एवं संभाषमाणस्तु कुत्र गच्छसि भो वृष । अद्य त्वामथ पाप्मानं प्रत्यक्षं हन्म्यहं वृष
असे बोलताना तो म्हणाला, 'वृषभा, कुठे चाललास? आज मी तुझा, पापाचा नाश करतो, तुझे समोरच.'
धर्षितस्तु तदा विप्रो ह्यंतरिक्षं गतं वृषम् । आकाशे प्रेक्षते भूय एतदद्भुतमुत्तमम्
तेव्हा त्या ब्राह्मणाने, आपल्यावर आक्रमण झाल्यावर, वृषभाला आकाशात जाताना पाहिले; तो त्या अद्भुत घटनेकडे पाहत राहिला.
ततः प्रहसिते रुद्रे ऋषिरग्रे व्यवस्थितः । तृतीयं लोचनं दृष्ट्वा वैलक्ष्यात्पतितो भुवि
मग रुद्र हसला आणि ऋषी त्याच्या समोर उभा राहिला; तिसरे डोळे पाहून, लाजून तो जमिनीवर पडला.
प्रणम्य दंडवद्भूमौ स्तुवते परमेश्वरम् । प्रणिपत्य भूतनाथं भवोद्भवं त्वामहं दिव्यरूपम् । भवभीतो भुवनपते भूतं विज्ञापये किंचित्
त्याने भूमीवर दंडवत घालून परमेश्वराचे स्तवन केले: 'भूतनाथ, भवाचा उगम, तुझे दिव्य रूप पाहून मी तुला वंदन करतो. संसारभीतीने, हे जगाच्या अधिपती, मी तुला काही सांगू इच्छितो.'
त्वद्गुणनिकरान्वक्तुं कः शक्तो भवति मानुषो नाथ । वासुकिरयं हि कदाचिद्वदनसहस्रं भवेद्यस्य
'नाथा, तुझे असंख्य गुण कोण माणूस सांगू शकतो? वासुकीला हजार तोंडे असली, तरीही तो तुझे गुण सांगू शकणार नाही.'
भक्त्या तवापि शंकरभुवनपते त्वत्स्तुतौ तु मुखरस्य । वंद्य क्षमस्व भवन्प्रसीद मे तव चरणपतितस्य
शंकरा, भूतलाच्या अधिपती, भक्तीने जरी मी तुझे स्तवन केले, तरी ते केवळ बडबड आहे; प्रभो, मला क्षमा कर आणि तुझ्या पायाशी पडलेल्या मला कृपा कर.
सत्वं रजस्तमस्त्वं स्थित्युत्पत्तौ विनाशने देव । त्वां मुक्त्वा भुवनपते भुवनेश्वर नैव दैवतं किंचित्
रक्षण, सृष्टी आणि संहार या तिन्ही अवस्थांमध्ये, प्रभो, तूं सत्त्व, रज आणि तम हाच आहेस. हे विश्वाचे अधिपती, तुझ्याशिवाय दुसरे कोणतेही दैवत या जगात नाही.
यमनियमयज्ञदानैर्वेदाभ्यासावधारणोद्योगात् । त्वद्भक्तेः सर्वमिदं नार्हति कलासहस्रांशेन
यम, नियम, यज्ञ, दान, वेदाध्ययन आणि एकाग्रतेने केलेले प्रयत्न — या सर्वांनी मिळूनही तुझ्या भक्तीच्या हजाराव्या भागाइतकीही तुलना होत नाही.
उत्कृष्टरसरसायनखड्गांजनपादुकादि सिद्धिर्वा । चिह्नानि भवत्प्रणतानां दृश्यंत इह जन्मनि प्रकटम्
तुझ्या भक्तांना मिळणाऱ्या उत्तम स्वाद, अमृत, शस्त्र, काजळ, पादत्राणे आणि इतर सिद्धी — ही सर्व चिन्हे या जन्मातच स्पष्टपणे दिसतात.
शाठ्येन नमति यद्यपि ददासि त्वं धर्ममिच्छतां देव । भक्तिर्भवच्छेदकरी मोक्षाय विनिर्मिता नाथ
कोणी कपटाने वाकले तरी, प्रभो, धर्माची इच्छा करणाऱ्यांना तू धर्म देतोस; पण केवळ भक्तीच संसाराचे बंध तोडून मुक्ती मिळवून देते, हे नाथा.
परदारपरस्वरतं परिभवपरिदुःखशोकसंतप्तम् । परवदनवीक्षणपरं परमेश्वर मां परित्राहि
हे परमेश्वरा, मी परस्त्री आणि परधन यांच्यात आसक्त आहे, अपमान, दुःख आणि शोकाने जळत आहे, आणि इतरांच्या चेहऱ्याकडे न पाहण्याचा प्रयत्न करतो — मला वाचव.
अलीकाभिमानदग्धं क्षणभंगुरविभवविलसितं देव । क्रूरं कुपथाभिमुखं पतितं मां त्राहि देवेश
हे देवेश्वरा, मी खोट्या अभिमानाने जळालो आहे, क्षणभंगुर संपत्तीमध्ये रमलो आहे, क्रूर आहे, चुकीच्या मार्गाकडे वळलो आहे आणि पडलो आहे — मला वाचव.
दीनेंद्रियगणसार्थैर्बंधुजनैरेव पूरिता आशा । तुच्छा तथापि शंकर किं मूढं मां विडंबयसि
माझ्या आशा या फक्त दुबळ्या इंद्रियांनी आणि नातेवाईकांनी भरलेल्या आहेत, त्या सर्व निरर्थक आहेत — तरीही, हे शंकरा, मी इतका मूढ असूनसुद्धा तू मला का हसतोस?
तृष्णां हरस्व शीघ्रं लक्ष्मीं मां देहि हृदयवासिनीं नित्याम् । छिंधि मदमोहपाशानुत्तारय मां महादेव
माझी तृष्णा लवकर घालव, लक्ष्मीला कायम माझ्या हृदयात वास दे, अभिमान आणि मोहाचे बंध तोड, आणि मला वर उचल, हे महादेव.
करुणाभ्युदयं नाम स्तोत्रमिदं सिद्धिदं दिव्यम् । यः पठति भक्तियुक्तस्तस्य तु तुष्येद्भृगोर्यथाहि शिवः
करुणा प्रकट करणारे हे स्तोत्र दिव्य आहे आणि सिद्धी देणारे आहे; जो कोणी भक्तीने हे वाचतो, त्याच्यावर शंकर तितक्याच प्रमाणात प्रसन्न होतो जसे भृगूवर झाले होते.
ईश्वर उवाच-। अहं तुष्टोस्मि ते विप्र वरं प्रार्थय स्वेप्सितम् । उमया सहितो देवो वरं तस्य हि दापयेत्
ईश्वर म्हणाले — मी तुझ्यावर प्रसन्न आहे, हे ब्राह्मण; तुला जे हवे ते वर माग. उमेसह देव तुझी इच्छित गोष्ट नक्कीच देईल.
भृगुरुवाच-। यदि तुष्टोसि देवेश यदि देयो वरो मम । रुद्रवेदी भवेदेवमेतत्संपादयस्व मे
भृगु म्हणाले — जर तू प्रसन्न असशील, हे देवाधिदेव, आणि मला वर द्यायचा असेल, तर येथे रुद्राची वेदी असू दे — हे माझे कार्य पूर्ण कर.
ईश्वर उवाच-। एवं भवतु विप्रेंद्र क्रोधस्थानं भविष्यति । न पिता पुत्रयोश्चैव एकवाक्यं भविष्यति
ईश्वर म्हणाले — तसेच होईल, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण; हे ठिकाण क्रोधाचे स्थान बनेल. वडील आणि मुलांमध्ये एकवाक्यता राहणार नाही.
तदाप्रभृति ब्रह्माद्याः सर्वे देवाः सकिन्नराः । उपासंतो भृगोस्तीर्थं तुष्टो यत्र महेश्वरः
त्या वेळेपासून ब्रह्मा आणि इतर सर्व देव, किंनरांसह, ज्या ठिकाणी महेश्वर प्रसन्न झाला त्या भृगूच्या तीर्थाचे पूजन करू लागले.
दर्शनात्तस्य तीर्थस्य सद्यः पापात्प्रमुच्यते । अवशाः स्ववशाश्चापि म्रियंते तत्र जंतवः
त्या तीर्थाचे दर्शन घेतल्यावर लगेचच पापातून मुक्ती मिळते; इच्छेने किंवा अनिच्छेने, तेथे सर्व जीव मृत्युमुखी पडतात.
गुह्यातिगुह्यस्य गतिस्तेषां निःसंशया भवेत् । एतत्क्षेत्रं सुविपुलं सर्वपापप्रणाशनम्
त्यांना सर्वात गुप्त मार्ग नक्कीच मिळतो; हे क्षेत्र विशाल आहे आणि सर्व पापांचा नाश करणारे आहे.
तत्र स्नात्वा दिवं यांति ये मृतास्तेऽपुनर्भवाः । औपानहं तदा छत्रं देयमन्नं च कांचनम्
जेथे स्नान करतात ते स्वर्गात जातात; जेथे मरतात त्यांना पुन्हा जन्म मिळत नाही. त्या वेळी पादत्राणे, छत्री, अन्न आणि सोने द्यावे.
भोजनं च यथाशक्त्या अक्षयं तस्य तद्भवेत् । सूर्योपरागे यो दद्याद्दानं चैव यथेच्छया
आपल्या शक्तीनुसार जेवढे अन्न दान केले जाते ते त्याच्यासाठी अक्षय होते; सूर्यग्रहणाच्या वेळी जो इच्छेनुसार दान करतो —
तीर्थस्नानं तु यद्दानमक्षयं तस्य तद्भवेत् । चंद्रसूर्योपरागेषु वृषोत्सर्गमनुत्तमम्
तीर्थस्नानाच्या वेळी दिलेले दान अक्षय होते; आणि चंद्र किंवा सूर्यग्रहणाच्या वेळी वृषदान सर्वात श्रेष्ठ मानले जाते.
न जानंति नरा मूढा विष्णुमायाविमोहिताः । नर्मदायां स्थितं दिव्यं वृषतीर्थं नराधिप
हे राजन, विष्णूची माया ज्यांच्यावर आहे, असे मूढ लोक नर्मदेमधील दिव्य वृषतीर्थ ओळखू शकत नाहीत.
भृगुतीर्थस्य माहात्म्यं यः शृणोति नरः सकृत् । विमुक्तः सर्वपापेभ्यो रुद्रलोकं स गच्छति
जो कोणी एकदाच भृगुतीर्थाचे माहात्म्य ऐकतो, तो सर्व पापांतून मुक्त होतो आणि रुद्रलोकात जातो.
ततो गच्छेत राजेंद्र गौतमेश्वरमुत्तमम् । तत्र स्नात्वा नरो राजन्नुपवासपरायणः
मग, हे राजेंद्र, उत्तम गौतमेश्वराकडे जावे. तिथे स्नान करून, उपवासाला वाहिलेला माणूस,
कांचनेन विमानेन ब्रह्मलोके महीयते । धौतपापं ततो गच्छेद्धौतं यत्र वृषेण तु
सोन्याच्या विमानावर बसून ब्रह्मलोकात सन्मान मिळवतो; सर्व पापांपासून मुक्त होऊन, वृषाने शुद्ध केलेल्या स्थळी पोहोचतो.
नर्मदायां स्थितं राजन्सर्वपातकनाशनम् । तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा ब्रह्महत्यां व्यपोहति
हे राजन, नर्मदेवर असलेले ते तीर्थ सर्व पापांचा नाश करणारे आहे. तिथे स्नान केल्याने ब्रह्महत्येचे पापही नाहीसे होते.
तस्मिन्तीर्थे महाराज प्राणत्यागं करोति यः । चतुर्भुजस्त्रिनेत्रस्तु रुद्रतुल्यबलो भवेत्
त्या तीर्थात जो प्राण सोडतो, तो चार हातांचा, तीन डोळ्यांचा आणि रुद्रासारखा बलवान होतो.