तं दृष्ट्वा ब्राह्मणं बालास्तास्तत्र सरसस्तटे । जहृषुः कौतुकाविष्टा अयं नो भवितातिथिः
त्या सरोवराच्या काठी त्या ब्राह्मण तरुणाला पाहून मुली आनंदित झाल्या, कुतूहलाने भरल्या, 'हा आपला पाहुणा होईल' असं त्यांना वाटलं.
संत्यक्तगीतनृत्यास्तास्तस्यालोकनलालसाः । हरिण्यो लुब्धकेनेव विद्धाः कामेन सायकैः
त्यांनी गाणं-नृत्य सोडून त्याच्याकडे पाहण्याची ओढ लागली. त्या जणू शिकार्याच्या बाणांनी घायाळ झालेल्या हरणीसारख्या कामाच्या वेधाने अस्वस्थ झाल्या.
पश्यपश्येति जल्पंत्यो मुग्धाः पंच ससंभ्रमम् । तस्मिन्विप्रवरे यूनि कामदेवभ्रमं ययुः
त्या पाच निरागस मुली, 'पहा, पहा' असे उत्साहाने बोलत, त्या श्रेष्ठ ब्राह्मण तरुणावर प्रेमाच्या गोंधळात पडल्या.
पुनःपुनस्तमभ्यर्च्य नयनैः पंकजैरिव । पश्चाद्विचारमारब्धमप्सरोभिः परस्परम्
पुन्हा पुन्हा त्यांनी डोळ्यांनी त्याची पूजा केली, जणू कमळांनीच; त्यानंतर त्या अप्सरा एकमेकींशी चर्चा करू लागल्या.
यद्ययं कामदेवो हि रतिहीनः कथं भवेत् । अथवाह्यश्विनौ देवौ तावुभौ युगचारिणौ
जर हा खरोखरच कामदेव असेल, तर तो विरहाने कसा असू शकेल? किंवा तो दोन अश्विनांपैकी एक असेल, जे नेहमी सोबत असतात.
गंधर्वः किन्नरो वाथ सिद्धो वा कामरूपधृक् । ऋषिपुत्रोऽथवा कश्चित्कश्चिद्वा मनुजोत्तमः
किंवा तो गंधर्व, किंनर किंवा कोणताही रूप घेणारा सिद्ध असेल; किंवा ऋषीपुत्र, किंवा माणसांमध्ये श्रेष्ठ कोणी असेल.
अस्ति वा कश्चिदेवायं धात्रा सृष्टो हि नः कृते । यथाभाग्यवतामर्थे निधानं पूर्वकर्मभिः
किंवा तो एखादा देव असावा, सृष्टीकर्त्याने आमच्यासाठी निर्माण केलेला, ज्याला पूर्वजन्मीच्या पुण्याने भाग्यवानांसाठी ठेवलेले धन म्हणता येईल.
तथास्माकं कुमारीणां गौर्यानीतो वरोत्तमः । करुणाजलकल्लोल लब्धाद्री र्कृ!तचित्तया
अशा रीतीने, आमच्या मुलींसाठी गौरीने हा उत्तम वर आणला आहे, दयाळूपणाच्या लाटांनी आणि अनुकूल मनाने मिळवलेला.
मया वृतस्त्वया चायं त्वया वृतस्तथानया । एवं पंचसुकन्यासु वदंतीषु नृपोत्तम
हा मी निवडला, तूही निवडला, तिनेही निवडला; अशा प्रकारे त्या पाच कन्या एकमेकींशी बोलू लागल्या, हे श्रेष्ठ राजन—
श्रुत्वा तद्वचनं तत्र कृतमाध्याह्निकक्रियः । चिंतयामास मेधावी किं कृत्वा सुकृतं भवेत्
ती शब्दे ऐकून, मध्यान्हकर्म करून, तो बुद्धिमान मनाशी विचार करू लागला: 'काय केल्याने मला पुण्य मिळेल?'
गाधिसंभवपराशरादयः कंडुदेवलमुखाश्च ये द्विजाः । तेऽपि योगि बलिनो विमोहिताः लीलया तदबलाभिरद्भुतम्
गाधीपासून जन्मलेले पराशर, कंडु, देवल आणि इतर जे ब्राह्मण योगशक्तीने बलवान होते, तेही त्या स्त्रियांनी सहज मोहात पाडले गेले.
योषितां नयनतीक्ष्णसायकैर्भ्रूलतासुदृढचापनिर्गतैः । धन्विना मकरकेतुना हतः कस्य नो पतति वामनो मृगः
स्त्रियांच्या कटाक्षांच्या तीक्ष्ण बाणांनी, त्यांच्या वक्र भुवयांच्या मजबूत धनुष्यांतून सुटलेल्या, मकरध्वज या धनुर्धारीने कोणाला पाडले नाही? अगदी लहान हरणही पडते.
तावदेव नयधीर्विराजते तावदेव जनताभयं भवेत् । तावदेव धृतचित्तता भृशं तावदेव गणना कुलस्य च
जितका काळ विवेक टिकतो, तितका काळ माणसाची कीर्ती सुरक्षित राहते, तितका काळ मनाची स्थिरता असते, आणि तितकाच काळ कुळाचा मान राखला जातो—
तावदेव तपसः प्रगल्भता तावदेव शमसेवनं नृणाम् । यावदेव ललनेक्षणा स वैर्माद्यते द्रुतमदैर्न पूरुषः
तितका काळ तपशक्ती तेजस्वी राहते, तितका काळ पुरुष संयम पाळतात, जोपर्यंत स्त्रियांच्या कटाक्षांनी मन वेडं होत नाही.
मोहयंति मदयंति रागिणं योषितः स्वललितैर्मनोहरैः । मोदयंति मदयंति मामिमा धर्मरक्षणपरं हि स्वैर्गुणैः
स्त्रिया आपल्या मोहक आणि आकर्षक वागण्याने कामुकांना मोहात पाडतात आणि वेडावून टाकतात; पण या येथे त्यांच्या सद्गुणांनी मला आनंद आणि भारावून टाकतात, कारण मी धर्मरक्षणात मन लावले आहे.
मांसरक्तमलमूत्रनिर्मिते योषितां वपुषि निर्गुणेऽशुचौ । कामिनस्तु परिकल्प्य चारुतामाविशंति सुविमूढचेतसः
जे खरोखरच अति मोहात पडतात, ते स्त्रियांच्या देहात सौंदर्य पाहतात, जे मांस, रक्त, घाण आणि मूत्राने बनलेले, गुणहीन आणि अशुद्ध आहेत.
दारुणा हि परिकीर्तितांगना साधुभिर्विमलबुद्धिभिर्बुधैः । यावदेव न समीपगा इमास्तावदेव हि गृहं व्रजाम्यहम्
शुद्ध आणि निर्मळ बुद्धी असलेल्या ज्ञानी लोकांनी स्त्रियांना कठोरच म्हटले आहे; जोपर्यंत या जवळ येत नाहीत, तोपर्यंत मी घरी परततो.
समीपं तस्य यावन्न आगच्छंति वरस्त्रियः । वैष्णवेन प्रभावेण तावदंतर्दधे द्विजः
त्या श्रेष्ठ स्त्रिया जवळ येण्याआधीच, त्या ब्राह्मणाने विष्णूच्या प्रभावाने आपली प्रतिमा अदृश्य केली.
तस्य योगबलाद्भूप गतस्यादर्शनं तदा । दृष्ट्वा तदद्भुतं कर्म वैष्णवब्रह्मचारिणः
त्याच्या योगशक्तीने, राजन, तो अदृश्य झाला; विष्णुभक्त ब्रह्मचारीचे ते अद्भुत कृत्य पाहून—
वित्रस्तनयना बाला कुरंग्य इव कातराः । संक्रांतनयनाः शून्या ददृशुस्ता दिशोदश
त्या तरुणी, डोळ्यांत भीती घेऊन, हरिणीसारख्या घाबरलेल्या, व्याकुळ नजरेने सर्व दिशांना पाहू लागल्या.
कन्या ऊचुः-। इंद्रजालं स्फुटं वेत्ति मायां जानाति वा पुनः । दृष्टोऽप्यदृष्टरूपोभूदित्यूचुस्ताः परस्परम्
कन्यांनी एकमेकींना म्हटलं, "हा जणू काही जादूगारच आहे, माया त्याला ठाऊक आहे; आपल्याला दिसला तरी, क्षणात अदृश्य कसा झाला!"
व्याप्तं च हृदयं तासां तदैव विरहाग्निना । ज्वलद्दावानलेनेव सुस्निग्धं सर्वकाननम्
त्याच क्षणी विरहाच्या आगीने त्यांच्या हृदयात जळू लागलं, जणू काही घनदाट जंगलाला प्रचंड दावानळाने पेट घातला असावा.
त्यजेंद्रजालिकां विद्यां कांत दर्शय सत्वरम् । आत्मानं न हि ते युक्तं प्राग्ग्रासे मक्षिकोपमम्
आमच्या प्रिय, ही जादूची कला सोड आणि लवकर प्रकट हो; डोळ्यांसमोरून माशी उडून जावी तसं अदृश्य होणं तुला शोभत नाही.
हा कष्टं दर्शितः कस्माद्धात्रा त्वं घटितः कुतः । ज्ञातं महानुसंतापहेतुर्नः स्वं विनिर्मितः
हाय, किती दु:ख! तुला आपल्याला दाखवलं तरी का? कोणाने तुला इथे आणलं? आता समजलं, तू आमच्या मोठ्या दु:खासाठीच निर्माण झालास.
कच्चित्ते निर्दयं चेतः कच्चिदस्मासु नो मतिः । कच्चित्क्रूरोऽसि हे कांत कच्चिन्मुष्णासि नो मनः
खरंच तुझं हृदय कठोर आहे का? आमच्याबद्दल तुला काहीच वाटत नाही का? प्रिय, तू इतका क्रूर आहेस का? आमचं मन तू चोरून नेलं आहेस का?
कच्चिन्न प्रत्ययोस्मा सु कच्चिदस्मान्परीक्षसे । कच्चिन्निर्ममता शीलः कच्चिन्मायाविशारदः
तू आमच्याशी भेटायला आलाच नाहीस का? आम्हाला तपासत आहेस का? तुझ्या स्वभावात ममता नाही का? तू मायेचा जाणकार आहेस का?
कच्चिच्चित्ते प्रवेष्टुं च वेत्सि विज्ञानलाघवम् । कच्चिन्निष्क्रमणोपायं न जानासि कुतः पुनः
तुला खरंच मनात प्रवेश करायचं कौशल्य माहीत आहे का? की बाहेर पडायचा मार्ग तुला माहित नाही, असं का?
कच्चिद्विनापराधं तु किमस्मासु प्रकुप्यसे । कच्चिद्दुःखं न जानासि परेषां विप्रलंभनम्
काहीही अपराध न करता आमच्यावर रागावतोस का? दुसऱ्यांच्या विरहाचं दु:ख तुला माहीत नाही का?
त्वद्दर्शनं विना नष्टा हृदयेश्वर सांप्रतम् । न जीवामोऽथ जीवामः पुनस्त्वद्दर्शनाशया
हृदयाचे स्वामी, तुझ्या दर्शनावाचून आम्ही हरवून गेलो आहोत; जगत नाही, पण पुन्हा तुझ्या दर्शनाच्या आशेवर जगतो आहोत.
वयं च नीयतां तत्र शीघ्रं यत्र गतो भवान् । त्वद्दर्शनहरो धाता व्यधान्मोदांकुरच्छिदाम्
तू जिथे गेला आहेस तिथे आम्हालाही लवकर घेऊन जा; तुझ्या दर्शनापासून वंचित करणाऱ्या सृष्टीकर्त्याने आमच्या आनंदाचे अंकुरच मोडले.