अन्यतीर्थसमां गंगां यो ब्रवीति नराधमः । स याति नरकं वैश्य दारुणं रौरवं महत्
जो नीच मनुष्य गंगेला इतर तीर्थांसारखीच समजतो, तो वैश्य, मोठ्या आणि भयंकर रौरव नरकात जातो.
धर्मद्रवं ह्यपां बीजं वैकुंठचरणच्युतम् । धृतं मूर्ध्नि महेशेन यद्गांगममलं जलम्
गंगेचं निर्मळ पाणी, जे महेश्वराने डोक्यावर धारण केलं, तेच पाण्यांमधलं धर्माचं सार आहे आणि वैकुंठाच्या चरणांपासून उत्पन्न झालेलं बीज आहे.
तद्ब्रह्मैव न संदेहो निर्गुणं प्रकृतेः परम् । तेन किं समतां गच्छेदपि ब्रह्मांडगोचरे
हेच खऱ्या अर्थाने ब्रह्म आहे, यात शंका नाही — निर्गुण, प्रकृतीच्या पलीकडचं; मग या विश्वात त्याच्या बरोबरीचं दुसरं काय असू शकतं?
गंगागंगेति यो ब्रूयाद्योजनानां शतैरपि । नरो न नरकं याति किं तया सदृशं भवेत् । नान्येन दह्यते सद्यः क्रिया नरकदायिनी
जो मनुष्य 'गंगा, गंगा' असं शेकडो योजन दूरूनही उच्चारतो, तो नरकात जात नाही; तिच्या सारखं दुसरं काहीच नाही. नरकात नेणाऱ्या कर्मांचे फळ तत्काळ नष्ट करणारं दुसरं काहीच नाही.
गंगांभसि प्रयत्नेन स्नातव्यं तेन मानवैः । प्रतिगृह निवृत्तो यः प्रतिग्रहक्षमोऽपि सन् । स द्विजो द्योतते वैश्य तारारूपश्चिरं दिवि
म्हणून माणसांनी प्रयत्नपूर्वक गंगेच्या पाण्यात स्नान करावं. जो गृहस्थ दान घेणं सोडून देतो, जरी तो घेण्यास समर्थ असला तरी, तो वैश्य, आकाशात ताऱ्यासारखा तेजस्वी होतो.
गामुद्धरंति ये पंकाद्ये रक्षंति च रोगिणः । म्रियंते गोगृहे ये च तेषां नभसि तारकाः । यमलोकं न पश्यंति प्राणायामपरायणाः
जे गायींना चिखलातून बाहेर काढतात, आजारींची काळजी घेतात किंवा गोशाळेत मरण पावतात, ते आकाशात तारे होतात; प्राणायाम साधनेत मग्न असलेल्यांना यमलोक दिसत नाही.
अपि दुष्कृतकर्माणस्तैरेव हतकिल्बिषाः । दिवसे दिवसे वैश्य प्राणायामास्तु षोडश । अपि ब्रह्महणं साक्षात्पुनंत्यहरहः कृताः
वाईट कर्म करणाऱ्यांचीही पापं या कृतींमुळे नाहीशी होतात. वैश्य, जो दररोज सोळा वेळा प्राणायाम करतो, तो रोज केल्यास ब्रह्महत्येसारखं मोठं पापही दूर होतं.
तपांसि यानि तप्यंते व्रतानि नियमाश्च ये । गोसहस्रप्रदानं च प्राणायामस्तु तत्समः
सर्व तप, व्रत, नियम आणि हजार गायींचं दान — या सर्वांच्या बरोबरीचं प्राणायामाचं महत्त्व आहे.
अब्बिंदुं यः कुशाग्रेण मासेमासे नरः पिबेत् । संवत्सरशतं साग्रं प्राणायामस्तु तत्समः
जो मनुष्य प्रत्येक महिन्याला कुशाच्या टोकाने पाण्याचा एक थेंब पितो, शंभर वर्षे — त्याचं पुण्य प्राणायामाच्या बरोबरीचं मानलं जातं.
पातकं तु महद्यच्च तथा क्षुद्रोपपातकम् । प्राणायामैः क्षणात्सर्वं भस्मसात्कुरुते नरः
मोठी पापं असोत किंवा लहान, प्राणायाम करणारा मनुष्य ती सर्व क्षणात राख करून टाकतो.
मातृवत्परदारान्ये मन्यंते वै नरोत्तमाः । न ते यांति नरश्रेष्ठ कदाचिद्यम यातनाम्
जे उत्तम पुरुष इतरांच्या पत्नींकडे आईसारखं पाहतात, ते श्रेष्ठ पुरुष कधीच यमाच्या यातना भोगत नाहीत.
मनसापि परेषां यः कलत्राणि न सेवते । सह लोकद्वये नास्ति तेन वैश्य धरा धृता
जो मनुष्य मनानेही इतरांच्या पत्नींची इच्छा करत नाही, त्या वैश्य, अशा माणसामुळेच पृथ्वी दोन्ही लोकांत टिकून आहे.
तस्माद्धर्म्मान्वितैस्त्याज्यं परदारोपसेवनम् । नयंति परदारास्तु नरकानेकविंशतिम्
म्हणून धर्माचं पालन करणाऱ्यांनी इतरांच्या पत्नीशी संबंध ठेवणं सोडावं; कारण अशा वागण्यामुळे एकवीस नरकांत जावं लागतं.
लोभो न जायते येषां परदारेषु मानसे । ते यांति देवलोकं तु न यमं वैश्यसत्तम
ज्यांच्या मनात इतरांच्या स्त्रियांबद्दल लोभ उत्पन्न होत नाही, हे श्रेष्ठ वैश्य, ते देवांच्या लोकात जातात, यमाकडे नाही.
शश्वत्क्रोधनिदानेषु यः क्रोधेन न जीयते । जितस्वर्गः स मंतव्यः पुरुषोऽक्रोधनो भुवि
जो नेहमी राग येण्याच्या प्रसंगीही रागावर विजय मिळवतो, तो पृथ्वीवर क्रोधरहित असून, त्याने जणू स्वर्ग जिंकला आहे असं समजावं.
मातरं पितरं पुत्र आराधयति देववत् । अप्राप्ते वार्द्धके काले न याति च यमालयम्
जो मनुष्य आपल्या आई-वडीलांना आणि पुत्राला देवासारखं पूजतो, आणि ते वृद्ध होण्याआधीच त्यांचा सन्मान करतो, तो कधीच यमाच्या घरी जात नाही.
पितुश्चाधिकभावेन येऽर्चयंति गुरुं नराः । भवंत्यतिथयो लोके ब्रह्मणस्ते विशांवर
ज्यांनी आपल्या वडिलांपेक्षा अधिक आदराने गुरुची पूजा केली, ते पुरुष ब्रह्मलोकात मान्यवर अतिथी होतात, हे श्रेष्ठ पुरुषा.
इह चैव स्त्रियो धन्याः शीलस्य परिरक्षणात् । शीलभंगे च नारीणां यमलोकः सुदारुणः
इथे स्त्रिया आपल्या चारित्र्याचं रक्षण केल्यामुळे धन्य ठरतात; पण ज्या स्त्रिया चारित्र्यभंग करतात, त्यांना यमलोक फार भयंकर असतो.
शीलं रक्ष्यं सदा स्त्रीभिर्दुष्टसंगविवर्जनात् । शीलेन हि परः स्वर्गः स्त्रीणां वैश्य न संशयः
स्त्रियांनी नेहमी आपलं चारित्र्य जपावं, वाईट संगती टाळावी; कारण चारित्र्यामुळेच स्त्रियांना श्रेष्ठ स्वर्ग मिळतो, हे वैश्य, यात शंका नाही.
शूद्रस्य पाकयज्ञेन निषिद्धाचरणेन च । दुर्गतिर्विहिता वैश्य तस्य सा नारकी गतिः
शूद्राने निषिद्ध कर्म केल्याने आणि चुकीच्या आचरणाने त्याला वाईट अवस्था प्राप्त होते; हीच त्याची नरकातील वाट आहे, वैश्य.
विचारयंति ये शास्त्रं वेदाभ्यासरताश्च ये । पुराणं संहितां ये च श्रावयंति पठंति च
जे लोक शास्त्राचा विचार करतात, वेदाध्ययनात रमतात, आणि जे पुराण, संहितांचा पाठ करतात किंवा इतरांना ऐकवतात—
व्याकुर्वंति स्मृतिर्ये च ये धर्मप्रतिबोधकाः । वेदांतेषु निषण्णा ये तैरियं जगती धृता
जे स्मृतीचे अर्थ समजावतात, धर्माची जाणीव करून देतात आणि जे वेदांतात स्थिर आहेत—त्यांच्यामुळेच हे जग टिकून आहे.
तत्तदभ्यासमाहात्म्यैः सर्वे ते हतकिल्बिषाः । गच्छंति ब्रह्मणो लोकं यत्र मोहो न विद्यते
अशा अभ्यासाच्या महिम्यामुळे हे सर्वजण पापमुक्त होतात आणि ब्रह्मलोकात जातात, जिथे मोह नसतो.
ज्ञानमज्ञाय यो दद्याद्वेदशास्त्रसमुद्भवम् । अपि वेदास्तमर्चंति भवबंधविदारणम्
जो स्वतः न समजता वेदशास्त्रातून उत्पन्न झालेलं ज्ञान देतो, त्याला वेदही सोडून देतात, जे संसारबंधन तोडतात.
श्रूयतामद्भुतं ह्येतद्रहस्यं वैश्यसत्तम । सम्मतं धर्मराजस्य सर्वलोकामृतप्रदम्
हे वैश्यश्रेष्ठ, हे अद्भुत रहस्य ऐक, जे धर्मराजाने मान्य केलं आहे आणि सर्व लोकांना अमृत देणारं आहे.
न यमं यमलोकं च न भूतान्घोरदर्शनान् । पश्यंति वैष्णवा नूनं सत्यं सत्यं मयोदितम्
वैष्णवांना यम, यमलोक किंवा भयंकर दिसणारी भुते कधीच दिसत नाहीत; हे मी खरोखर सांगतो.
प्राहास्मान्यमुना भ्राता सदैव हि पुनःपुनः । भवद्भिर्वैष्णवास्त्याज्या न ते स्युर्ममगोचराः
यमाने नेहमीच पुन्हा पुन्हा सांगितलं आहे: 'वैष्णवांना तुम्ही टाळा; ते माझ्या अधिकारात येत नाहीत.'
स्मरंति ये सकृद्भूताः प्रसंगेनापि केशवम् । ते विध्वस्ताखिलाघौघा यांति विष्णोः परं पदम्
जे जीव केशवाचं एकदाही, अगदी योगायोगानेही स्मरण करतात, त्यांची सर्व पापं नष्ट होतात आणि ते विष्णूचं परम स्थान प्राप्त करतात.
दुराचारो दुष्कृतोऽपि सदाचाररतोऽपि यः । भवद्भिः स सदा त्याज्यो विष्णुं च भजते नरः
कोणताही माणूस, वाईट असो वा चांगला, जर तो विष्णूची भक्ती करत असेल, तर तुम्ही नेहमी त्याला टाळावं.
वैष्णवो यद्गृहे भुंक्ते येषां वैष्णवसंगतिः । तेऽपि वः परिवार्याः स्युस्तत्संगहतकिल्बिषाः
ज्यांच्या घरी वैष्णव जेवतो किंवा ज्यांना वैष्णवांचा सहवास मिळतो, असे लोकही तुम्ही टाळावेत, कारण त्या संगतीमुळे ते पापमुक्त होतात.