नित्यस्नानेन पूयंते येऽपि पातकिनो नराः । प्रातःस्नानं हरेद्वैश्य बाह्माभ्यंतरजं मलम्
दैनिक स्नान करणाऱ्यांनाही, जरी ते पापी असले तरी, शुद्धता मिळते. सकाळच्या स्नानामुळे वैश्याच्या बाह्य आणि अंतर्गत अशुद्धता दूर होते.
प्रातःस्नानेन निष्पापो नरो न निरयं व्रजेत् । स्नानं विना तु यो भुंक्ते मलाशी स सदा नरः
जो मनुष्य सकाळी स्नान करतो, तो पापमुक्त होतो आणि नरकात जात नाही; पण जो स्नान न करता जेवतो, तो नेहमी अशुद्धता खातो.
अस्नायी यो नरस्तस्य विमुखा पितृदेवताः । स्नानहीनो नरः पापः स्नानहीनो नरोऽशुचिः
जो मनुष्य स्नान करत नाही, त्याच्यावर पितर आणि देवता प्रसन्न राहत नाहीत; स्नान न करणारा पापी आणि अशुद्ध असतो.
अस्नायी नरकं भुंक्ते पुंस्कीटादिषु जायते । ये पुनः स्रोतसि स्नानमाचरंतीह पर्वणि
जो स्नान करत नाही, तो नरकात जातो आणि किडे-मुंग्यांमध्ये जन्म घेतो; पण जे इथे सणासुदीच्या दिवशी प्रवाहात स्नान करतात,
ते नैव नरकं यांति न जायंते कुयोनिषु । दुःस्वप्ना दुष्टचिंताश्च वंध्या भवंति सर्वदा
ते नरकात जात नाहीत किंवा वाईट योनीत जन्म घेत नाहीत; मात्र त्यांना वाईट स्वप्ने, वाईट विचार आणि वंध्यत्व नेहमी त्रास देतात.
प्रातःस्नानेन शुद्धानां पुरुषाणां विशांवर । तिलांश्च तिलपात्रांश्च तिलप्रस्थं यथाविधि
हे पुरुषश्रेष्ठ, सकाळी स्नानाने शुद्ध झालेल्या लोकांनी, योग्य पद्धतीने तीळ, तीळाच्या पात्रात आणि तीळाचा माप दान द्यावे.
दत्त्वा प्रेतपतेर्भूमौ न व्रजंति नराः क्वचित् । पृथिवीं कांचनं गां च दत्वा दानानि षोडश
हे दान मृत्युलोकाच्या अधिपतीस पृथ्वीवर दिल्यावर, माणसे कुठेही जात नाहीत; पृथ्वी, सोने आणि गाई यांचे सोळा प्रकारचे दान केल्याने,
गत्वा न विनिवर्तंते स्वर्गलोकाद्विकुंडल । पुण्यासु तिथिषु प्राज्ञो व्यतीपाते च संक्रमे
ते स्वर्गलोकात जाऊन पुन्हा परत येत नाहीत, हे विकुण्डल; पुण्य तिथी, व्यतीपात आणि संक्रांतीच्या दिवशी, ज्ञानी लोकांनी
स्नात्वा दत्त्वा च यत्किंचिन्नैव मज्जति दुर्गतौ । नैवाक्रामंति दातारो दारुणं रौरवं पथम् । इहलोके न जायंते कुले धनविवर्जिते
स्नान करून, काहीही दान दिल्यावर, ते संकटात सापडत नाहीत; दान करणारे रौरवाच्या कठीण मार्गावर जात नाहीत; या जगात त्यांचा जन्म कधीच गरीब घरात होत नाही.
सत्यवादी सदा मौनी प्रियवादी च यो नरः । अक्रोधनः समाचारो नातिवाद्यनसूयकः
जो मनुष्य नेहमी सत्य बोलतो, मौन पाळतो, गोड बोलतो, रागावत नाही, योग्य वागतो, जास्त बोलत नाही आणि दुसऱ्याचा हेवा करत नाही,
सदा दाक्षिण्यसंपन्नः सदा भूतदयान्वितः । गोप्ता च परमर्माणां वक्ता परगुणस्य च
जो नेहमी उदार असतो, सर्व प्राण्यांवर दया करतो, गुपित जपतो आणि दुसऱ्याचे गुण सांगतो,
परस्वं तृणमात्रं च मनसापि न यो हरेत् । न पश्यंति विशांश्रेष्ठ ह्येते नरकयातनाम्
जो दुसऱ्याचे अगदी गवताचे पातेसुद्धा मनातसुद्धा घेऊ नये, हे पुरुषश्रेष्ठ, असे लोक नरकातील यातना कधीच पाहत नाहीत.
परापवादी पाखंडः पापेभ्योऽपि मतोऽधिकः । पच्यते नरके तावद्यावदाभूतसंप्लवम्
जो दुसऱ्याची निंदा करतो आणि दांभिक असतो, तो पाप्यांपेक्षा जास्त अधम मानला जातो; तो सृष्टीच्या शेवटपर्यंत नरकात यातना भोगतो.
वक्ता परुषवाक्यानां मंतव्यो नरकागतः । संदेहो न विशांश्रेष्ठ पुनर्याति च दुर्गतिम्
जो कठोर बोलतो, त्याला नरकात जाणारा समजावे; हे पुरुषश्रेष्ठ, यात शंका नाही की तो पुन्हा दुःखात पडतो.
न तीर्थैर्न तपोभिश्च कृतघ्नस्यास्ति निष्कृतिः । सहते यातनां घोरां स नरो नरके चिरम्
कृतघ्न माणसासाठी तीर्थक्षेत्रे किंवा तपानेही प्रायश्चित्त नाही; तो नरकात फार काळ भयंकर यातना सहन करतो.
पृथिव्यां यानि तीर्थानि तेषु मज्जति यो नरः । जितेंद्रियो जिताहारो न स याति यमालयम्
पृथ्वीवरील सर्व तीर्थांमध्ये जो मनुष्य स्नान करतो, इंद्रिये आणि खाण्यावर संयम ठेवतो, तो यमाच्या घरात जात नाही.
न तीर्थे पातकं कुर्यान्न च तीर्थोपजीवनम् । तीर्थे प्रतिग्रहस्त्याज्यस्त्याज्यो धर्मस्य विक्रयः
कोणत्याही तीर्थस्थळी पाप करू नये, किंवा तीर्थावर उपजीविका करू नये; तीर्थस्थळी दान घेणे आणि धर्म विकणे टाळावे.
दुर्जरं पातकं तीर्थे दुर्जरश्च प्रतिग्रहः । तीर्थे च दुर्जरं सर्वमेतत्किन्नरकं व्रजेत्
तीर्थस्थळी केलेले पाप किंवा दान घेणे फारच कठीण असते; तीर्थस्थळी असे सर्व वर्तन टाळावे, नाहीतर नरकात जावे लागते.
सकृद्गंगांभसि स्नातः पूतो गांगेयवारिणा । न नरो नरकं याति अपि पातकराशिकृत्
जो मनुष्य एकदाच जरी गंगेच्या पवित्र पाण्यात स्नान करतो, तो कितीही पाप केलं असलं तरी नरकात जात नाही.
व्रतदानतपो यज्ञाः पवित्राणीतराणि च । गंगाबिंद्वभिषिक्तस्य न समा इति नः श्रुतम्
व्रत, दान, तप, यज्ञ आणि इतर शुद्ध करणाऱ्या गोष्टी — या सर्वांपेक्षा गंगेच्या एका थेंबाने जरी अभिषेक झाला तरी त्याची सर काहीच येऊ शकत नाही, असं आपण ऐकलं आहे.
अन्यतीर्थसमां गंगां यो ब्रवीति नराधमः । स याति नरकं वैश्य दारुणं रौरवं महत्
जो नीच मनुष्य गंगेला इतर तीर्थांसारखीच समजतो, तो वैश्य, मोठ्या आणि भयंकर रौरव नरकात जातो.
धर्मद्रवं ह्यपां बीजं वैकुंठचरणच्युतम् । धृतं मूर्ध्नि महेशेन यद्गांगममलं जलम्
गंगेचं निर्मळ पाणी, जे महेश्वराने डोक्यावर धारण केलं, तेच पाण्यांमधलं धर्माचं सार आहे आणि वैकुंठाच्या चरणांपासून उत्पन्न झालेलं बीज आहे.
तद्ब्रह्मैव न संदेहो निर्गुणं प्रकृतेः परम् । तेन किं समतां गच्छेदपि ब्रह्मांडगोचरे
हेच खऱ्या अर्थाने ब्रह्म आहे, यात शंका नाही — निर्गुण, प्रकृतीच्या पलीकडचं; मग या विश्वात त्याच्या बरोबरीचं दुसरं काय असू शकतं?
गंगागंगेति यो ब्रूयाद्योजनानां शतैरपि । नरो न नरकं याति किं तया सदृशं भवेत् । नान्येन दह्यते सद्यः क्रिया नरकदायिनी
जो मनुष्य 'गंगा, गंगा' असं शेकडो योजन दूरूनही उच्चारतो, तो नरकात जात नाही; तिच्या सारखं दुसरं काहीच नाही. नरकात नेणाऱ्या कर्मांचे फळ तत्काळ नष्ट करणारं दुसरं काहीच नाही.
गंगांभसि प्रयत्नेन स्नातव्यं तेन मानवैः । प्रतिगृह निवृत्तो यः प्रतिग्रहक्षमोऽपि सन् । स द्विजो द्योतते वैश्य तारारूपश्चिरं दिवि
म्हणून माणसांनी प्रयत्नपूर्वक गंगेच्या पाण्यात स्नान करावं. जो गृहस्थ दान घेणं सोडून देतो, जरी तो घेण्यास समर्थ असला तरी, तो वैश्य, आकाशात ताऱ्यासारखा तेजस्वी होतो.
गामुद्धरंति ये पंकाद्ये रक्षंति च रोगिणः । म्रियंते गोगृहे ये च तेषां नभसि तारकाः । यमलोकं न पश्यंति प्राणायामपरायणाः
जे गायींना चिखलातून बाहेर काढतात, आजारींची काळजी घेतात किंवा गोशाळेत मरण पावतात, ते आकाशात तारे होतात; प्राणायाम साधनेत मग्न असलेल्यांना यमलोक दिसत नाही.
अपि दुष्कृतकर्माणस्तैरेव हतकिल्बिषाः । दिवसे दिवसे वैश्य प्राणायामास्तु षोडश । अपि ब्रह्महणं साक्षात्पुनंत्यहरहः कृताः
वाईट कर्म करणाऱ्यांचीही पापं या कृतींमुळे नाहीशी होतात. वैश्य, जो दररोज सोळा वेळा प्राणायाम करतो, तो रोज केल्यास ब्रह्महत्येसारखं मोठं पापही दूर होतं.
तपांसि यानि तप्यंते व्रतानि नियमाश्च ये । गोसहस्रप्रदानं च प्राणायामस्तु तत्समः
सर्व तप, व्रत, नियम आणि हजार गायींचं दान — या सर्वांच्या बरोबरीचं प्राणायामाचं महत्त्व आहे.
अब्बिंदुं यः कुशाग्रेण मासेमासे नरः पिबेत् । संवत्सरशतं साग्रं प्राणायामस्तु तत्समः
जो मनुष्य प्रत्येक महिन्याला कुशाच्या टोकाने पाण्याचा एक थेंब पितो, शंभर वर्षे — त्याचं पुण्य प्राणायामाच्या बरोबरीचं मानलं जातं.
पातकं तु महद्यच्च तथा क्षुद्रोपपातकम् । प्राणायामैः क्षणात्सर्वं भस्मसात्कुरुते नरः
मोठी पापं असोत किंवा लहान, प्राणायाम करणारा मनुष्य ती सर्व क्षणात राख करून टाकतो.