एतत्पाशुपतं ज्ञानं पंचायतनमुच्यते । तदेतद्विमलं लिगमोंकारं समुपस्थितम्
हे पाशुपत ज्ञान पंचायतन म्हणतात; हेच निर्मळ ओंकार लिंग येथे आहे.
शांत्यतीता तथा शांतिर्विद्या चैवापरा वरा । प्रतिष्ठा च निवृत्तिश्च पंचात्मं लिंगमैश्वरम्
शांतिपलीकडची शांती, स्वतः शांती, सर्वोच्च विद्या, स्थिरता आणि निवृत्ती—ही पाच गुणे त्या ईश्वराच्या लिंगाची मूळ आहेत.
पंचानामपि लिंगानां ब्रह्मादीनां समाश्रयम् । ॐकारबोधकं लिंगं पंचायतनमुच्यते
ब्रह्मादि पाच रूपांची एकत्र स्थापना करणारे, ओंकाराचा अर्थ उलगडणारे हे लिंग पाचायतन म्हणून ओळखले जाते.
संस्मरेदीश्वरं लिंगं पंचायतनमव्ययम् । देहांते परमं ज्योतिरानंदं विशते बुधः
हे अविनाशी पाचायतन लिंग नेहमी आठवावे; शरीराचा अंत झाल्यावर ज्ञानी लोक त्या परम तेजात आणि आनंदात प्रवेश करतात.
तत्र देवर्षयः पूर्वं सिद्धाब्रह्मर्षयस्तथा । उपास्य देवमीशानमापुरंतः परं पदम्
तेथे पूर्वी देवर्षी आणि सिद्ध ब्रह्मर्षी यांनी ईशान देवाची उपासना करून अंतःकरणात परम पद प्राप्त केले.
मत्स्योदर्यास्तटे पुण्ये स्थानं गुह्यतमं शुभम् । गोचर्ममात्रं राजेंद्र ॐकारेश्वरमुत्तमम्
मच्छोदरीच्या पवित्र काठीवर, राजन, गुप्त आणि शुभ असे, गाईच्या कातडीएवढ्या आकाराचे, ओंकारेश्वर हे श्रेष्ठ स्थान आहे.
कृत्तिवासेश्वरं लिंगं मध्यमेश्वरमुत्तमम् । विश्वेश्वरं तथोंकारंकंदर्पेश्वरमेव च
कृत्तिवासेश्वर, उत्तम मध्यमेश्वर, विश्वेश्वर, ओंकार आणि कंदर्पेश्वर ही लिंगे तेथे आहेत.
एतानि गुह्यलिंगानि वाराणस्यां युधिष्ठिर । न कश्चिदिह जानाति विना शंभोरनुग्रहात्
ही गुप्त लिंगे वाराणसीत आहेत, युधिष्ठिरा; शंभूच्या कृपेव्यतिरिक्त इथे कोणीही त्यांना ओळखू शकत नाही.
कृत्तिवासेश्वरस्यैव माहात्म्यं शृणु पार्थिव । तस्मिन्स्थाने पुरा दैत्यो हस्ती भूत्वा शिवांतिकम्
कृत्तिवासेश्वराचे माहात्म्य ऐक, राजन; त्या ठिकाणी पूर्वी एका दैत्याने हत्तीचे रूप घेऊन शंकराजवळ गेला.
ब्राह्मणान्हंतुमायातो यत्र नित्यमुपासते । तेषां लिंगान्महादेवः प्रादुरासीत्त्रिलोचनः
तो ब्राह्मणांना मारायला आला होता, जेथे तो नेहमी पूजा करत असे; त्यांच्या रक्षणासाठी त्रिनेत्रधारी महादेव त्या लिंगात प्रकट झाले.
रक्षणार्थं महादेवो भक्तानां भक्तवत्सलः । हत्वा गजाकृतिं दैत्यं शूलेनावज्ञया हरः
भक्तांचे रक्षण करण्यासाठी, भक्तवत्सल महादेवाने त्या हत्तीच्या रूपातील दैत्याचा तिरस्काराने त्रिशूळाने वध केला.
वासस्तस्याकरोत्कृत्तिं कृत्तिवासेश्वरस्ततः । तत्र सिद्धिं परां प्राप्ता मुनयो हि युधिष्ठिर
महादेवाने त्या दैत्याची कातडी वस्त्र म्हणून घेतली; म्हणून त्यांना कृत्तिवासेश्वर म्हणतात. त्या ठिकाणी, युधिष्ठिरा, ऋषींनी उच्चतम सिद्धी प्राप्त केली.
तेनैव च शरीरेण प्राप्तास्तत्परमं पदम् । विद्याविद्येश्वरा रुद्राः शिवा ये च प्रकीर्त्तिताः
त्याच देहाने त्यांनी ते परम पद प्राप्त केले; विद्येचे आणि अविद्येचे अधिपती, तसेच जे शिव म्हणून ओळखले जातात ते रुद्र.
कृत्तिवासेश्वरं लिंगं नित्यमाश्रित्य संस्थिताः । ज्ञात्वा कलियुगं घोरमधर्मबहुलं जनाः
कृत्तिवासेश्वराच्या लिंगावर आधार ठेवून हे नेहमी स्थिर आहेत; कलियुगाचे भयाण स्वरूप, अधर्माने भरलेले, हे लोक जाणतात.
कृत्तिवासं न मुंचंति कृतार्थास्ते न संशयः । जन्मांतरसहस्रेण मोक्षो यत्राप्यते न वा
ते कृत्तिवासाला कधीच सोडत नाहीत; ते पूर्ण झाले आहेत, यात शंका नाही. हजारो जन्मानंतरही मोक्ष मिळो किंवा न मिळो.
एकेन जन्मना मोक्षः कृत्तिवासेऽत्र लभ्यते । आलयं सर्वसिद्धानामेतत्स्थानं वदंति हि
इथे कृत्तिवासाजवळ एका जन्मातच मोक्ष मिळतो; हे स्थान सर्व सिद्धींचे निवासस्थान म्हणून ओळखले जाते.
गोपितं देवदेवेन महादेवेन शंभुना । युगेयुगे ह्यत्र दांता ब्राह्मणा वेदपारगाः
देवतांचा देव, महादेव शंभू यांनी हे स्थान गुप्त ठेवले आहे; प्रत्येक युगात, शिस्तबद्ध व वेदपारंगत ब्राह्मण येथे असतात.
उपासंते महात्मानं जपंति शतरुद्रियम् । स्तुवंति सततं देवं त्र्यंबकं कृत्तिवाससम् । ध्यायंति हृदये देवं स्थाणुं सर्वांतरं शिवम्
ते महात्म्याची उपासना करतात, शतरुद्रीय जप करतात, सतत त्र्यंबक, कृत्तिवास या देवाची स्तुती करतात आणि हृदयात सर्वांच्या अंतर्याम्या स्थाणु शिवाचे ध्यान करतात.
गायंति सिद्धाः किल गीतकानि वाराणसीं ये निवसंति विप्राः । तेषामथैकेन भवेद्विमुक्तिर्ये कृत्तिवासं शरणं प्रपन्नाः
सिद्ध लोक गीते गातात, आणि वाराणसीत राहणारे ब्राह्मणही; त्यांच्यासाठी, कृत्तिवासाच्या शरण आलेल्याला मुक्ती मिळते.
संप्राप्य लोके जगतामभीष्टं सुदुर्लभं विप्रकुलेषु जन्म । ध्याने समाधाय जपंति रुद्रं ध्यायंति चित्ते यतयो महेशम्
या जगात अत्यंत दुर्मिळ आणि सर्वांच्या इच्छेप्रमाणे ब्राह्मणकुळात जन्म मिळाल्यावर, यती ध्यानात रुद्राचा जप करतात आणि मनात महेशाचे ध्यान करतात.
आराधयंति प्रभुमीशितारं वाराणसीमध्यगता मुनींद्राः । यजंति यज्ञैरभिसंधिहीनाः स्तुवंति रुद्रं प्रणमंति शंभुम्
वाराणसीच्या मध्यभागी वास करणारे महान ऋषी प्रभू, सर्वशक्तिमान ईश्वराची भक्ती करतात; ते कोणताही स्वार्थ न ठेवता यज्ञ करतात, रुद्राची स्तुती करतात आणि शंभूला वंदन करतात.
नमो भवायामलयोगधाम्ने स्थाणुं प्रपद्ये गिरिशं पुराणम् । स्मरामि रुद्रं हृदये निविष्टं जाने महादेवमनेकरूपम्
शुद्ध योगधाम असलेल्या भवाला नमस्कार; मी प्राचीन गिरिश, स्थाणू याच्या चरणी शरण जातो. माझ्या हृदयात वास करणाऱ्या रुद्राला मी आठवतो; अनेक रूपे धारण करणाऱ्या महादेवाला मी ओळखतो.
इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे चतुस्त्रिंशोऽध्यायः
या प्रकारे श्रीपद्मपुराणाच्या स्वर्गखंडातील चौतीसावे अध्याय समाप्त झाला.
नारद उवाच- अथान्यत्तत्र वै लिंगं कपर्दीश्वरमुत्तमम् । स्नात्वा तत्र विधानेन तर्पयित्वा पितॄन्नृप
नारद म्हणाले— राजन, त्या ठिकाणी आणखी एक उत्तम लिंग आहे, ज्याला कपर्दीश्वर म्हणतात. तेथे विधीपूर्वक स्नान करून आणि पितरांना तर्पण दिल्यावर,
मुच्यते सर्वपापेभ्यो मुक्तिं भुक्तिं च विंदति । पिशाचमोचनं नाम तीर्थमन्यत्ततः स्थितम्
माणूस सर्व पापांपासून मुक्त होतो आणि मोक्ष व भोग दोन्ही प्राप्त करतो. तेथेच आणखी एक तीर्थ आहे, ज्याचे नाव पिशाचमोचन आहे.
तत्राश्चर्यमयो देवो मुक्तिदः सर्वदोषहः । कश्चिद्दैत्यो जगामेदं शार्दूलो घोररूपधृक्
त्या ठिकाणी अद्भुत आणि मुक्तिदायक, सर्व दोषांचा नाश करणारा देव वास करतो. एकदा, एक राक्षस तिथे आला, त्याने भीषण वाघाचे रूप घेतले होते.
मृगीमेकां भक्षयितुं कपर्दीश्वरमुत्तमम् । तत्र सा भीतहृदया कृत्वा कृत्वा प्रदक्षिणम्
तो वाघ एका हरणीला खाण्याच्या उद्देशाने कपर्दीश्वराच्या लिंगाजवळ आला. भीतीने ग्रासलेल्या त्या हरणीने लिंगाची वारंवार प्रदक्षिणा केली.
धावमाना सुसंभ्रांता व्याघ्रस्य वशमागता । तां विदार्य नखैस्तीक्ष्णैः शार्दूलः स महाबलः
ती हरणी घाबरून धावत असताना अखेर त्या वाघाच्या तावडीत सापडली. त्या बलाढ्य वाघाने तीला आपल्या तीक्ष्ण नखांनी फाडले.
जगाम चान्यं विजनं देशं दृष्ट्वा मुनीश्वरान् । मृतमात्रा च सा बाला कपर्दीशाग्रतो मृगी
मग त्या वाघाने ऋषींचे दर्शन घेऊन दुसऱ्या एकांत स्थळी गेला. आणि ती लहान हरणी, मरण पावली होती, कपर्दीश्वराच्या समोर पडली होती.
अदृश्यत महाज्वाला व्योम्नि सूर्यसमप्रभा । त्रिनेत्रा नीलकंठा च शशांकांकित मूर्द्धजा
आकाशात सूर्याप्रमाणे तेजस्वी, मोठी ज्वाळा दिसली; तीन डोळे, निळा गळा आणि जटांमध्ये चंद्र असलेला तो देव प्रकट झाला.