अतऊर्ध्वं पिशाचास्ते आहारार्थं सुदुःखिताः । इतस्ततश्च धावंतो वसंति सरसस्तटे
त्यावेळीपासून ते पिशाच्च अन्नासाठी फार दुःखी होऊन इकडे तिकडे धावत, सरोवराच्या काठावर राहू लागले.
नारद उवाच- एवं बहुतिथे काले लोमशो मुनिसत्तमः । आगतश्च महाभागस्तत्र यादृच्छिको मुनि
नारद म्हणाले: खूप काळानंतर मोठ्या पुण्याचा आणि भाग्याचा लोमश ऋषी तिथे योगायोगाने आला.
तं दृष्ट्वा ब्राह्मणं सर्वे पिशाचाः क्षुत्समाकुलाः । धावंतो ह्यत्तुकामास्ते मिलित्वा यूथवर्तिनः
त्या ब्राह्मणाला पाहून सर्व पिशाच्च, उपासमारीने त्रस्त होऊन, खाण्याच्या इच्छेने टोळ्या करून धावत आले.
दह्यमानास्तु तीव्रेण तेजसा लोमशस्य तु । असमर्थाः पुरः स्थातुं ते सर्वे दूरतः स्थिताः
लोमश ऋषींच्या प्रखर तेजामुळे ते जळू लागले आणि समोर उभं राहू शकले नाहीत, म्हणून सगळे दूर उभे राहिले.
तत्र पूर्वकर्मबलात्पिशाचः सह वै द्विजः । समीक्ष्य लोमशं राजन्साष्टांगं प्रणिपत्य च
तेव्हा पूर्वीच्या कर्माच्या जोरावर, तो पिशाच्च आणि ब्राह्मण, लोमशांना पाहून, राजा, साष्टांग नमस्कार करून वाकले.
उवाच सूनृतां वाचं बद्ध्वा शिरसि चांजलिम् । महाभाग्योदये विप्र साधूनां संगतिर्भवेत्
त्याने डोक्यावर हात जोडून गोड शब्दांत सांगितलं: 'महाभाग, सज्जनांची संगत नेहमीच शुभ असते.'
गंगादिपुण्यतीर्थेषु यो नरः स्नाति सर्वथा । यः करोति सतां संगं तयोः सत्संगमो वरः
गंगा वगैरे पवित्र तीर्थांमध्ये जो मनुष्य स्नान करतो आणि जो सज्जनांची संगत करतो, त्यात सज्जनांची संगत श्रेष्ठ आहे.
गुरूणां संगमो विप्र दृष्टादृष्टफलो भुवि । स्वर्गदो रोगहारी च किं तमोपहरो मतः
गुरूंची संगत, ब्राह्मण, या जगात दिसणारे आणि न दिसणारे फळ देते; ती स्वर्ग मिळवून देते, आजार दूर करते आणि अज्ञानाचा अंधार घालवते, असं मानलं जातं.
इत्युक्त्वा कथयामास पूर्ववृत्तांतमद्भुतम् । इमा गंधर्वकन्यास्ता मुने सोऽहं द्विजात्मजः
असं म्हणून त्याने पूर्वीची अद्भुत गोष्ट सांगायला सुरुवात केली: 'हे ऋषी, या सर्व गंधर्वकन्या आहेत आणि मी द्विजाचा मुलगा आहे.'
सर्वे पिशाचरूपेण मिथः शापविमोहिताः । दीनाननास्सुतिष्ठामस्तवाग्रे मुनिसत्तम
सर्वजण शापामुळे गोंधळून पिशाच्च रूपात आहेत; आम्ही सगळे दुःखी चेहऱ्याने तुझ्यासमोर उभे आहोत, हे ऋषिश्रेष्ठ.
त्वद्दर्शनेन बालानां निस्तारो नो भविष्यति । सूर्योदये तमस्तोमः किं नु लीयेत पुष्करे
तुझ्या दर्शनामुळे या मुलींचा आणि आमचा उद्धार होईल; जसं सूर्य उगवल्यावर कमळाच्या तळ्यातला अंधार नाहीसा होतो.
श्रुत्वैतल्लोमशो वाक्यं कृपार्द्रीकृतमानसः । प्रत्युवाच महातेजा दुःखितं तं मुनेः सुतम्
हे ऐकून लोमश ऋषींचं मन करुणेने ओथंबलं आणि त्यांनी त्या दुःखी ऋषिपुत्राला उत्तर दिलं.
मत्प्रसादाच्च सर्वेषां स्मृतिः सपदि जायताम् । धर्मे च वर्ततां येन मिथः शापो लयं व्रजेत्
माझ्या कृपेने सर्वांना त्वरित स्मरणशक्ती मिळो, आणि त्यांनी धर्मानुसार वागावे, म्हणजे त्यांचा परस्पर शाप नाहीसा होईल.
पिशाच उवाच- महर्षे कथ्यतां धर्मो मुच्येम येन किल्बिषात् । नायं कालो विलंबस्य शापाग्निर्दारुणो यतः
पिशाच म्हणाला — महर्षे, असा कोणता धर्म आहे ते सांगा, ज्यामुळे आम्ही पापातून मुक्त होऊ; विलंब करण्याची ही वेळ नाही, कारण शापाची आग फार भयंकर आहे.
लोमश उवाच- मया सार्द्धं प्रकुर्वंतु रेवास्नानं विधानतः । शापान्मोक्ष्यति वो रेवा नान्यथा निष्कृतिर्भवेत्
लोमश म्हणाले — माझ्यासोबत विधीपूर्वक रेवा नदीत स्नान करा; रेवा तुम्हाला शापातून मुक्त करील, दुसरा कोणताही उपाय नाही.
शृणुष्वावहितो विप्र पापनाशो ध्रुवं नृणाम् । रेवास्नानेन जायेत इति मे निश्चिता मतिः
ऐक, ब्राह्मण, लोकांचे पाप नष्ट होणे हे नक्की आहे; रेवा नदीत स्नान केल्यानेच हे घडते, ही माझी ठाम श्रद्धा आहे.
सप्तजन्मकृतं पापं वर्तमानं च पातकम् । रेवास्नानं दहेत्सर्वं तूलराशिमिवानलः
सात जन्मांचे साठवलेले पाप आणि सध्याचे अपराध, रेवा नदीत स्नान केल्याने सर्व जळून जातात, जशी अग्नी कापसाचा ढीग जाळतो.
प्रायाश्चित्तं न पश्यंति यस्मिन्पापे पिशाचक । तत्सर्वं नर्मदातोये स्नानमात्रेण नश्यति
पिशाच, ज्या पापासाठी कोणताही प्रायश्चित्त दिसत नाही, ते सर्व नर्मदेच्या पाण्यात स्नान केल्याने नष्ट होते.
ज्ञानकृन्नर्म्मदास्नानमतो मोक्षफला हि सा । हिमवत्पुण्यतीर्थानि सर्वपापहराणि वै
ज्ञानाने केलेले नर्मदा स्नान मोक्षाचे फळ देते; हिमालयातील सर्व तीर्थक्षेत्रेही सर्व पापे दूर करतात.
इंद्रलोकप्रदं हीदं निर्मितं ब्रह्मवादिभिः । सर्वकामफला रेवा मोक्षदा परिकीर्तिता
हे इंद्रलोक देणारे आहे, ब्रह्मज्ञांनी स्थापलेले; रेवा सर्व इच्छित फळे आणि मोक्ष देणारी म्हणून प्रसिद्ध आहे.
पापघ्नी पापहारिणी सर्वकामफलप्रदा । विष्णुलोकदआप्लावो नार्मदः पापनाशनः
रेवा पाप नष्ट करणारी, अपराध दूर करणारी आणि सर्व इच्छित फळे देणारी आहे; नर्मदेत स्नान केल्याने विष्णुलोक मिळतो आणि पाप नष्ट होते.
यामुनः सूर्यलोकाय भवेदाप्लाव उत्तमः । सारस्वतोघविध्वंसी ब्रह्मलोकफलप्रदः
यमुनेत स्नान केल्याने सूर्यलोक मिळतो; सरस्वतीच्या प्रवाहात स्नान केल्याने विघ्ने दूर होतात आणि ब्रह्मलोकाचे फळ मिळते.
विशालफलदा प्रोक्ता विशाला हि पिशाचक । पापेंधनदवाग्निस्तु गर्भहेतुक्रियापहः
विशाला ही मोठ्या फळांची देणारी म्हणून ओळखली जाते, पिशाच; ती पापांच्या इंधनासाठी जणू दावानळ आहे, आणि जन्ममरणाची कारणे दूर करते.
विष्णुलोकाय मोक्षाय नार्मदः परिकीर्तितः । सरयूगंडकीसिंधुश्चंद्रभागा च कौशिकी
नर्मदा ही विष्णुलोक आणि मोक्ष मिळवण्यासाठी प्रसिद्ध आहे; सरयू, गंडकी, सिंधू, चंद्रभागा आणि कौशिकीही तसेच.
तापी गोदावरी भीमा पयोष्णी कृष्णवेणिका । कावेरी तुंगभद्रा च अन्याश्चापि समुद्रगाः
तापी, गोदावरी, भीमा, पयोष्णी, कृष्णवेणिका, कावेरी, तुंगभद्रा आणि इतर ज्या समुद्राकडे वाहतात.
तासु रेवा परा प्रोक्ता विष्णुलोकप्रदायिनी । रेवा तु प्राप्यते पुण्यैः पूर्वजन्मकृतैर्द्विज । अपुनर्भवदं तत्र मज्जनं मुनिपुत्रक
त्यांमध्ये रेवा ही श्रेष्ठ मानली जाते, विष्णुलोक देणारी; रेवा पूर्वजन्मी मिळवलेल्या पुण्यानेच प्राप्त होते, द्विजा; तिथे स्नान केल्याने पुन्हा जन्म मिळत नाही, मुनीपुत्रा.
गायंति देवाः सततं दिविष्ठा रेवा कदा दृष्टिगता हि नो भवेत् । स्नाता नरा यत्र न गर्भवेदनां पश्यंति तिष्ठंति च विष्णुसन्निधौ
स्वर्गातील देव नेहमी म्हणतात, 'रेवा आमच्या दृष्टीस कधी येईल?' जिथे लोक स्नान करतात, तिथे त्यांना जन्माची वेदना भासत नाही आणि ते विष्णूच्या सान्निध्यात राहतात.
मज्जंति ये प्रत्यहमत्र मानवा रेवासुतो ये बहुपापकंचुकाः । मज्जंति ते नो निरयेषु धर्म्मतः स्वर्गे तु ते चारुचरंति देववत्
जे माणसे रोज रेवा नदीत स्नान करतात, जरी त्यांच्यावर कितीही पापांचे आवरण असले तरी, ते धर्मामुळे नरकात पडत नाहीत, उलट स्वर्गात देवांसारखे रमतात.
तीव्रैर्व्रतैर्दानतपोभिरध्वरैः सार्धं विधात्रा तुलया धृता पुरा । रेवापिशाचाशु तयोर्द्वयोरभूद्रेवा वरा तत्र च मोक्षसाधिका
पूर्वी विधात्याने रेवा नदीला कठोर व्रत, दान, तप आणि यज्ञ यांच्या तुलनेत ताटात घातले; रेवा दोन्हीपेक्षा श्रेष्ठ ठरली, आणि तिथेच मोक्ष मिळवण्यास ती सर्वोत्तम आहे.
नारद उवाच- एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य लोमशस्य पिशाचकाः । तेन सार्द्धं ययुः शीघ्रं रेवामज्जनहेतवे
नारद म्हणाले — लोमश यांच्या या शब्दांनी पिशाच प्रभावित झाले आणि त्यांनी त्यांच्या सोबत लगेच रेवा नदीत स्नान करण्यासाठी प्रस्थान केले.