मामारोप्य च तां धीरश्चलितो मद्गृहं प्रति । स पांथस्ते च शिबिकावाहाः संप्रति भक्षिताः
त्याने मला शिबिकेत बसवले आणि माझ्या घराकडे निघाला. तो प्रवासी आणि शिबिका वाहणारे हे सर्व आता तुझ्या तावडीत सापडले.
त्वया जलमिदं यस्य तीर्थस्यापि च तच्छृणु । इंद्रस्य खांडववने यमुनास्ति सरिद्वरा
हे पाणी कोणत्या तीर्थाचे आहे, ते ऐक. इंद्राच्या खांडव वनात, यमुनानदी ही श्रेष्ठ नदी आहे.
तत्तीरेऽस्ति हरिप्रस्थं तीर्थं तीर्थोत्तमोत्तमम् । सुराचार्यस्य तत्रास्ति तीर्थं सर्वार्थसाधकम्
त्या काठावर हरिप्रस्थ हे सर्वश्रेष्ठ तीर्थ आहे. तिथे देवगुरूचे तीर्थ आहे, जे सर्व मनोकामना पूर्ण करते.
निगमोद्बोधकं जाता स्मृतिस्ते यज्जलाशनात् । एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽहंमिह त्वया
त्या पाण्यामुळे तुझ्या स्मृतीला वेदांचे ज्ञान जागृत झाले. तू विचारलेले सर्व मी तुला सांगितले.
पृच्छामि त्वामहं किंचित्तद्वदाशु निशाचर । पूर्वजन्मकृतं कर्म स्मरसि त्वमिहाधुना । वद किं ते कृतं पापं येन जातोऽसि राक्षसः
आता मी तुला एक गोष्ट विचारतो— लवकर सांग, रात्रभर हिंडणाऱ्या राक्षसा. तुला आता तुझ्या मागील जन्मातील कर्म आठवते का? कोणते पाप केल्यामुळे तू राक्षस झाला, ते सांग.
राक्षस उवाच- पुराहमभवं विप्रः पुण्ये वेदविदां कुले । दुराचारो ह्यधर्मात्मा शृणु सर्वं वदामि ते
राक्षस म्हणाला— पूर्वी मी पुण्यवान वेदज्ञ ब्राह्मण कुटुंबात जन्मलो होतो. पण माझे वागणे वाईट होते, मी अधर्मी होतो— सर्व सांगतो, ऐक.
क्रीडता हि मया नित्यं द्यूतेन सह तद्विदैः । हारितं द्रविणं भूरि स्वकीयं पितुरेव च
मी नेहमी जुगार खेळायचो आणि त्यात माझे आणि वडिलांचे बरेच धन मी गमावले.
पित्रा निवेद्य भूपाय मामकं कर्म तज्जनैः । पुरान्निःसारितो निःस्वो गतोऽहं ग्राममंतिके
माझ्या वडिलांनी माझ्या वर्तणुकीची माहिती राजाला लोकांमार्फत दिली. त्यामुळे मला गावातून हाकलून दिले आणि मी एकटा, निर्धन, गावाच्या बाहेर गेलो.
तत्रासीन्मे सखा नाम देवको ब्राह्मणोत्तमः । तेनाऽहं रक्षितो गेहे कुर्वता चिरमादरम्
तेथे माझा देवक नावाचा एक मित्र होता, तो उत्तम ब्राह्मण होता. त्याने मला आपल्या घरी मोठ्या आपुलकीने दीर्घकाळ सांभाळले.
वस्तुं तत्र सुखेनाहं तद्भार्यां रूपशालिनीम् । कामातुरोऽहमभजं बलान्मित्रे गते क्वचित्
मी तिथे सुखाने राहत होतो. एकदा मित्र घरी नसताना, मी वासनेने त्याची सुंदर पत्नी जबरदस्तीने आपली केली.
सा मृता तत्क्षणात्साध्वी भक्षयित्वा महाविषम् । तां दृष्ट्वा तमसायुक्ते निशीथेऽहं पलायितः
ती सती स्त्री त्या क्षणीच विष पिऊन मरण पावली; अंधारात, मध्यरात्री मी तिला पाहिलं आणि घाबरून पळून गेलो.
पलायमानस्तरसा धृतोऽहं राजकिंकरैः । चौरोऽयमिति खङ्गेन चिच्छिदुस्ते शिरो मम
मी घाईघाईने पळत असताना राजाचे नोकरांनी मला पकडलं; मला चोर समजून त्यांनी तलवारीने माझं डोकं उडवलं.
मृतं मां यातनादेहमावेश्य यमकिंकराः । रौरवे निरयघोरे चिक्षिपुर्यमशासनात्
माझं मरण झाल्यावर, यमाचे नोकरांनी मला यातना देणाऱ्या शरीरात घातलं; यमाच्या आज्ञेने त्यांनी मला रौरव या भयंकर नरकात फेकलं.
षष्टिवर्षसहस्राणि तत्राऽहं तीव्रयातनाम् । भुक्त्वा तेनैव पापेन राक्षसत्वमुपागतः
त्या नरकात सहा हजार वर्षं मी तीव्र यातना भोगल्या; त्या पापामुळेच मला राक्षसाचं जन्म मिळालं.
शतवर्षाण्यतीतानि राक्षसत्वे विशांपते । वदामि तमुपायं मे येनास्मान्मुक्तिमाप्नुयाम्
राक्षस म्हणून शंभर वर्षं उलटली आहेत, हे राजन; आता मी तुला तो उपाय सांगतो, ज्यामुळे मला या अवस्थेतून मुक्ती मिळू शकेल.
पुण्यं तदर्पिते साधो वदामि शृणु सादरम् । येन तीर्थवरस्येदं जलं मम मुखे गतम्
हे सज्जना, मी तुला आदराने सांगतो, त्या पुण्याचं फळ म्हणजे या श्रेष्ठ तीर्थाचं पाणी माझ्या तोंडात आलं.
तत्रैव जन्मनि मया कृत्वा हरिदिने व्रतम् । संसर्गान्नेच्छया वैश्य रात्रौ जागरणं कृतम्
त्याच जन्मात, हरिदिनाच्या दिवशी मी एक व्रत केलं; एका वैश्याच्या संगतीमुळे, अनिच्छेने का होईना, मी रात्री जागरण केलं.
द्वादश्यामथ संस्नात्वा भोक्तुंमपि समुद्यते । मद्गृहे कश्चिदायातो वैष्णवो विष्णुरूपधृक्
द्वादशीच्या दिवशी, स्नान करून मी जेवायला बसलो होतो; तेव्हा माझ्या घरी एक वैष्णव, विष्णूच्या रूपात, आला.
कुपितोऽहं तमालोक्य दुर्वचो वदमग्रतः । क्व गच्छसि दुराचार दांभिकस्त्रीजनांतरे
त्याला पाहून मी रागावून त्याच्यासमोर कठोर शब्द बोललो: 'कुठे चाललास, वाईट वागणाऱ्या, ढोंगी माणसा, बायकांमध्ये?'
इत्युक्तं स मया धीरस्तुल्यो मानापमानयोः । तूष्णीमेव निकेतान्मे निर्गत्य चलितो यदा
मी असं बोलल्यावर, तो धीराचा माणूस, मान-अपमान सारखाच मानणारा, काही न बोलता माझ्या घरातून निघून गेला.
तदाभिमुखमायांती पत्नी मम पतिव्रता । पतित्वा पादयोस्तस्य तं साधुं गृहमानयत्
मग माझी पतीव्रता पत्नी त्याच्याकडे गेली, त्याच्या पायांवर पडली आणि त्या साधूला घरी घेऊन आली.
मयापमानितस्यापि न क्रोधोऽभून्महात्मनः । तयादृतस्याप्यानंदो यतः सोरि सुहृत्समः
मी त्याचा अपमान केला तरी त्या महात्म्याला राग आला नाही; तिच्या आदरामुळे तो मित्रांसारखा आनंदी झाला.
तमर्चयित्वा विधिवद्विष्टरे चोपवेश्य सा । भोज्यं भोजय जीवेश जयताद्भुवनत्रयम्
तीने त्याची योग्य रीतीने पूजा केली, त्याला आसनावर बसवलं आणि म्हणाली: 'हे जीवांचे स्वामी, त्रैलोक्य जिंकणाऱ्या, हे अन्न घ्या.'
इत्युक्तोऽहं तया साध्व्या न्यगदं तं महाशयम् । म्लानवक्त्रः प्रसन्नास्यमुत्तिष्ठ शमय क्षुधाम्
त्या सतीने मला असं सांगितल्यावर, मी लाजून, मान खाली घालून त्या महात्म्याला म्हणालो, तिचं तोंड आनंदी होतं: 'उठा, तुमची भूक शमवा.'
इत्युक्त्वा तस्य चरणौ नोदितस्तनुमध्यमा । प्राक्षालयं पुनस्तं तु निवेश्यासनमुत्तमम्
असं म्हणून, त्या सडपातळ स्त्रीने स्वतः त्याचे पाय धुतले आणि त्याला पुन्हा उत्तम आसनावर बसवलं.
अददां पात्रमन्नेन पूर्णं तस्मै विवेकिने । जलं च तत्करे साध्व्या प्रेरितोऽहं तया मुहुः
मी त्याला अन्नाने भरलेलं पात्र दिलं, त्या ज्ञानी माणसाला; आणि तिच्या वारंवार आग्रहाने मी त्याला पाणी दिलं.
उपभुज्य स धर्मात्मा स्वैरं विगतविक्रियः । हरेराम हरेकृष्ण जपन्निति जगाम ह
त्याने जेवून, तो धर्मात्मा शांतपणे, काहीच मनात न ठेवता, 'हरे राम, हरे कृष्ण' म्हणत निघून गेला.
कृतं पुण्यमिदं वैश्य नोदितेन मया स्त्रिया । पूर्वजन्मनि येनेदं प्रापितं तीर्थवारि मे
हे वैश्य, हे पुण्य मी केलं, पण माझ्या स्त्रीमुळे, स्वतः नाही; त्या पुण्यामुळेच मला या जन्मात तीर्थाचं पाणी मिळालं.
शिवशर्मोवाच- विष्णुशर्मन्निदं वाक्यमुक्त्वा तिष्ठति राक्षसे । पथिकः स च ते वाहाः प्राहुः खे दिव्यदेहिनः
शिवशर्मा म्हणाले — विष्णुशर्मा, हे शब्द सांगून तो राक्षसासमोर उभा राहिला. आणि प्रवासी, जे तुझे जुने वाहक होते, ते आता दिव्य देह धारण करून आकाशातून तुझ्याशी बोलू लागले.
पथिकवाहा ऊचुः भो भो विशांपते साधो प्राप्ता अप्यपमृत्युताम् । त्वत्प्रसादादिदं वारि पीत्वा देवत्वमागताः
प्रवासी म्हणाले — अरे राजन, सज्जना, आम्ही अकाली मृत्यूला सामोरे गेलो होतो, पण तुझ्या कृपेने हे पवित्र पाणी प्यायल्यानंतर आम्हाला देवत्व प्राप्त झाले.