कुमारीं लभते भर्त्ता यच्च यो वाञ्छते फलम् । तदेव लभते सर्वं नात्र कार्या विचारणा
कुमारीला योग्य पती मिळतो, आणि जो जे फळ इच्छितो ते सर्व त्याला मिळते; याबद्दल काहीच शंका धरू नये.
ब्राह्मणो वेदमाप्नोति क्षत्रियो विजयी भवेत् । वैश्यस्तु लभते धान्यं शूद्रः प्राप्नोति सद्गतिम्
ब्राह्मणाला वेदज्ञान मिळते, क्षत्रिय विजयी होतो, वैश्याला धनप्राप्ती होते, आणि शूद्राला उत्तम गति मिळते.
मूर्खस्तु लभते विद्यां त्रिसंध्यं यः पठेन्नरः । नरकं च न पश्येत वियोनिं च न गच्छति
मूर्खालाही विद्या मिळते, जो मनुष्य हे सकाळ, दुपार आणि संध्याकाळी वाचतो; तो नरक पाहत नाही, आणि नीच योनीत जन्म घेत नाही.
नारद उवाच- एवं ते कथितं राजन्नर्मदातीर्थमुत्तमम् । पुरा गंधर्वकन्यानां शापजं भयमुल्बणम्
नारद म्हणाले— राजन, मी तुला नर्मदेचे श्रेष्ठ तीर्थ आणि पूर्वी गंधर्वकन्यांच्या शापामुळे निर्माण झालेल्या भयंकर भीतीबद्दल सांगितले.
नाशितं तन्महाराज रेवाजलकणाग्निना । रेवाजलकणस्पर्शान्मुक्तो भवति मानवः
हे सर्व, महराजा, रेवा नदीच्या पाण्याच्या थेंबांच्या तेजामुळे नष्ट झाले; रेवा जलाच्या स्पर्शाने मनुष्य मुक्त होतो.
युधिष्ठिर उवाच- भगवन्बहुकन्याभिः शापो लंभि कथं कुतः । कस्यापत्यानि तास्तासां नाम किं कीदृशं वयः
युधिष्ठिर म्हणाले— भगवन्, इतक्या अनेक कन्यांवर शाप कसा आणि का आला? त्या कोणाच्या मुली होत्या, त्यांची नावे काय, त्यांचे वय कसे होते?
कथं रेवाजलस्पर्शाद्विपाकाच्छापसंभवात् । विमुक्ताः कुत्र ताः सस्नुः सर्वं मे कथय प्रभो
रेवा जलाच्या स्पर्शाने त्या शापातून कशा मुक्त झाल्या, आणि त्या कुठे स्नान केल्या? हे सर्व मला सांगा, प्रभो.
नर्मदातीर्थमाहात्म्यं चमत्कारकरं भवेत् । श्रवणादपि पापानां मलनाशनमुच्यते
नर्मदेच्या तीर्थाचे माहात्म्य खरोखरच अद्भुत आहे; त्याचे श्रवण केले तरी पापांचे कलंक नष्ट होतात, असे सांगितले आहे.
नर्मदानर्मदाशब्दो येन केनचिदुच्यते । तस्य स्याच्छाश्वती मुक्तिर्यावदाचंद्र तारकम्
जो कोणी 'नर्मदा' किंवा 'नर्मदा नदी' हे नाव जरी उच्चारतो, त्याला चंद्र आणि तारे अस्तित्वात असतील तोपर्यंत शाश्वत मुक्ती मिळते.
व्याहृतं भवता पूर्वं रेवामाहात्म्यमुत्तमम् । तथापि चरितं साधो यदेतत्तन्निगद्यताम्
तुम्ही पूर्वी मला रेवेचे श्रेष्ठ माहात्म्य सांगितले आहे; तरीही, हे साधू, त्या कथेचे वर्णन पुन्हा सांगा.
अथ चोत्तमवार्ताया सेवितव्या मनीषिभिः । अतः पृच्छामि विप्रेंद्र रेवामाहात्म्यमुत्तमम् । इतिहासं वद विभो कन्यानां चरितोज्ज्वलम्
उत्तम कथा ज्ञानी लोकांनी ऐकावीच, म्हणून मी विचारतो, श्रेष्ठ ब्राह्मणा, रेवेचे श्रेष्ठ माहात्म्य आणि त्या कन्यांची उज्ज्वल कथा मला सांगा.
नारद उवाच- श्रूयतां राजशार्दूल धर्मगर्भापरा कथा । यथारणिर्वह्निगर्भा धर्म्मस्तु ब्रह्मसूरिव
नारद म्हणाले— राजशार्दूल, धर्माने परिपूर्ण अशी ही कथा ऐका; जशी लाकडात अग्नी दडलेला असतो, तशीच धर्माची बीजं या कथेत आहेत.
गंधर्वः शुकसंगीतिस्तस्य कन्या प्रमोहिनी । सुशीलस्य सुशीला च सुस्वरा स्वरवेदिनः
शुकसंगीत नावाच्या गंधर्वाला प्रमोहिनी नावाची कन्या होती, आणि सुशील नावाच्या गंधर्वाची सुशीला नावाची कन्या होती, ती सूर आणि स्वरज्ञानात निपुण होती.
सुतारा चंद्रकांतस्य चंद्रिका सुप्रभस्य च । इमानि वरनामानि तासामप्सरसां नृप
चंद्रकांताची कन्या सुतारा, सुप्रभाची कन्या चंद्रिका; या त्या अप्सरांच्या सुंदर नावांच्या कन्या आहेत, राजन.
कुमार्यः पंच सर्वास्ता वयसा सुभगाः पुनः । भाषंते च मिथस्तास्तु भगिन्य इव सर्वदा
त्या पाचही कुमारिका तारुण्याने उजळून निघाल्या होत्या. त्या नेहमी एकमेकींशी बहिणीसारख्या गप्पा मारत.
चंद्रादिव विनिष्क्रांताश्चंद्रिका इव सोज्ज्वलाः । चंद्राननाः सुकेश्यश्च चंद्रकांताइवोज्ज्वलाः
त्या जणू चंद्रातून निघालेल्या चांदण्यासारख्या तेजस्वी होत्या. त्यांचे चेहरे चंद्रासारखे उजळ, केस सुंदर, आणि तेज चंद्रकिरणांसारखे होते.
देवेष्वेता विलासिन्यः कौमुद्यः कैरवेष्विव । लावण्यपिंडसंभूता दिव्यरूपा मनोहराः
देवतांमध्ये या खेळकर कुमारिका जणू कमळांमध्ये फुललेली चांदणीच वाटत. त्या सौंदर्याच्या सारातून जन्मलेल्या, दिव्य आणि मनमोहक रूपाच्या होत्या.
उद्भिन्नकुचपद्मिन्यः केतक्य इव माधवे । उत्पन्नयौवनैः कांता वल्लीव नवपल्लवैः
त्यांचे उरोज जणू उमललेल्या कमळांसारखे, वसंतातील केतकीच्या फुलांसारखे, नव्याने फुललेल्या वेलीसारखे त्यांचे यौवन खुलले होते.
हेमगौराश्च हेमाभा हेमाभरणभूषिताः । हेमचंपकमालिन्यो हेमच्छविसुवाससः
त्यांचा रंग सोन्यासारखा, तेजही सोन्यासारखेच, सोन्याच्या दागिन्यांनी सजलेल्या, सोन्याच्या चंपकांच्या माळा घातलेल्या, आणि सोन्यासारख्या झगमगत्या वस्त्रांनी परिधान केलेल्या होत्या.
स्वरग्रामावलीहासु विविधा मूर्च्छनासु च । तालवाद्यविनोदेषु वेणुवीणाप्रवादने
स्वरांच्या रचनेत, विविध सूरांमध्ये, तालवाद्यांच्या आनंदात, आणि वेणू-विणे वाजवण्यात त्या पारंगत होत्या.
मृदंगनादसंभिन्नलास्यमध्यलयेषु च । चित्रादिषु विनोदेषु कलासु च विशारदाः
मृदंगाच्या नादात नृत्याच्या सभागृहात, चित्रकलेसह इतर कलांमध्ये, त्या सर्व कलांमध्ये कुशल होत्या.
एवंभूताश्च ताः कन्या मुमुहुः क्रीडनैर्वरैः । पितृभिर्लालिताः सर्वाश्चेरुश्च धनदालये
अशा त्या कुमारिका खेळात आणि करमणुकीत रमून जात, वडिलांनी लाड केलेल्या, आणि धनाच्या घरात वावरणाऱ्या होत्या.
कौतुकादेकदा पंच मिलित्वा मासि माधवे । कन्या मंदारपुष्पाणि विचिन्वंत्यो वनाद्वनम्
एकदा उत्सुकतेपोटी त्या पाचही कुमारिका माधव महिन्यात एकत्र जमल्या आणि वनातून वनात मंद्रार फुलं शोधू लागल्या.
गौरीं समाराधयितुं स्वरांगनाः कदाचिदच्छोदसरोवरं ययुः । हेमांबुजानि प्रवराणि ताः पुनस्तस्मादुपादाय वरोत्पलैः सह
गौरीची पूजा करण्याच्या इच्छेने त्या मधुरकंठी कुमारिका कधी कधी निर्मळ अच्होदा सरोवराकडे गेल्या. तिथे त्यांनी उत्तम सोन्याची कमळे आणि सुंदर नीलकमळे गोळा करून परत आल्या.
वैडूर्यशुद्धस्फटिकप्रकुट्टिमे स्नात्वा तु घट्टे परिधाय चांबरम् । मौनेन च स्थंडिलपिंडिकामयीं सुवर्णमुक्ताभरणां विनिर्ममुः
वैडूर्य आणि स्फटिकाच्या स्वच्छ चौकटीवर स्नान करून, वस्त्र नेसून, त्या शांतपणे सोनं आणि मोत्यांनी सजवलेली वाळूची गौरीची मूर्ती घडवू लागल्या.
समर्चितां चंदनगंधकुंकुमैरभ्यर्च्य गौरीं वरपंकजादिभिः । नानोपहारैः शुभभक्तिभाविता लास्यप्रयोगैर्ननृतुः कुमारिकाः
चंदन, सुवासिक द्रव्ये आणि कुंकू यांनी गौरीची पूजा करून, उत्तम कमळे व इतर भेटवस्तू अर्पण केल्या. शुभ भक्तिभावाने भरलेल्या त्या कुमारिकांनी लास्याच्या हावभावांनी नृत्य केले.
गांधर्वमाश्रित्य परं स्वरं ततो गेयं स्वभावध्वनिभिः समूर्छनम् । एणीदृशस्ताः प्रजगुः कलाक्षरं तारप्रवृद्धं गतिभिश्च सुस्वरम्
गंधर्वपद्धतीने त्या सर्वोच्च सूर गात, नैसर्गिक स्वरांनी गाणं रंगवत. हरणाच्या डोळ्यांसारख्या त्या कुमारिका कलात्मक शब्दांनी, मधुर आणि सुरेल आवाजात, सुंदर चालींनी गात होत्या.
तस्मिन्सुभावे रसवर्षहर्षं कन्यास्वलं निर्भरचित्तवृत्तिषु । अच्छोदतीर्थे प्रवरे तदागतः स्नातुं मुनेर्वेदनिधेः सुतोग्रजः
त्या सुंदर क्षणी, आनंदाचा वर्षाव होत असताना, कुमारिकांची मनं पूर्णपणे तल्लीन झाली होती. तेव्हा त्या पवित्र अच्होदा तीर्थावर वेदांचा खजिना असलेल्या ऋषींचा ज्येष्ठ पुत्र स्नानासाठी आला.
रूपेण निःसीमतरो वराननः प्रफुल्लपद्मायतलोचनो युवा । विस्तीर्णवक्षाः सुभुजोऽतिसुंदरः श्यामच्छविः कामइवापरो हि सः
त्याचं रूप अगदी अमर्याद, चेहरा तेजस्वी, डोळे उमललेल्या कमळासारखे, तरुण, रुंद छातीचा, सुडौल बांध्याचा, अतिशय देखणा, श्यामवर्णाचा—तो जणू दुसराच कामदेव वाटावा.
स ब्रह्मचारी सुशिखो हि शोभते दंडेन युक्तो धनुषेव मन्मथः । एणाजिनप्रावरणः समुद्रधृग्हेमाभमौंजीकटिमेखलः परः
तो ब्रह्मचारी सुंदर वेणीधारी, हातात दंड घेऊन जणू कामदेव धनुष्य घेतल्यासारखा शोभून दिसत होता. हरिणाच्या कातडीचं वस्त्र, समुद्रासारखा रंग, आणि मौंजीरूपी कमरपट्टा घातलेला, तो विलक्षण होता.