ममाभवत्कथं नाकमिति मे छिंधि संशयम् । देवदूत न पश्यामि मम स्वर्गस्य कारणम्
मला स्वर्ग कसा मिळाला, हे माझे शंका दूर कर. हे देवदूत, मला माझ्या स्वर्गप्राप्तीचे कारण दिसत नाही.
देवदूत उवाच- माता पिता सुतो जाया स्वसा भ्राता विकुंडल । जन्महेतोरियं संज्ञा जंतोः कर्म्मोपभुक्तये
देवदूत म्हणाला— आई, वडील, मुलगा, पत्नी, बहीण, भाऊ, विकुंडळा, या नाती जन्मामुळे मिळतात आणि प्रत्येक जिवाला आपल्या कर्माचा अनुभव घ्यायला मिळतात.
एकस्मिन्पादपे यद्वच्छकुनानां समागमः । यद्यत्समीहितं कर्म कुरुते पूर्वभावितः
जसे पक्षी एका झाडावर एकत्र येतात, तसे प्रत्येक जण आपल्या पूर्वीच्या संस्कारानुसार कर्म करतो.
तस्य तस्य फलं भुंक्ते कर्म्मणः पुरुषः सदा । सत्यं वदामि ते प्रीत्या नरैः कर्म्म शुभाशुभम्
प्रत्येक माणूस आपल्या कर्माचेच फळ भोगतो. मी तुला प्रेमाने सत्य सांगतो— माणसाला आपल्या चांगल्या आणि वाईट कर्मांचेच फळ मिळते.
स्वकृतं भुज्यते वैश्य कालेकाले पुनःपुनः । एकः करोति कर्माणि एकस्तत्फलमश्नुते
माणूस आपल्या कर्माचे फळ वेळोवेळी पुन्हा पुन्हा भोगतो. एकटा करतो आणि एकटाच त्याचे फळ मिळवतो.
अन्यो न लिप्यते वैश्य कर्मणान्यस्य कुत्रचित् । अपतन्नरके पापैस्तवभ्राता सुदारुणैः । त्वं च धर्मेण धर्मज्ञ स्वर्गं प्राप्नोषि शाश्वतम्
कोणाच्याही कर्माचा परिणाम दुसऱ्यावर कधीच होत नाही. तुझा भाऊ फार भयंकर पापांमुळे नरकात पडला आहे. पण तू, धर्म जाणणारा, धर्माने कायमचा स्वर्ग मिळवतोस.
विकुंडल उवाच- आबाल्यान्मम पापेषु न पुण्येषु रतं मनः । अस्मिञ्जन्मनि हे दूत दुष्कृतं हि कृतं मया
विकुंडळ म्हणाला— माझे मन लहानपणापासून पापातच रमले, पुण्यात नाही. या जन्मात, हे दूत, मी खरोखर वाईट कर्मे केली आहेत.
देवदूत न जानामि सुकृतं कर्म चात्मनः । यदि जानासि मत्पुण्यं तन्मे त्वं कृपया वद
हे देवदूत, मला माझ्या कुठल्याही चांगल्या कर्माची आठवण नाही. जर तुला माझ्या पुण्याची माहिती असेल, तर कृपया मला सांग.
देवदूत उवाच- शृणु वैश्य प्रवक्ष्यामि यत्त्वया पुण्यमर्जितम् । जानामि तदहं सर्वं न त्वं वेत्सि सुनिश्चितम्
देवदूत म्हणाला— ऐक व्यापाऱ्या, मी तुला तुझ्या मिळालेल्या पुण्याची गोष्ट सांगतो. मला ते सर्व माहीत आहे, पण तुला नक्कीच आठवत नाही.
हरिमित्रसुतो विप्रः सुमित्रो वेदपारगः । आसीत्तस्याश्रमः पुण्यो यमुना दक्षिणेतटे
हरिमित्राचा मुलगा सुमित्र नावाचा एक वेदपारंगत ब्राह्मण होता. त्याचे पवित्र आश्रम यमुनेच्या दक्षिण काठी होते.
तेन सख्यं वने तस्मिंस्तव जातं विशांवर । तत्संगेन त्वया स्नातं माघमासद्वयं तथा
त्या वनात, विशांवर, तुझी त्याच्याशी मैत्री झाली. त्या संगतीमुळे तू दोन माघ महिन्यांत स्नान केलेस.
कालिंदी पुण्यपानीये सर्वपापहरे वरे । तत्तीर्थे लोकविख्याते नाम्ना पापप्रणाशने
काळिंदीच्या पवित्र, पाप नष्ट करणाऱ्या पाण्यात, त्या प्रसिद्ध तीर्थस्थळी, जे पापांचा नाश करते.
एकेन सर्वपापेभ्यो विमुक्तस्त्वं विशांपते । द्वितीयमाघपुण्येन प्राप्तः स्वर्गस्त्वयानघ
त्या एका कृतीमुळे, राजन, तू सर्व पापांतून मुक्त झालास. दुसऱ्या माघ महिन्याच्या पुण्याने तू स्वर्ग मिळवला, पापरहित.
त्वं तत्पुण्यप्रभावेण मोदस्व सततं दिवि । नरकेषु तव भ्राता महतीं पापयातनाम्
त्या पुण्याच्या प्रभावाने, तू स्वर्गात नेहमी आनंद मान. तुझा भाऊ मात्र नरकात मोठ्या पापयातना भोगतो.
छिद्यमानोऽसिपत्रैश्च भिद्यमानस्तु मुद्गरैः । चूर्ण्यमानः शिलापृष्ठे तप्तांगारेषु भर्जितः
कधी धारदार तलवारीने कापला जातो, कधी गजाने ठेचला जातो, कधी दगडावर चिरडला जातो, तर कधी तापलेल्या कोळशावर भाजला जातो —
इति दूतवचः श्रुत्वा भ्रातृदुःखेन दुःखितः । पुलकांकित सर्वांगो दीनोऽसौ विनयान्वितः
दूताची ही वचने ऐकून, भावाच्या दुःखाने तो व्याकुळ झाला; त्याच्या अंगावर रोमांच उभे राहिले, तो खिन्न व नम्र झाला.
उवाच तं देवदूतं मधुरं निपुणं वचः । मैत्री सप्तपदी साधो सतां भवति सत्फला
त्याने त्या देवदूताला गोड आणि समजूतदार शब्दांत सांगितले, "सज्जनांबरोबर सात पावले चालल्याने जी मैत्री होते, ती खरी फळ देते."
मित्रभावं विचिंत्य त्वं मामुपाकर्तुमर्हसि । ततो हि श्रोतुमिच्छामि सर्वज्ञस्त्वं मतो मम
"आपल्या मैत्रीचा विचार करून, तू मला मदत करावी. म्हणूनच, मला तुझ्याकडून ऐकायचे आहे, कारण मी तुला सर्वज्ञ मानतो."
यमलोकं न पश्यंति कर्मणा केन मानवाः । गच्छंति निरयं येन तन्मे त्वं कृपया वद
"कुठल्या कर्मामुळे माणसे यमलोक पाहत नाहीत आणि कुठल्या कर्मामुळे नरकात जातात, हे तू मला कृपेने सांग."
देवदूत उवाच- सम्यक्पृष्टं त्वया वैश्य नष्टपापोऽसि सांप्रतम् । विशुद्धे हृदये पुंसां बुद्धिः श्रेयसि जायते
देवदूत म्हणाला — "तू फार योग्य प्रश्न विचारलास, वैश्य. आता तुझ्यावर पाप उरलेले नाही. ज्यांचे हृदय शुद्ध असते, त्यांना नेहमीच उत्तम मार्गाची समज येते."
यद्यप्यवसरोनास्ति मम सेवापरस्य वै । तथापि च तव स्नेहात्प्रवक्ष्यामि यथामति
"माझा वेळ नेहमी सेवेत जातो, तरीही तुझ्यावरच्या प्रेमामुळे मी माझ्या समजुतीनुसार तुला सांगतो."
कर्मणा मनसा वाचा सर्वावस्थासु सर्वदा । परपीडां न कुर्वंति न ते यांति यमालयम्
"जे लोक कधीही, कुठल्याही अवस्थेत, कृतीने, मनाने किंवा वाणीने दुसऱ्यांना त्रास देत नाहीत, ते कधीच यमाच्या लोकात जात नाहीत."
न वेदैर्न च दानैश्च न तपोभिर्न चाध्वरैः । कथंचित्स्वर्गतिं यांति पुरुषाः प्राणिहिंसकाः
"जे प्राणीहिंसा करतात, त्यांना वेदाध्ययन, दान, तप किंवा यज्ञ यांमुळेही स्वर्गप्राप्ती होत नाही."
अहिंसा परमो धर्मो ह्यहिंसैव परं तपः । अहिंसा परमं दानमित्याहुर्मुनयः सदा
"अहिंसा हाच श्रेष्ठ धर्म आहे; अहिंसा हेच मोठे तप आहे; अहिंसा हेच सर्वोत्तम दान आहे — असे ऋषी नेहमी सांगतात."
मशकान्सरीसृपान्दंशान्यूकाद्यान्मानवांस्तथा । आत्मौपम्येन पश्यंति मानवा ये दयालवः
"जे दयाळू लोक माशी, सरडे, डास, उवा आणि माणसे सुद्धा स्वतःसारखेच समजतात —"
तप्तांगारमयस्कीलं मादंप्रेतरंगिणीम् । दुर्गतिं नैव गच्छंति कृतांतस्य च ते नराः
"ते तापलेल्या कोळशाचा नरक, लोखंडी शूल किंवा मदे वाहणाऱ्या नदीचा नरक कधीच पाहत नाहीत; असे लोक मृत्युलोकात जात नाहीत."
भूतानि येऽत्र हिंसंति जलस्थलचराणि च । जीवनार्थं च ते यांति कालसूत्रं च दुर्गतिम्
"जे लोक येथे पाण्यातील किंवा जमिनीवर राहणाऱ्या जीवांना, स्वतःच्या जगण्यासाठी, त्रास देतात, ते काळसूत्र नरकात आणि वाईट जन्मात जातात."
श्वमांसभोजनास्तत्र पूयशोणितपायिनः । मज्जंतश्च वसापंके दष्टाः कीटैरधोमुखैः
"तेथे जे कुत्र्याचे मांस खातात, पू आणि रक्त पितात, ते मेदाच्या डोहात बुडतात आणि उलटे तोंड असलेल्या किड्यांनी चावले जातात."
परस्परं च खादंतो ध्वांते चान्योन्य घातिनः । वसंति कल्पानेकांस्ते रुदंतो दारुणं रवम्
"तेथे एकमेकांना खातात, अंधारात एकमेकांना मारतात, अनंत काळ तिथे राहतात आणि भयंकर आक्रोश करतात."
कृमियोनि शतं गत्वा स्थावराः स्युश्चिरं तु ते । ततोच्छंति ते क्रूरास्तिर्यग्योनि शतेषु च
"शंभर वेळा किड्यांच्या गर्भात जन्म घेऊन, ते खूप काळ स्थावर राहतात; नंतर ते क्रूर लोक शंभर वेळा पशूंच्या जन्मात येतात."