मृदंगनादसंभिन्नलास्यमध्यलयेषु च । चित्रादिषु विनोदेषु कलासु च विशारदाः
मृदंगाच्या नादात नृत्याच्या सभागृहात, चित्रकलेसह इतर कलांमध्ये, त्या सर्व कलांमध्ये कुशल होत्या.
एवंभूताश्च ताः कन्या मुमुहुः क्रीडनैर्वरैः । पितृभिर्लालिताः सर्वाश्चेरुश्च धनदालये
अशा त्या कुमारिका खेळात आणि करमणुकीत रमून जात, वडिलांनी लाड केलेल्या, आणि धनाच्या घरात वावरणाऱ्या होत्या.
कौतुकादेकदा पंच मिलित्वा मासि माधवे । कन्या मंदारपुष्पाणि विचिन्वंत्यो वनाद्वनम्
एकदा उत्सुकतेपोटी त्या पाचही कुमारिका माधव महिन्यात एकत्र जमल्या आणि वनातून वनात मंद्रार फुलं शोधू लागल्या.
गौरीं समाराधयितुं स्वरांगनाः कदाचिदच्छोदसरोवरं ययुः । हेमांबुजानि प्रवराणि ताः पुनस्तस्मादुपादाय वरोत्पलैः सह
गौरीची पूजा करण्याच्या इच्छेने त्या मधुरकंठी कुमारिका कधी कधी निर्मळ अच्होदा सरोवराकडे गेल्या. तिथे त्यांनी उत्तम सोन्याची कमळे आणि सुंदर नीलकमळे गोळा करून परत आल्या.
वैडूर्यशुद्धस्फटिकप्रकुट्टिमे स्नात्वा तु घट्टे परिधाय चांबरम् । मौनेन च स्थंडिलपिंडिकामयीं सुवर्णमुक्ताभरणां विनिर्ममुः
वैडूर्य आणि स्फटिकाच्या स्वच्छ चौकटीवर स्नान करून, वस्त्र नेसून, त्या शांतपणे सोनं आणि मोत्यांनी सजवलेली वाळूची गौरीची मूर्ती घडवू लागल्या.
समर्चितां चंदनगंधकुंकुमैरभ्यर्च्य गौरीं वरपंकजादिभिः । नानोपहारैः शुभभक्तिभाविता लास्यप्रयोगैर्ननृतुः कुमारिकाः
चंदन, सुवासिक द्रव्ये आणि कुंकू यांनी गौरीची पूजा करून, उत्तम कमळे व इतर भेटवस्तू अर्पण केल्या. शुभ भक्तिभावाने भरलेल्या त्या कुमारिकांनी लास्याच्या हावभावांनी नृत्य केले.
गांधर्वमाश्रित्य परं स्वरं ततो गेयं स्वभावध्वनिभिः समूर्छनम् । एणीदृशस्ताः प्रजगुः कलाक्षरं तारप्रवृद्धं गतिभिश्च सुस्वरम्
गंधर्वपद्धतीने त्या सर्वोच्च सूर गात, नैसर्गिक स्वरांनी गाणं रंगवत. हरणाच्या डोळ्यांसारख्या त्या कुमारिका कलात्मक शब्दांनी, मधुर आणि सुरेल आवाजात, सुंदर चालींनी गात होत्या.
तस्मिन्सुभावे रसवर्षहर्षं कन्यास्वलं निर्भरचित्तवृत्तिषु । अच्छोदतीर्थे प्रवरे तदागतः स्नातुं मुनेर्वेदनिधेः सुतोग्रजः
त्या सुंदर क्षणी, आनंदाचा वर्षाव होत असताना, कुमारिकांची मनं पूर्णपणे तल्लीन झाली होती. तेव्हा त्या पवित्र अच्होदा तीर्थावर वेदांचा खजिना असलेल्या ऋषींचा ज्येष्ठ पुत्र स्नानासाठी आला.
रूपेण निःसीमतरो वराननः प्रफुल्लपद्मायतलोचनो युवा । विस्तीर्णवक्षाः सुभुजोऽतिसुंदरः श्यामच्छविः कामइवापरो हि सः
त्याचं रूप अगदी अमर्याद, चेहरा तेजस्वी, डोळे उमललेल्या कमळासारखे, तरुण, रुंद छातीचा, सुडौल बांध्याचा, अतिशय देखणा, श्यामवर्णाचा—तो जणू दुसराच कामदेव वाटावा.
स ब्रह्मचारी सुशिखो हि शोभते दंडेन युक्तो धनुषेव मन्मथः । एणाजिनप्रावरणः समुद्रधृग्हेमाभमौंजीकटिमेखलः परः
तो ब्रह्मचारी सुंदर वेणीधारी, हातात दंड घेऊन जणू कामदेव धनुष्य घेतल्यासारखा शोभून दिसत होता. हरिणाच्या कातडीचं वस्त्र, समुद्रासारखा रंग, आणि मौंजीरूपी कमरपट्टा घातलेला, तो विलक्षण होता.
तं दृष्ट्वा ब्राह्मणं बालास्तास्तत्र सरसस्तटे । जहृषुः कौतुकाविष्टा अयं नो भवितातिथिः
त्या सरोवराच्या काठी त्या ब्राह्मण तरुणाला पाहून मुली आनंदित झाल्या, कुतूहलाने भरल्या, 'हा आपला पाहुणा होईल' असं त्यांना वाटलं.
संत्यक्तगीतनृत्यास्तास्तस्यालोकनलालसाः । हरिण्यो लुब्धकेनेव विद्धाः कामेन सायकैः
त्यांनी गाणं-नृत्य सोडून त्याच्याकडे पाहण्याची ओढ लागली. त्या जणू शिकार्याच्या बाणांनी घायाळ झालेल्या हरणीसारख्या कामाच्या वेधाने अस्वस्थ झाल्या.
पश्यपश्येति जल्पंत्यो मुग्धाः पंच ससंभ्रमम् । तस्मिन्विप्रवरे यूनि कामदेवभ्रमं ययुः
त्या पाच निरागस मुली, 'पहा, पहा' असे उत्साहाने बोलत, त्या श्रेष्ठ ब्राह्मण तरुणावर प्रेमाच्या गोंधळात पडल्या.
पुनःपुनस्तमभ्यर्च्य नयनैः पंकजैरिव । पश्चाद्विचारमारब्धमप्सरोभिः परस्परम्
पुन्हा पुन्हा त्यांनी डोळ्यांनी त्याची पूजा केली, जणू कमळांनीच; त्यानंतर त्या अप्सरा एकमेकींशी चर्चा करू लागल्या.
यद्ययं कामदेवो हि रतिहीनः कथं भवेत् । अथवाह्यश्विनौ देवौ तावुभौ युगचारिणौ
जर हा खरोखरच कामदेव असेल, तर तो विरहाने कसा असू शकेल? किंवा तो दोन अश्विनांपैकी एक असेल, जे नेहमी सोबत असतात.
गंधर्वः किन्नरो वाथ सिद्धो वा कामरूपधृक् । ऋषिपुत्रोऽथवा कश्चित्कश्चिद्वा मनुजोत्तमः
किंवा तो गंधर्व, किंनर किंवा कोणताही रूप घेणारा सिद्ध असेल; किंवा ऋषीपुत्र, किंवा माणसांमध्ये श्रेष्ठ कोणी असेल.
अस्ति वा कश्चिदेवायं धात्रा सृष्टो हि नः कृते । यथाभाग्यवतामर्थे निधानं पूर्वकर्मभिः
किंवा तो एखादा देव असावा, सृष्टीकर्त्याने आमच्यासाठी निर्माण केलेला, ज्याला पूर्वजन्मीच्या पुण्याने भाग्यवानांसाठी ठेवलेले धन म्हणता येईल.
तथास्माकं कुमारीणां गौर्यानीतो वरोत्तमः । करुणाजलकल्लोल लब्धाद्री र्कृ!तचित्तया
अशा रीतीने, आमच्या मुलींसाठी गौरीने हा उत्तम वर आणला आहे, दयाळूपणाच्या लाटांनी आणि अनुकूल मनाने मिळवलेला.
मया वृतस्त्वया चायं त्वया वृतस्तथानया । एवं पंचसुकन्यासु वदंतीषु नृपोत्तम
हा मी निवडला, तूही निवडला, तिनेही निवडला; अशा प्रकारे त्या पाच कन्या एकमेकींशी बोलू लागल्या, हे श्रेष्ठ राजन—
श्रुत्वा तद्वचनं तत्र कृतमाध्याह्निकक्रियः । चिंतयामास मेधावी किं कृत्वा सुकृतं भवेत्
ती शब्दे ऐकून, मध्यान्हकर्म करून, तो बुद्धिमान मनाशी विचार करू लागला: 'काय केल्याने मला पुण्य मिळेल?'
गाधिसंभवपराशरादयः कंडुदेवलमुखाश्च ये द्विजाः । तेऽपि योगि बलिनो विमोहिताः लीलया तदबलाभिरद्भुतम्
गाधीपासून जन्मलेले पराशर, कंडु, देवल आणि इतर जे ब्राह्मण योगशक्तीने बलवान होते, तेही त्या स्त्रियांनी सहज मोहात पाडले गेले.
योषितां नयनतीक्ष्णसायकैर्भ्रूलतासुदृढचापनिर्गतैः । धन्विना मकरकेतुना हतः कस्य नो पतति वामनो मृगः
स्त्रियांच्या कटाक्षांच्या तीक्ष्ण बाणांनी, त्यांच्या वक्र भुवयांच्या मजबूत धनुष्यांतून सुटलेल्या, मकरध्वज या धनुर्धारीने कोणाला पाडले नाही? अगदी लहान हरणही पडते.
तावदेव नयधीर्विराजते तावदेव जनताभयं भवेत् । तावदेव धृतचित्तता भृशं तावदेव गणना कुलस्य च
जितका काळ विवेक टिकतो, तितका काळ माणसाची कीर्ती सुरक्षित राहते, तितका काळ मनाची स्थिरता असते, आणि तितकाच काळ कुळाचा मान राखला जातो—
तावदेव तपसः प्रगल्भता तावदेव शमसेवनं नृणाम् । यावदेव ललनेक्षणा स वैर्माद्यते द्रुतमदैर्न पूरुषः
तितका काळ तपशक्ती तेजस्वी राहते, तितका काळ पुरुष संयम पाळतात, जोपर्यंत स्त्रियांच्या कटाक्षांनी मन वेडं होत नाही.
मोहयंति मदयंति रागिणं योषितः स्वललितैर्मनोहरैः । मोदयंति मदयंति मामिमा धर्मरक्षणपरं हि स्वैर्गुणैः
स्त्रिया आपल्या मोहक आणि आकर्षक वागण्याने कामुकांना मोहात पाडतात आणि वेडावून टाकतात; पण या येथे त्यांच्या सद्गुणांनी मला आनंद आणि भारावून टाकतात, कारण मी धर्मरक्षणात मन लावले आहे.
मांसरक्तमलमूत्रनिर्मिते योषितां वपुषि निर्गुणेऽशुचौ । कामिनस्तु परिकल्प्य चारुतामाविशंति सुविमूढचेतसः
जे खरोखरच अति मोहात पडतात, ते स्त्रियांच्या देहात सौंदर्य पाहतात, जे मांस, रक्त, घाण आणि मूत्राने बनलेले, गुणहीन आणि अशुद्ध आहेत.
दारुणा हि परिकीर्तितांगना साधुभिर्विमलबुद्धिभिर्बुधैः । यावदेव न समीपगा इमास्तावदेव हि गृहं व्रजाम्यहम्
शुद्ध आणि निर्मळ बुद्धी असलेल्या ज्ञानी लोकांनी स्त्रियांना कठोरच म्हटले आहे; जोपर्यंत या जवळ येत नाहीत, तोपर्यंत मी घरी परततो.
समीपं तस्य यावन्न आगच्छंति वरस्त्रियः । वैष्णवेन प्रभावेण तावदंतर्दधे द्विजः
त्या श्रेष्ठ स्त्रिया जवळ येण्याआधीच, त्या ब्राह्मणाने विष्णूच्या प्रभावाने आपली प्रतिमा अदृश्य केली.
तस्य योगबलाद्भूप गतस्यादर्शनं तदा । दृष्ट्वा तदद्भुतं कर्म वैष्णवब्रह्मचारिणः
त्याच्या योगशक्तीने, राजन, तो अदृश्य झाला; विष्णुभक्त ब्रह्मचारीचे ते अद्भुत कृत्य पाहून—
वित्रस्तनयना बाला कुरंग्य इव कातराः । संक्रांतनयनाः शून्या ददृशुस्ता दिशोदश
त्या तरुणी, डोळ्यांत भीती घेऊन, हरिणीसारख्या घाबरलेल्या, व्याकुळ नजरेने सर्व दिशांना पाहू लागल्या.