽथ पिशाचमिदमब्रवीत्
'माझ्यासाठी ते कर; तुला मी नमस्कार करतो, तुझ्या आश्रयाला आलो आहे.' असे म्हटल्यावर शंकुकर्णाने त्या पिशाच्चाला असे सांगितले.
तादृशो नहि लोकेस्मिन्विद्यते पुण्यकृत्तमः । यत्त्वया भगवान्पूर्वं दृष्टो विश्वेश्वरः शिवः
'या जगात तुझ्यासारखा पुण्यवान कोणी नाही, कारण एकदा तरी तू भगवान शिव, सर्वांचे स्वामी, यांना पाहिले आहेस.'
संस्पृष्टो वंदितो भूयः कोऽन्यस्त्वत्सदृशो भुवि । तेन कर्मविपाकेन देशमेतं समागतः
'परत स्पर्श केला, नमस्कार केला, तुझ्यासारखा दुसरा कोणी पृथ्वीवर नाही; त्या कर्माच्या फळामुळे तू इथे आला आहेस.'