गतोऽसि प्रिय पूर्वेद्युर्गंतुमद्य न लभ्यते । वृतस्त्वं नूनमस्माभिर्नात्र तेऽस्ति विचारणा
'प्रिय, काल तू गेला होतास; आज मात्र तुला जाता येणार नाही. आता आम्ही तुला धरले आहे, यावर तुझे काहीच चालणार नाही.'
इत्युक्तो ब्राह्मणः प्राह प्रहसन्बाहुपाशगः । युष्माभिरुच्यते भद्रमनुकूलं प्रियं वचः
असं ऐकून, त्या ब्राह्मणाने त्यांच्या मिठीत हसत उत्तर दिलं, 'तुम्ही फार गोड आणि मनापासून बोलता.'
प्रथमाश्रमनिष्ठस्य किंतु नश्येत मे व्रतम् । विद्याभ्यसनशीलस्य नाभूत्पारं गुरोः कुले
'पण, पहिल्या आश्रमात राहणाऱ्याचं व्रत मोडेल; शिक्षणात गुंतलेल्या विद्यार्थ्याने गुरुकुलात हे करू नये.'
आश्रमे यत्र यो धर्मो रक्षणीयः सुपंडितैः । विवाहोऽयमतो मन्ये न धर्म इति कन्यकाः
'आश्रमात विद्वानांनी जपायचा धर्म म्हणजे विवाह नाही, असं आम्हाला वाटतं,' असं त्या कन्यांनी सांगितलं.
आकर्ण्य विप्रवाक्यानि विप्रमूचुर्वरस्त्रियः । सकलध्वनिसोत्कंठ्यो कोकिलाइव माधवे
ब्राह्मणाचं बोलणं ऐकून त्या श्रेष्ठ स्त्रिया, वसंतात कोकिळा जशी सगळ्या स्वरांची ओढ धरते तशा, उत्तर देऊ लागल्या.
धर्मादर्थोऽर्थतः कामः कामात्सुखफलोदयः । इत्येवं निश्चयज्ञास्ते वर्णयंति विपश्चितः
'धर्मातून संपत्ती, संपत्तीतून इच्छा, इच्छेतून सुखाचं फळ मिळतं — असं ज्ञानी लोक ठामपणे सांगतात.'
सकामो धर्मबाहुल्यात्पुरतस्ते समुत्थितः । सेव्यतां विविधैर्भोगैः स्वच्छाभूमिरियं यतः
इच्छा आणि धर्माच्या विपुलतेमुळे तू पूर्वीच प्रकट झालीस; ही निर्मळ भूमी तुझी आहे, म्हणून विविध सुखांनी तिला उपभोग.
श्रुत्वा तद्वचनं तासां प्राह गंभीरया गिरा । तथ्यं वो वचनं किंतु ममाप्यावश्यकं व्रतम्
त्यांचे शब्द ऐकून त्याने गंभीर आवाजात उत्तर दिले: 'तुमचे बोलणे खरे आहे, पण माझेही एक आवश्यक व्रत आहे.'
प्राप्यानुज्ञां गुरोः कुर्वे विवाहकर्म नान्यथा । इत्युक्ताः पुनरूचुस्ताः स्फुटं मूढोऽसि सुंदर
'गुरूंची परवानगी मिळाल्यावरच मी विवाहाचा विधी करीन, अन्यथा नाही.' असे त्याने सांगितल्यावर त्यांनी पुन्हा स्पष्टपणे म्हटले: 'सुंदर, तू मूर्ख आहेस.'
सिद्धौषधं ब्रह्मधिया रसायनं सिद्धिर्निधिः साधुकुला वरांगनाः । मंत्रस्तथा सिद्धरसश्च धर्मतो मुने निषेव्याः सुधिया समागताः
सिद्ध औषध, ब्रह्मज्ञानाचा अमृत, संपन्न संपत्ती, श्रेष्ठ कुळ, सुंदर स्त्रिया, मंत्र आणि सिद्ध रस—हे सर्व, हे मुनी, बुद्धिमानांनी धर्माने मिळाले असता उपभोगावे.
कार्यं नु दैवाद्यदि सिद्धिमागतं तस्मिन्नुपेक्षां न च यांति नीतिगाः । यस्मादुपेक्षा न पुनः फलप्रदा तस्मान्न दीर्घीकरणं प्रशस्यते
दैवाने किंवा अन्य कारणाने यश मिळाले असेल, तर शहाणे लोक त्याकडे दुर्लक्ष करत नाहीत; कारण दुर्लक्ष केल्याने पुन्हा फळ मिळत नाही, म्हणून काम लांबणीवर टाकणे योग्य नाही.
विषादप्यमृतं ग्राह्यममेध्यादपि कांचनम् । नीचादप्युत्तमां विद्यां स्त्रीरत्नं दुष्कुलादपि
विषातून अमृत मिळाले तरी घ्यावे, घाणीतून सोनं मिळाले तरी घ्यावे, नीचाकडून उत्तम विद्या मिळाली तरी शिकावी, आणि वाईट घराण्यातूनही रत्नासारखी स्त्री मिळाली तरी स्वीकारावी.
सांद्रानुरागाः कुलजन्मनिर्मलाः स्नेहार्द्रचित्ता सुगिरः स्वयंवराः । कन्या सुरूपाः खलु चारुयौवना धन्या लभंतेऽत्र नरास्तु नेतरे
शुद्ध कुळातील, गाढ प्रेम असलेल्या, प्रेमळ मनाच्या, गोड बोलणाऱ्या, स्वतः वरपक्ष निवडणाऱ्या, सुंदर आणि तारुण्याने फुललेल्या कन्या—खरंच, अशा कन्या फक्त भाग्यवान पुरुषांनाच मिळतात, इतरांना नाही.
क्व वयं सुरसुंदर्य्यः क्व भवांस्तापसो बटुः । दुर्घटस्य विधानेन मन्ये धातैव पंडितः
आम्ही स्वर्गसुंदर, आणि तू तपस्वी ब्रह्मचारी—हे कसे शक्य? अशक्य गोष्टी घडवणारा विधाता खरोखरच बुद्धिमान आहे, असे मला वाटते.
तस्मादस्मानिदानीं तु स्वीकुर्य्यात्मंगलं भवान् । गांधर्वेण विवाहेन अन्यथा नोपजीवनम्
म्हणून आता तू स्वतःसाठी शुभकार्यात सामील हो, गंधर्व विवाहाने; अन्यथा इथे उपजीविका नाही.
श्रुत्वा वाक्यं ततः प्राह ब्राह्मणो धर्मवित्तमः । भो मृगाक्ष्यः कथं त्याज्यो धर्मो धर्मधनैर्नरैः
हे शब्द ऐकून धर्मज्ञ ब्राह्मण म्हणाला: 'हिरण्याक्षी, धर्म आणि संपत्ती असलेल्या लोकांनी धर्म कसा सोडावा?'
धर्मश्चार्थश्चकामश्च मोक्षश्चैतच्चतुष्टयम् । यथोक्तं फलदं ज्ञेयं विपरीतं तु निष्फलम्
धर्म, अर्थ, काम आणि मोक्ष—हे चारही जसे सांगितले आहे तसे फळ देणारे आहेत; उलट केले तर त्याचा काहीही उपयोग होत नाही.
नाकालेऽहं व्रती कुर्यामतो दारपरिग्रहम् । न क्रिया फलमाप्नोति क्रियाकालं न वेत्ति यः
मी व्रतस्थ असताना चुकीच्या वेळी पत्नी स्वीकारणार नाही; कारण जो योग्य वेळ न ओळखता कृती करतो, त्याला फळ मिळत नाही.
यतो धर्मविचारेऽस्मिन्प्रसक्तं मम मानसम् । तस्माच्छृणुत हे कन्या न समीहे स्वयंवरम्
माझे मन सध्या धर्माच्या विचारात गुंतले आहे, म्हणून ऐका, कन्यांनो—मला स्वयंवराची इच्छा नाही.
एवं ज्ञात्वाशयं तस्य समीक्ष्यैव परस्परम् । करात्करं विमुच्याथ जग्राहांघ्रिं प्रमोहिनी
त्याचा हेतू समजून, एकमेकींकडे पाहून, मोहिनीने त्याचा हात सोडून त्याचे पाय धरले.
भुजौ जगृहतुस्तस्य सुशीला सुस्वरा तथा । आलिलिंग सुतारा च वक्त्रं चुंबति चंद्रिका
सुसंस्कारी आणि गोड बोलणाऱ्या स्त्रियांनी त्याच्या बाहूला मिठी मारली; सुतारा त्याला बिलगली, आणि चंद्रिका त्याच्या चेहऱ्यावर चुंबन घेत होती.
तथापि निर्विकारोऽसौ प्रलयानलसन्निभः । शशाप ब्रह्मचारी ताः क्रोधेनात्यंतमूर्छितः
तरीही तो अग्नीप्रमाणे स्थिर राहिला; ब्रह्मचारी प्रचंड रागाने त्या स्त्रियांना शाप देऊ लागला.
पिशाच्य इव मां लग्ना तत्पिशाच्यो भविष्यथ । एवं तेनाशु शप्तास्तास्तं त्यक्त्वा पुरतः स्थिताः
'तुम्ही जशा पिशाच्चिणीसारख्या माझ्यावर लपटलात, तसेच आता तुम्ही पिशाच्चिणी व्हाल.' असे म्हणून त्याने त्यांना पटकन शाप दिला, आणि त्या त्याला सोडून समोर उभ्या राहिल्या.
किमेतच्चेष्टितं पापं ह्यनागसि विचेष्टया । प्रियंकृतोऽप्रियंकृत्वा धिक्त्वां धर्मकृतांतकम्
हा पापाचा प्रकार काय, जो निरपराधावर केला? ज्याने तुमच्यावर प्रेम केले, त्याच्यावर अन्याय करून, धर्माचा नाश करणाऱ्या तुला लाज वाटली पाहिजे.
अनुरक्तेषु भक्तेषु मित्रेषु द्रोहकारिणः । पुंसो लोकोभयोः सौख्यं नाशमेतीति नः श्रुतम्
आपल्या प्रेमळ, भक्त आणि मित्रांमध्ये जो माणूस फसवणूक करतो, त्याचं सुख या जगात आणि पुढच्या जन्मातही नष्ट होतं, असं आम्ही ऐकलं आहे.
तस्मात्त्वमपि नः शापात्पिशाचो भव सत्वरम् । इत्युक्त्वापि च ता बाला निःश्वसंत्यः क्रुधाकुलाः
म्हणून आमच्या शापामुळे तूही लगेच पिशाच्च हो, असं त्या मुलींनी संतापाने श्वास घेत म्हणताच सांगितलं.
तदेवान्योन्यसंरंभात्तस्मिन्सरसि पार्थिव । ताः कन्या ब्रह्मचारी च सर्वे पैशाच्यमागताः
राजा, त्या सरोवरात त्या मुली आणि ब्रह्मचारी, एकमेकांच्या रागामुळे सर्वजण पिशाच्च झाले.
स पिशाचः पिशाच्यस्ताः क्रंदमानाः सुदारुणम् । क्षपयंति विपाकांस्तान्पूर्वोपात्तस्य कर्म्मणः
तो पिशाच्च आणि त्या पिशाच्चिणी जोरजोराने रडत, पूर्वी केलेल्या कर्मांचे फळ भोगू लागले.
स्वकाले प्रभवत्येव पूर्वोपात्तं शुभाशुभम् । स्वच्छायामिव दुर्वारं देवानामपि पार्थिव
पूर्वी केलेलं चांगलं-वाईट कर्म योग्य वेळी नक्कीच फळ देतं, राजा, जसं आपली सावली कुणालाही टाळता येत नाही, देवांनाही नाही.
क्रंदंति पितरस्तासां मातरस्तत्र तत्र च । भ्रातरश्चैव बालानां दैवं हि दुरतिक्रमम्
त्या मुलींचे वडील, आई आणि भाऊ इकडे तिकडे रडत आहेत; कारण नशिबाला कोणीही टाळू शकत नाही.