अभिगम्य स्थलद्यं तस्य गोसहस्रफलं लभेत् । ऋणांतं कूपमासाद्य तिलप्रस्थं प्रदाय च
त्या पवित्र स्थळी जाऊन, मनुष्याला हजार गायी दान केल्याचे पुण्य मिळते. ऋणांत या विहिरीवर जाऊन, तिळाचा एक प्रस्थ दान केल्यावर—
गच्छेत परमां सिद्धिमृणैर्मुक्तो नरेश्वर । वेदीतीर्थे नरः स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत्
तो सर्व ऋणांतून मुक्त होऊन, परम सिद्धी प्राप्त करतो, हे नरश्रेष्ठ. वेदी या तीर्थात स्नान केल्यावर, हजार गायी दान केल्याचे पुण्य मिळते.
अहश्च सुदिनश्चैव द्वे तीर्थे नृप दुर्लभे । तयोः स्नात्वा नरः श्रेष्ठ सूर्यलोकमवाप्नुयात्
राजा, अह आणि सुदिन ही दोन तीर्थे फार दुर्मिळ आहेत. त्या दोन्ही ठिकाणी स्नान केल्यावर, श्रेष्ठ पुरुष सूर्यलोक प्राप्त करतो.
मृगधूमं ततो गच्छेत्त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । तत्र रुद्रपदे स्नात्वा समभ्यर्च्य च मानवः
त्यानंतर, तीनही लोकांत प्रसिद्ध असलेल्या मृगधूम या ठिकाणी जावे. तेथे, रुद्राच्या पादस्थळी स्नान करून आणि पूजा केल्यावर—
शूलपाणिं महात्मानमश्वमेधफलं लभेत् । कोटितीर्थे नरः स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत्
त्रिशूळधारी महात्म्याची पूजा केल्यावर, अश्वमेध यज्ञाचे फल मिळते. कोटितीर्थ येथे स्नान केल्यावर, हजार गायी दान केल्याचे पुण्य मिळते.
अथ वामनकं गत्वा त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । तत्र विष्णुपदे स्नात्वा समभ्यर्च्य च वामनम्
किंवा, तीनही लोकांत प्रसिद्ध असलेल्या वामनक या ठिकाणी जावे. तेथे, विष्णूच्या पादस्थळी स्नान करून आणि वामनाची पूजा केल्यावर—
सर्वपापविशुद्धात्मा विष्णुलोकमवाप्नुयात् । कुलंपुने नरः स्नात्वा पुनाति स्वकुलं नरः
सर्व पापांपासून शुद्ध झालेला, तो मनुष्य विष्णुलोक प्राप्त करतो. कुलंपुन येथे स्नान केल्यावर, मनुष्य स्वतःच्या कुलाला पवित्र करतो.
पवनस्य ह्रदं गत्वा मरुतां तीर्थमुत्तमम् । तत्र स्नात्वा नरव्याघ्र वायुलोके महीयते
पवनाच्या सरोवरात जाऊन, वायूंच्या श्रेष्ठ तीर्थात स्नान केल्यावर, नरव्याघ्रा, वायुलोकात त्याचा सन्मान होतो.
अमराणां ह्रदे स्नात्वा समभ्यर्च्यामराधिपम् । अमराणां प्रभावेण स्वर्गलोके महीयते
अमरांच्या सरोवरात स्नान करून, अमराधिपतीची पूजा केल्यावर, अमरांच्या प्रभावाने, स्वर्गलोकात त्याचा गौरव होतो.
शालिहोत्रस्य राजेंद्र शालिसूर्ये यथाविधि । स्नात्वा नरवरश्रेष्ठ गोसहस्रफलं लभेत्
राजेंद्र, शालिहोत्र आणि शालिसूर्य या तीर्थांत योग्य प्रकारे स्नान केल्यावर, नरश्रेष्ठ, हजार गायी दान केल्याचे पुण्य मिळते.
श्रीकुंजं च सरस्वत्यां तीर्थं भरतसत्तम । तत्र स्नात्वा नरो राजन्नग्निष्टोमफलं लभेत्
भरतश्रेष्ठा, सरस्वती नदीवर श्रीचं पवित्र कुंज आहे. तिथे स्नान केल्यावर, राजन, मनुष्याला अग्निष्टोम यज्ञाचं फळ मिळतं.
ततो नैमिषिकुंजं च समासाद्य सुदुर्लभम् । ऋषयः किल राजेंद्र नैमिषेयास्तपोधनाः
त्यानंतर, राजेंद्र, अत्यंत दुर्मिळ असं नैमिषारण्य गाठावं. असं म्हणतात की, तिथे नैमिषाचे तपस्वी ऋषी एकत्र जमले होते.
तीर्थयात्रां पुरस्कृत्य कुरुक्षेत्रे गताः पुरा । ततः कुंजः सरस्वत्यां कृतो भरतसत्तम
त्या ऋषींनी तीर्थयात्रेला निघून पूर्वी कुरुक्षेत्र गाठलं; म्हणूनच, भरतश्रेष्ठा, सरस्वतीवर तो कुंज निर्माण झाला.
ऋषीणामवकाशः स्याद्यथा तुष्टिकरो महान् । तस्मिन्कुंजे नरः स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत्
तो कुंज ऋषींसाठी मोठा समाधान देणारा आणि रमणीय निवासस्थान झाला. त्या कुंजात स्नान केल्यावर, मनुष्याला हजार गायी दान केल्याचं पुण्य मिळतं.
नारद उवाच-। ततो गच्छेत धर्मज्ञ कन्यातीर्थमनुत्तमम् । कन्यातीर्थे नरः स्नात्वा अग्निष्टोमफलं लभेत्
नारद म्हणाले: त्यानंतर, धर्म जाणणाऱ्याने उत्तम असं कन्या-तीर्थ गाठावं. कन्या-तीर्थात स्नान केल्यावर, मनुष्याला अग्निष्टोम यज्ञाचं फळ मिळतं.
ततो गच्छेन्नरव्याघ्र ब्रह्मणः स्थानमुत्तमम् । तत्र वर्णावरः स्नात्वा ब्राह्मण्यं लभते नरः
मग, नरव्याघ्रा, ब्रह्मदेवाचं श्रेष्ठ स्थान गाठावं. तिथे कोणत्याही जातीचा मनुष्य स्नान केल्यावर ब्राह्मणत्व प्राप्त करतो.
ब्राह्मणस्तु विशुद्धात्मा गच्छेत परमां गतिम् । ततो गच्छेन्नरव्याघ्र सोमतीर्थमनुत्तमम्
शुद्ध अंतःकरणाचा ब्राह्मण उच्च अवस्था प्राप्त करतो; त्यानंतर, नरव्याघ्रा, उत्तम सोम-तीर्थ गाठावं.
तत्र स्नात्वा नरो राजन्सोमलोकमवाप्नुयात् । सप्तसारस्वतं तीर्थं ततो गच्छेन्नराधिप
तिथे, राजन, स्नान केल्यावर मनुष्य सोमलोक प्राप्त करतो; मग, नराधिपा, सप्तसारस्वत तीर्थ गाठावं.
यत्र मंकणकः सिद्धो ब्रह्मर्षिर्लोकविश्रुतः । पुरा मंकणको राजन्कुशाग्रेणेति विश्रुतम्
जिथे प्रसिद्ध ब्रह्मर्षी मंकणक ऋषी पूर्वी कुशाच्या पातीने स्वतःला जखमी केल्याचं सांगितलं जातं.
क्षतः किल करे राजन्तस्य शाकरसोऽस्रवत् । स वै शाकरसं दृष्ट्वा हर्षाविष्टो महातपाः
राजन, त्यांच्या हातातून खरोखरच भाज्यांचा रस वाहू लागला; तो भाज्यांचा रस पाहून, तो महान तपस्वी अत्यंत आनंदित झाला.
ननर्त किल विप्रर्षिर्विस्मयोत्फुल्ललोचनः । ततस्तस्मिन्प्रनृत्ते वै स्थावरं जंगमं च यत्
असं म्हणतात की, त्या ब्राह्मण ऋषीने आश्चर्याने डोळे मोठे करून नाचायला सुरुवात केली.
प्रनृत्तमुभयं वीर तेजसा तस्य मोहितम् । ब्रह्मादिभिस्ततो देवैर्ऋषिभिश्च तपोधनैः
मग, वीर, त्यांच्या तेजामुळे स्थिर आणि चल सर्व काही मोहून त्या नृत्यात सहभागी झालं.
विज्ञप्तो वै ऋषेरर्थे महादेवो नराधिप । नायं नृत्येद्यथा देव तथा त्वं कर्तुमर्हसि
नंतर, नराधिपा, ब्रह्मा आणि इतर देव, तसेच तपस्वी ऋषी, त्या ऋषीसाठी महादेवाला विनंती करू लागले:
ततो देवो मुनिं दृष्ट्वा हर्षाविष्टेन चेतसा । नृत्यंतमब्रवीच्चैनं स्थिराणां हितकाम्यया
म्हणून, राजन, महादेवाने तो ऋषी आनंदाने नाचताना पाहून, स्थिर प्राण्यांच्या हितासाठी त्याला संबोधलं:
अहो महर्षे धर्मज्ञ किमर्थं नृत्यते भवान् । हर्षस्थानं किमर्थं वा तवाद्य मुनिपुंगव
"अहो महर्षे, धर्मज्ञ, तुम्ही का नाचता? मुनिश्रेष्ठा, आज तुमच्या आनंदाचं कारण काय आहे?"
ऋषिरुवाच-। तपस्विनो धर्म्मपथस्थितस्य द्विजसत्तम । किं न पश्यसि मे ब्रह्मन्क्षताच्छाकरसं सृतम्
ऋषी म्हणाले: "तपस्वी आणि धर्माच्या मार्गावर असताना, द्विजश्रेष्ठ ब्रह्मा, माझ्या जखमेतून भाज्यांचा रस वाहताना तुला दिसत नाही का?"
यं दृष्ट्वा संप्रनृत्तोऽहं हर्षेण महता वृतः । तं प्रहस्याब्रवीद्देव ऋषिं रागेण मोहितम्
"ते पाहून मी मोठ्या आनंदाने नाचायला सुरुवात केली." देवाने हसून, आनंदाने वेडावलेल्या त्या ऋषीला उत्तर दिलं:
अहं तु विस्मयं विप्र न गच्छामीह पश्य माम् । एवमुक्त्वा नरश्रेष्ठ महादेवेन वै तदा
"पण मी, विप्र, यामध्ये काहीच आश्चर्य वाटत नाही—माझ्याकडे पाहा." असं म्हणून, नरश्रेष्ठा, त्या वेळी महादेवाने—
अंगुल्यग्रेण राजेंद्र स्वांगुष्ठस्ताडितोऽनघ । तस्य भस्मक्षताद्राजन्निःसृतं हिमसंनिभम्
राजा, त्या निष्पापाने आपल्या बोटाच्या टोकाने स्वतःच्या अंगठ्याला मारले आणि त्यातून बर्फासारखी राख बाहेर आली.
यं दृष्ट्वा व्रीडितो राजन्स मुनिः पादयोर्गतः । नान्यं देवादहं मन्ये रुद्रात्परतरं महत्
हे राजन, हे पाहून तो ऋषी लाजला आणि त्याच्या पायांवर पडला. मी रुद्राहून मोठा दुसरा कोणताही देव मानत नाही.