भुजौ जगृहतुस्तस्य सुशीला सुस्वरा तथा । आलिलिंग सुतारा च वक्त्रं चुंबति चंद्रिका
सुसंस्कारी आणि गोड बोलणाऱ्या स्त्रियांनी त्याच्या बाहूला मिठी मारली; सुतारा त्याला बिलगली, आणि चंद्रिका त्याच्या चेहऱ्यावर चुंबन घेत होती.
तथापि निर्विकारोऽसौ प्रलयानलसन्निभः । शशाप ब्रह्मचारी ताः क्रोधेनात्यंतमूर्छितः
तरीही तो अग्नीप्रमाणे स्थिर राहिला; ब्रह्मचारी प्रचंड रागाने त्या स्त्रियांना शाप देऊ लागला.
पिशाच्य इव मां लग्ना तत्पिशाच्यो भविष्यथ । एवं तेनाशु शप्तास्तास्तं त्यक्त्वा पुरतः स्थिताः
'तुम्ही जशा पिशाच्चिणीसारख्या माझ्यावर लपटलात, तसेच आता तुम्ही पिशाच्चिणी व्हाल.' असे म्हणून त्याने त्यांना पटकन शाप दिला, आणि त्या त्याला सोडून समोर उभ्या राहिल्या.
किमेतच्चेष्टितं पापं ह्यनागसि विचेष्टया । प्रियंकृतोऽप्रियंकृत्वा धिक्त्वां धर्मकृतांतकम्
हा पापाचा प्रकार काय, जो निरपराधावर केला? ज्याने तुमच्यावर प्रेम केले, त्याच्यावर अन्याय करून, धर्माचा नाश करणाऱ्या तुला लाज वाटली पाहिजे.
अनुरक्तेषु भक्तेषु मित्रेषु द्रोहकारिणः । पुंसो लोकोभयोः सौख्यं नाशमेतीति नः श्रुतम्
आपल्या प्रेमळ, भक्त आणि मित्रांमध्ये जो माणूस फसवणूक करतो, त्याचं सुख या जगात आणि पुढच्या जन्मातही नष्ट होतं, असं आम्ही ऐकलं आहे.
तस्मात्त्वमपि नः शापात्पिशाचो भव सत्वरम् । इत्युक्त्वापि च ता बाला निःश्वसंत्यः क्रुधाकुलाः
म्हणून आमच्या शापामुळे तूही लगेच पिशाच्च हो, असं त्या मुलींनी संतापाने श्वास घेत म्हणताच सांगितलं.
तदेवान्योन्यसंरंभात्तस्मिन्सरसि पार्थिव । ताः कन्या ब्रह्मचारी च सर्वे पैशाच्यमागताः
राजा, त्या सरोवरात त्या मुली आणि ब्रह्मचारी, एकमेकांच्या रागामुळे सर्वजण पिशाच्च झाले.
स पिशाचः पिशाच्यस्ताः क्रंदमानाः सुदारुणम् । क्षपयंति विपाकांस्तान्पूर्वोपात्तस्य कर्म्मणः
तो पिशाच्च आणि त्या पिशाच्चिणी जोरजोराने रडत, पूर्वी केलेल्या कर्मांचे फळ भोगू लागले.
स्वकाले प्रभवत्येव पूर्वोपात्तं शुभाशुभम् । स्वच्छायामिव दुर्वारं देवानामपि पार्थिव
पूर्वी केलेलं चांगलं-वाईट कर्म योग्य वेळी नक्कीच फळ देतं, राजा, जसं आपली सावली कुणालाही टाळता येत नाही, देवांनाही नाही.
क्रंदंति पितरस्तासां मातरस्तत्र तत्र च । भ्रातरश्चैव बालानां दैवं हि दुरतिक्रमम्
त्या मुलींचे वडील, आई आणि भाऊ इकडे तिकडे रडत आहेत; कारण नशिबाला कोणीही टाळू शकत नाही.
अतऊर्ध्वं पिशाचास्ते आहारार्थं सुदुःखिताः । इतस्ततश्च धावंतो वसंति सरसस्तटे
त्यावेळीपासून ते पिशाच्च अन्नासाठी फार दुःखी होऊन इकडे तिकडे धावत, सरोवराच्या काठावर राहू लागले.
नारद उवाच- एवं बहुतिथे काले लोमशो मुनिसत्तमः । आगतश्च महाभागस्तत्र यादृच्छिको मुनि
नारद म्हणाले: खूप काळानंतर मोठ्या पुण्याचा आणि भाग्याचा लोमश ऋषी तिथे योगायोगाने आला.
तं दृष्ट्वा ब्राह्मणं सर्वे पिशाचाः क्षुत्समाकुलाः । धावंतो ह्यत्तुकामास्ते मिलित्वा यूथवर्तिनः
त्या ब्राह्मणाला पाहून सर्व पिशाच्च, उपासमारीने त्रस्त होऊन, खाण्याच्या इच्छेने टोळ्या करून धावत आले.
दह्यमानास्तु तीव्रेण तेजसा लोमशस्य तु । असमर्थाः पुरः स्थातुं ते सर्वे दूरतः स्थिताः
लोमश ऋषींच्या प्रखर तेजामुळे ते जळू लागले आणि समोर उभं राहू शकले नाहीत, म्हणून सगळे दूर उभे राहिले.
तत्र पूर्वकर्मबलात्पिशाचः सह वै द्विजः । समीक्ष्य लोमशं राजन्साष्टांगं प्रणिपत्य च
तेव्हा पूर्वीच्या कर्माच्या जोरावर, तो पिशाच्च आणि ब्राह्मण, लोमशांना पाहून, राजा, साष्टांग नमस्कार करून वाकले.
उवाच सूनृतां वाचं बद्ध्वा शिरसि चांजलिम् । महाभाग्योदये विप्र साधूनां संगतिर्भवेत्
त्याने डोक्यावर हात जोडून गोड शब्दांत सांगितलं: 'महाभाग, सज्जनांची संगत नेहमीच शुभ असते.'
गंगादिपुण्यतीर्थेषु यो नरः स्नाति सर्वथा । यः करोति सतां संगं तयोः सत्संगमो वरः
गंगा वगैरे पवित्र तीर्थांमध्ये जो मनुष्य स्नान करतो आणि जो सज्जनांची संगत करतो, त्यात सज्जनांची संगत श्रेष्ठ आहे.
गुरूणां संगमो विप्र दृष्टादृष्टफलो भुवि । स्वर्गदो रोगहारी च किं तमोपहरो मतः
गुरूंची संगत, ब्राह्मण, या जगात दिसणारे आणि न दिसणारे फळ देते; ती स्वर्ग मिळवून देते, आजार दूर करते आणि अज्ञानाचा अंधार घालवते, असं मानलं जातं.
इत्युक्त्वा कथयामास पूर्ववृत्तांतमद्भुतम् । इमा गंधर्वकन्यास्ता मुने सोऽहं द्विजात्मजः
असं म्हणून त्याने पूर्वीची अद्भुत गोष्ट सांगायला सुरुवात केली: 'हे ऋषी, या सर्व गंधर्वकन्या आहेत आणि मी द्विजाचा मुलगा आहे.'
सर्वे पिशाचरूपेण मिथः शापविमोहिताः । दीनाननास्सुतिष्ठामस्तवाग्रे मुनिसत्तम
सर्वजण शापामुळे गोंधळून पिशाच्च रूपात आहेत; आम्ही सगळे दुःखी चेहऱ्याने तुझ्यासमोर उभे आहोत, हे ऋषिश्रेष्ठ.
त्वद्दर्शनेन बालानां निस्तारो नो भविष्यति । सूर्योदये तमस्तोमः किं नु लीयेत पुष्करे
तुझ्या दर्शनामुळे या मुलींचा आणि आमचा उद्धार होईल; जसं सूर्य उगवल्यावर कमळाच्या तळ्यातला अंधार नाहीसा होतो.
श्रुत्वैतल्लोमशो वाक्यं कृपार्द्रीकृतमानसः । प्रत्युवाच महातेजा दुःखितं तं मुनेः सुतम्
हे ऐकून लोमश ऋषींचं मन करुणेने ओथंबलं आणि त्यांनी त्या दुःखी ऋषिपुत्राला उत्तर दिलं.
मत्प्रसादाच्च सर्वेषां स्मृतिः सपदि जायताम् । धर्मे च वर्ततां येन मिथः शापो लयं व्रजेत्
माझ्या कृपेने सर्वांना त्वरित स्मरणशक्ती मिळो, आणि त्यांनी धर्मानुसार वागावे, म्हणजे त्यांचा परस्पर शाप नाहीसा होईल.
पिशाच उवाच- महर्षे कथ्यतां धर्मो मुच्येम येन किल्बिषात् । नायं कालो विलंबस्य शापाग्निर्दारुणो यतः
पिशाच म्हणाला — महर्षे, असा कोणता धर्म आहे ते सांगा, ज्यामुळे आम्ही पापातून मुक्त होऊ; विलंब करण्याची ही वेळ नाही, कारण शापाची आग फार भयंकर आहे.
लोमश उवाच- मया सार्द्धं प्रकुर्वंतु रेवास्नानं विधानतः । शापान्मोक्ष्यति वो रेवा नान्यथा निष्कृतिर्भवेत्
लोमश म्हणाले — माझ्यासोबत विधीपूर्वक रेवा नदीत स्नान करा; रेवा तुम्हाला शापातून मुक्त करील, दुसरा कोणताही उपाय नाही.
शृणुष्वावहितो विप्र पापनाशो ध्रुवं नृणाम् । रेवास्नानेन जायेत इति मे निश्चिता मतिः
ऐक, ब्राह्मण, लोकांचे पाप नष्ट होणे हे नक्की आहे; रेवा नदीत स्नान केल्यानेच हे घडते, ही माझी ठाम श्रद्धा आहे.
सप्तजन्मकृतं पापं वर्तमानं च पातकम् । रेवास्नानं दहेत्सर्वं तूलराशिमिवानलः
सात जन्मांचे साठवलेले पाप आणि सध्याचे अपराध, रेवा नदीत स्नान केल्याने सर्व जळून जातात, जशी अग्नी कापसाचा ढीग जाळतो.
प्रायाश्चित्तं न पश्यंति यस्मिन्पापे पिशाचक । तत्सर्वं नर्मदातोये स्नानमात्रेण नश्यति
पिशाच, ज्या पापासाठी कोणताही प्रायश्चित्त दिसत नाही, ते सर्व नर्मदेच्या पाण्यात स्नान केल्याने नष्ट होते.
ज्ञानकृन्नर्म्मदास्नानमतो मोक्षफला हि सा । हिमवत्पुण्यतीर्थानि सर्वपापहराणि वै
ज्ञानाने केलेले नर्मदा स्नान मोक्षाचे फळ देते; हिमालयातील सर्व तीर्थक्षेत्रेही सर्व पापे दूर करतात.
इंद्रलोकप्रदं हीदं निर्मितं ब्रह्मवादिभिः । सर्वकामफला रेवा मोक्षदा परिकीर्तिता
हे इंद्रलोक देणारे आहे, ब्रह्मज्ञांनी स्थापलेले; रेवा सर्व इच्छित फळे आणि मोक्ष देणारी म्हणून प्रसिद्ध आहे.