सदा दाक्षिण्यसंपन्नः सदा भूतदयान्वितः । गोप्ता च परमर्माणां वक्ता परगुणस्य च
जो नेहमी उदार असतो, सर्व प्राण्यांवर दया करतो, गुपित जपतो आणि दुसऱ्याचे गुण सांगतो,
परस्वं तृणमात्रं च मनसापि न यो हरेत् । न पश्यंति विशांश्रेष्ठ ह्येते नरकयातनाम्
जो दुसऱ्याचे अगदी गवताचे पातेसुद्धा मनातसुद्धा घेऊ नये, हे पुरुषश्रेष्ठ, असे लोक नरकातील यातना कधीच पाहत नाहीत.
परापवादी पाखंडः पापेभ्योऽपि मतोऽधिकः । पच्यते नरके तावद्यावदाभूतसंप्लवम्
जो दुसऱ्याची निंदा करतो आणि दांभिक असतो, तो पाप्यांपेक्षा जास्त अधम मानला जातो; तो सृष्टीच्या शेवटपर्यंत नरकात यातना भोगतो.
वक्ता परुषवाक्यानां मंतव्यो नरकागतः । संदेहो न विशांश्रेष्ठ पुनर्याति च दुर्गतिम्
जो कठोर बोलतो, त्याला नरकात जाणारा समजावे; हे पुरुषश्रेष्ठ, यात शंका नाही की तो पुन्हा दुःखात पडतो.
न तीर्थैर्न तपोभिश्च कृतघ्नस्यास्ति निष्कृतिः । सहते यातनां घोरां स नरो नरके चिरम्
कृतघ्न माणसासाठी तीर्थक्षेत्रे किंवा तपानेही प्रायश्चित्त नाही; तो नरकात फार काळ भयंकर यातना सहन करतो.
पृथिव्यां यानि तीर्थानि तेषु मज्जति यो नरः । जितेंद्रियो जिताहारो न स याति यमालयम्
पृथ्वीवरील सर्व तीर्थांमध्ये जो मनुष्य स्नान करतो, इंद्रिये आणि खाण्यावर संयम ठेवतो, तो यमाच्या घरात जात नाही.
न तीर्थे पातकं कुर्यान्न च तीर्थोपजीवनम् । तीर्थे प्रतिग्रहस्त्याज्यस्त्याज्यो धर्मस्य विक्रयः
कोणत्याही तीर्थस्थळी पाप करू नये, किंवा तीर्थावर उपजीविका करू नये; तीर्थस्थळी दान घेणे आणि धर्म विकणे टाळावे.
दुर्जरं पातकं तीर्थे दुर्जरश्च प्रतिग्रहः । तीर्थे च दुर्जरं सर्वमेतत्किन्नरकं व्रजेत्
तीर्थस्थळी केलेले पाप किंवा दान घेणे फारच कठीण असते; तीर्थस्थळी असे सर्व वर्तन टाळावे, नाहीतर नरकात जावे लागते.
सकृद्गंगांभसि स्नातः पूतो गांगेयवारिणा । न नरो नरकं याति अपि पातकराशिकृत्
जो मनुष्य एकदाच जरी गंगेच्या पवित्र पाण्यात स्नान करतो, तो कितीही पाप केलं असलं तरी नरकात जात नाही.
व्रतदानतपो यज्ञाः पवित्राणीतराणि च । गंगाबिंद्वभिषिक्तस्य न समा इति नः श्रुतम्
व्रत, दान, तप, यज्ञ आणि इतर शुद्ध करणाऱ्या गोष्टी — या सर्वांपेक्षा गंगेच्या एका थेंबाने जरी अभिषेक झाला तरी त्याची सर काहीच येऊ शकत नाही, असं आपण ऐकलं आहे.
अन्यतीर्थसमां गंगां यो ब्रवीति नराधमः । स याति नरकं वैश्य दारुणं रौरवं महत्
जो नीच मनुष्य गंगेला इतर तीर्थांसारखीच समजतो, तो वैश्य, मोठ्या आणि भयंकर रौरव नरकात जातो.
धर्मद्रवं ह्यपां बीजं वैकुंठचरणच्युतम् । धृतं मूर्ध्नि महेशेन यद्गांगममलं जलम्
गंगेचं निर्मळ पाणी, जे महेश्वराने डोक्यावर धारण केलं, तेच पाण्यांमधलं धर्माचं सार आहे आणि वैकुंठाच्या चरणांपासून उत्पन्न झालेलं बीज आहे.
तद्ब्रह्मैव न संदेहो निर्गुणं प्रकृतेः परम् । तेन किं समतां गच्छेदपि ब्रह्मांडगोचरे
हेच खऱ्या अर्थाने ब्रह्म आहे, यात शंका नाही — निर्गुण, प्रकृतीच्या पलीकडचं; मग या विश्वात त्याच्या बरोबरीचं दुसरं काय असू शकतं?
गंगागंगेति यो ब्रूयाद्योजनानां शतैरपि । नरो न नरकं याति किं तया सदृशं भवेत् । नान्येन दह्यते सद्यः क्रिया नरकदायिनी
जो मनुष्य 'गंगा, गंगा' असं शेकडो योजन दूरूनही उच्चारतो, तो नरकात जात नाही; तिच्या सारखं दुसरं काहीच नाही. नरकात नेणाऱ्या कर्मांचे फळ तत्काळ नष्ट करणारं दुसरं काहीच नाही.
गंगांभसि प्रयत्नेन स्नातव्यं तेन मानवैः । प्रतिगृह निवृत्तो यः प्रतिग्रहक्षमोऽपि सन् । स द्विजो द्योतते वैश्य तारारूपश्चिरं दिवि
म्हणून माणसांनी प्रयत्नपूर्वक गंगेच्या पाण्यात स्नान करावं. जो गृहस्थ दान घेणं सोडून देतो, जरी तो घेण्यास समर्थ असला तरी, तो वैश्य, आकाशात ताऱ्यासारखा तेजस्वी होतो.
गामुद्धरंति ये पंकाद्ये रक्षंति च रोगिणः । म्रियंते गोगृहे ये च तेषां नभसि तारकाः । यमलोकं न पश्यंति प्राणायामपरायणाः
जे गायींना चिखलातून बाहेर काढतात, आजारींची काळजी घेतात किंवा गोशाळेत मरण पावतात, ते आकाशात तारे होतात; प्राणायाम साधनेत मग्न असलेल्यांना यमलोक दिसत नाही.
अपि दुष्कृतकर्माणस्तैरेव हतकिल्बिषाः । दिवसे दिवसे वैश्य प्राणायामास्तु षोडश । अपि ब्रह्महणं साक्षात्पुनंत्यहरहः कृताः
वाईट कर्म करणाऱ्यांचीही पापं या कृतींमुळे नाहीशी होतात. वैश्य, जो दररोज सोळा वेळा प्राणायाम करतो, तो रोज केल्यास ब्रह्महत्येसारखं मोठं पापही दूर होतं.
तपांसि यानि तप्यंते व्रतानि नियमाश्च ये । गोसहस्रप्रदानं च प्राणायामस्तु तत्समः
सर्व तप, व्रत, नियम आणि हजार गायींचं दान — या सर्वांच्या बरोबरीचं प्राणायामाचं महत्त्व आहे.
अब्बिंदुं यः कुशाग्रेण मासेमासे नरः पिबेत् । संवत्सरशतं साग्रं प्राणायामस्तु तत्समः
जो मनुष्य प्रत्येक महिन्याला कुशाच्या टोकाने पाण्याचा एक थेंब पितो, शंभर वर्षे — त्याचं पुण्य प्राणायामाच्या बरोबरीचं मानलं जातं.
पातकं तु महद्यच्च तथा क्षुद्रोपपातकम् । प्राणायामैः क्षणात्सर्वं भस्मसात्कुरुते नरः
मोठी पापं असोत किंवा लहान, प्राणायाम करणारा मनुष्य ती सर्व क्षणात राख करून टाकतो.
मातृवत्परदारान्ये मन्यंते वै नरोत्तमाः । न ते यांति नरश्रेष्ठ कदाचिद्यम यातनाम्
जे उत्तम पुरुष इतरांच्या पत्नींकडे आईसारखं पाहतात, ते श्रेष्ठ पुरुष कधीच यमाच्या यातना भोगत नाहीत.
मनसापि परेषां यः कलत्राणि न सेवते । सह लोकद्वये नास्ति तेन वैश्य धरा धृता
जो मनुष्य मनानेही इतरांच्या पत्नींची इच्छा करत नाही, त्या वैश्य, अशा माणसामुळेच पृथ्वी दोन्ही लोकांत टिकून आहे.
तस्माद्धर्म्मान्वितैस्त्याज्यं परदारोपसेवनम् । नयंति परदारास्तु नरकानेकविंशतिम्
म्हणून धर्माचं पालन करणाऱ्यांनी इतरांच्या पत्नीशी संबंध ठेवणं सोडावं; कारण अशा वागण्यामुळे एकवीस नरकांत जावं लागतं.
लोभो न जायते येषां परदारेषु मानसे । ते यांति देवलोकं तु न यमं वैश्यसत्तम
ज्यांच्या मनात इतरांच्या स्त्रियांबद्दल लोभ उत्पन्न होत नाही, हे श्रेष्ठ वैश्य, ते देवांच्या लोकात जातात, यमाकडे नाही.
शश्वत्क्रोधनिदानेषु यः क्रोधेन न जीयते । जितस्वर्गः स मंतव्यः पुरुषोऽक्रोधनो भुवि
जो नेहमी राग येण्याच्या प्रसंगीही रागावर विजय मिळवतो, तो पृथ्वीवर क्रोधरहित असून, त्याने जणू स्वर्ग जिंकला आहे असं समजावं.
मातरं पितरं पुत्र आराधयति देववत् । अप्राप्ते वार्द्धके काले न याति च यमालयम्
जो मनुष्य आपल्या आई-वडीलांना आणि पुत्राला देवासारखं पूजतो, आणि ते वृद्ध होण्याआधीच त्यांचा सन्मान करतो, तो कधीच यमाच्या घरी जात नाही.
पितुश्चाधिकभावेन येऽर्चयंति गुरुं नराः । भवंत्यतिथयो लोके ब्रह्मणस्ते विशांवर
ज्यांनी आपल्या वडिलांपेक्षा अधिक आदराने गुरुची पूजा केली, ते पुरुष ब्रह्मलोकात मान्यवर अतिथी होतात, हे श्रेष्ठ पुरुषा.
इह चैव स्त्रियो धन्याः शीलस्य परिरक्षणात् । शीलभंगे च नारीणां यमलोकः सुदारुणः
इथे स्त्रिया आपल्या चारित्र्याचं रक्षण केल्यामुळे धन्य ठरतात; पण ज्या स्त्रिया चारित्र्यभंग करतात, त्यांना यमलोक फार भयंकर असतो.
शीलं रक्ष्यं सदा स्त्रीभिर्दुष्टसंगविवर्जनात् । शीलेन हि परः स्वर्गः स्त्रीणां वैश्य न संशयः
स्त्रियांनी नेहमी आपलं चारित्र्य जपावं, वाईट संगती टाळावी; कारण चारित्र्यामुळेच स्त्रियांना श्रेष्ठ स्वर्ग मिळतो, हे वैश्य, यात शंका नाही.
शूद्रस्य पाकयज्ञेन निषिद्धाचरणेन च । दुर्गतिर्विहिता वैश्य तस्य सा नारकी गतिः
शूद्राने निषिद्ध कर्म केल्याने आणि चुकीच्या आचरणाने त्याला वाईट अवस्था प्राप्त होते; हीच त्याची नरकातील वाट आहे, वैश्य.